Тохсунньу ый саҥатыгар Ил Түмэн депутата Айталина Афанасьева-Адамова опера үөскээбит дойдутугар Италияҕа ыҥырыллан, фестивальга ситиһиилээхтик кыттан кэллэ. Күндү ааҕааччылар, иллэрээ сыл Айталина Саввична уонна Александр Емельянов Италияҕа “Риголетто” операҕа истиигэ кыттыбыттарын туһунан суруйбуппун, баҕар, өйдүүргүт буолуо. Дьүүллүүр сүбэ  элбэх тас дойду опера ырыһыаттарыттан ордорон, кинилэри талан ылбыта.

Кэпсэтиигэ кытыннылар:

Анна Дьячковская, Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет театрын солистката.

Айталина Афанасьева-Адамова, Ил Түмэн депутата, опера ырыаһыта.

Өссө төгүл дакаастаата

Кэпсэтиигэ киириэхпит иннинэ, “Риголетто” операҕа истии туһунан өссө төгүл ахтан ааһыахпын баҕарабын. Италияттан, Японияттан, Соҕуруу Кореяттан, Кытайтан, Германияттан, Испанияттан, Румынияттан, Молдавияттан уонна Россияттан сылдьар идэтийбит опера ырыаһыттарын биһиги дьоммут баһыйбыттарын туһунан үөрүүлээх сонуну истэммит төһөлөөх үөрбүппүтүй, киэн туттубуппутуй... Айталина Афанасьева-Адамова Италияҕа фестивальга ыҥырыллан кыттыыта ити кыайыыны-хотууну өссө төгүл дакаастаата диэхпин баҕарабын.

- Анна Васильевна, фестивальга сырыы туһунан ааҕааччыларга билиһиннэр эрэ.

- Фестиваль Италия Ферраро куоратын иһинэн тэрилиннэ. Биһиги Айталинабытын Бүтүн Россиятааҕы, норуоттар икки ардыларынааҕы бөдөҥ куонкурустар лауреаттара буоларын быһыытынан үчүгэйдик билэллэр. Ол иһин фестивальга ыҥырбыттара саарбаҕа суох. Фестиваль чэрчитинэн эдэр толорооччуларга куонкурус ыытылынна. Маны таһынан ыҥырыллан кэлбит лауреаттар кыттыылаах, эдэрдэргэ маастар-кылаас, холобур курдук концерт оҥорбуттара олус интэриэһинэй дии санаатым.

Итальянецтар бу сырыыга сонун хайысхалары тутуспуттар диэн кэллим. Айталина Саввична сиппит-хоппут опера ырыаһыта буолара тута харахха быраҕыллар. Сценаҕа туттара-хаптара ураты кэрэ, көрөөччү болҕомтотун тута тардар.

- Фестивальга хайа дойду ырыаһыттара кыттыыны ыллылар?

- Урукку өттүгэр Кореяттан наһаа элбэх ырыаһыт баар буолара. Бу сырыыга кинилэр аҕыйахтар. Германияттан, Японияттан бааллар. Урукку өттүгэр итальянецтар наһаа аҕыйах буолаллара. Бу сырыыга олус элбэхтэр. Операларын сөргүтүүгэ туруммуттара тута харахха быраҕыллар. Итальянецтары хаһан эмэ өрө тардыныахтаахтар диэн мэлдьи саныыр этим. Ол кэм дьэ үүммүтүн бу сырыыга бэлиэтии көрдүм.

- Опера эйгэлээх итальянецтар Саха сирин туһунан төһө билэллэрий?

- Сахабыт сирин билэр буолбуттар. Айталина Афанасьева-Адамова курдук дьоммут дойдуларын ааттата сылдьаллар. Кинини илдьэ сылдьарбыттан киэн туттабын. Итальянецтар Айталинаны көрдүлэр эрэ үөрэ-көтө түһэллэр. Ыллыыр талаанын, дьоҕурун сыаналыыллара тута көстөр.

- Анна Васильевна, инники айар үлэҕитигэр туох былааннааххытый?

- Айар үлэбитигэр былааммыт элбэх. Ол эрээри саха киһитин сиэринэн ыһа-тоҕо кэпсээбэппит, туттунабыт.

Маннык сырыылар, айаннар айар үлэһиккэ, киһиэхэ өрө анньар күүһүнэн буолаллар. Италияттан наһаа өрө көтөҕүллэн, айар-тутар санаабыт өссө күүһүрэн кэллэ.

Кырдьык мэлдьи кыайыаҕа

Хомойуох иһин диирбитигэр тиийэбит, ити өрө көтөҕүллүүлээх айан кэнниттэн Айталина Саввичнаны дойдутугар мөкү сонун күүтэн турарын хантан сэрэйиэхтэрэй? “Жизнь Якутска” диэн «араҕас» хаһыакка кини аатын-суолун киртитэр суруйуу бэчээттэнэн сытара. Мөлтөҕү-мөкүнү суруйаллара киһи өйүгэр баппат. Бу кэнниттэн ол киһи хайдах дьонун-сэргэтин ортотугар нус-хас олорор диэн санааҕа кэлэҕин. Онон бу туһунан ыйытыыны норуот депутатыгар биэрэри наадалааҕынан ааҕабын.

- Айталина Саввична, эн ааккын-суолгун киртитэр суруйуу сымыйа буоларын билэн, итэҕэйэн олоробун, үгүстэр даҕаны мин курдук ылыммыттара буолуо...

- Мин итинник хойох хостоһор, суруйар дьону аһынабын эрэ. Итиннэ үгүс сыра барар буолуохтаах. Сололоох, тугу да кыайбат-хоппот киһи куһаҕанынан, дьон аатын-суолун киртитиинэн дьарыктанар дии саныыбын. Улаханнык аахайбат буола сатыыбын.

Айар үлэһит уонна депутат буоларым быһыытынан, солом, иллэҥ кэмим суоҕун кэриэтэ. Өрөспүүбүлүкэм туһугар төһө кыайарбынан үлэлиибин-хамсыыбын, айабын-тутабын.

- Айталина Саввична, сымыйаны суруйбут киһини, хаһыаты кытта сууттаһар санаалааххын дуо?

- Бу ыйытыыга быһаччы суох диэн хоруйдуом этэ. Бэйэм сырдыкка тардыһар, туспа көрүүлээх-истиилээх, сиэрдээх-туомнаах киһибин.

Олоҕум аргыһын сүтэрэммин, ол аһыытыттан, кутурҕаныттан саҥа тахсан, этэргэ дылы, сиргэ тирэнэн эрдэхпинэ итинник быһыыламмыттарыттан киһи хараастар-хомойор эрэ.

Сыраларын хара санааҕа ыыппакка, дьон-сэргэ, бэйэбит турукпут сайдыытыгар үлэлииллэрэ буоллар, саха омук быһыытынан өссө ордук тахсыылаах буолуо этибит. Үлэ эрэ киһи ис дьиҥин таһаарар, кырдьыгы көрдөрөр.

Киһи олоҕо наһаа кылгас. Бу орто дойдуга сылдьар ыалдьыппыт, хонор хоноһобут. Биирдэ кэлбит олохпутугар дьоһуннук, сиэрдээхтик олоруохтаахпыт. “Кырдьык үрдүгэр сымыйа ыттыбат” диэн өс хоһооно баар. Кырдьык мэлдьи кыайа туруоҕа.

- Италияҕа айаҥҥыт туһунан ахтан аас эрэ.

- Анна Васильевна барытын кэпсээтэ быһыылаах (күлэр). Түгэнинэн туһанан киниэхэ истиҥник махтанабын. Кини салалтатынан Италияҕа өрүү үчүгэйдик сылдьан кэлэбит. Туох барыта тэҥнэбилгэ биллэр, көстөр. Ол курдук, маннык сылдьан, айаннаан төһө сөптөөхтүк айар үлэбит баран иһэрин тэҥнээн көрөбүт. “Ойуурдаах куобах охтубат” дииллэринии, айар үлэҕэ биир санаалаах, тапсан үлэлиир киһигин таба тайаннаххына үлэҥ өссө тахсыылаах буолар.

Айаммытын культураҕа, духуобунаска сайдыы министерствота үбүлээбитэ. Онон министерствоҕа эмиэ махтанабыт.

Олох оскуолатын аастым

Айталина Саввичнаттан депутат быһыытынан үлэтин ыйыталаспатахпына, тугу эрэ ситэ кэпсэппэтэх курдук сананарым биллэн турар. Онон депутат үлэтин таарыйарга сананным.

- Айталина Саввична, Ил Түмэн депутатын быһыытынан талыллыбытыҥ түөрт сыл буолла. Депутат үлэтин туох диэн сыаналаатыҥ?

- Ил Түмэҥҥэ депутаттаабытым түөрт сыл буолла. Сүрдээх интэриэһинэй. Кэлиҥҥи кэмҥэ өрөспүүбүлүкэбитигэр культураҕа, духуобунаска болҕомто күүскэ ууруллан эрэр диэн бэлиэтиэхпин баҕарабын. Ону ааспыт сайын өрөспүүбүлүкэбитигэр аан бастаан Духуобунас форума ыытыллыбыта да туоһулуур. Олоҥхону үйэтитиигэ үгүс үлэ барарын бары билэн-көрөн олоробут. Хомуспутун аан дойду билиннэ. Уустарбытыгар болҕомто ууруллан эрэр. “Норуот уус-уран оҥоһуктарын туһунан” диэн өрөспүүбүлүкэ сокуона ылыллыбыта.

Культура туһунан сокуон барыла оҥоһуллан, билигин көрүүгэ, дьүүллэһиигэ сылдьар. Сотору кэминэн Ил Түмэҥҥэ ылыллыа диэн санаалаахпын.

Депутаттыыр сылларбар өссө биир туруорсар боппуруоспут - культура уонна искусство үлэһиттэрин городогун, инновационнай бырайыагын олоххо киллэрэргэ үлэлэһэ сылдьабыт. Бу бырайыагынан саха интеллигенциятын түмэ, сомоҕолоһуу сатыыбыт. Ити сүүрээн олоххо киирэрэ буоллар, улахан кыайыы буолуох этэ.

Ил Түмэҥҥэ мунньахтарга астынан туран сылдьабын. Депутаттыыр кэммэр улахан олох оскуолатын бардым дии саныыбын, сайынным. Наһаа интэриэһинэй элбэх дьону кытары билистим. Депутат үлэтэ наһаа түбүктээҕин, сыралааҕын биллим.

Операҕа солистыырым, депутаттыырым таһынан өссө Арктическай культура уонна искусство институтугар икки факультекка преподавателлиибин. Эдэр дьоҕурдаах оҕолору кытары дьарыктанарбыттан сүргэм көтөҕүллэр.

- Быыбардааччылары кытары хайдах быһыылаахтык үлэлиигин?

- Общественнай приемнайга быыбардааччылары, дьону-сэргэни кытары көрсөбүн. Дьон араас боппуруоһу туруорсар. Төһө кыайарбынан быһаара, көмөлөһө сатыыбын.

- Айталина Саввична, Анна Васильевна кэпсээҥҥит иһин махтанабын.

* * *

Түөрт сыллааҕыта 2002 сыл опернай толорууга, искусствоҕа сүгүрүйээччилэргэ өйгө-санааҕа хатанар, умнуллубат дьылынан буолбута. Биһиги операбыт уонна балеппыт театрын ырыаһыта Айталина Адамова П.И.Чайковскай аатынан норуоттар икки ардыларынааҕы конкурска кыайыы кынаттаммыта. Искусство, опера эйгэтигэр биһиэхэ ким да итинник улахан ситиһиини, тапталы, хайҕалы өссө көрсө илигэ. Ити кыайыыны спортсменнар олимпиадаҕа кыһыл көмүс мэтээлгэ тиксиилэрин кытта тэҥнээбиттэрэ. Аны Италияҕа, Болгарияҕа, Испанияҕа, Россияҕа араас таһымнаах конкурстарга ситиһиилээхтик кыттыбытын түмүгэр аан дойдуга биллэр музыкальнай кириитик Айталина Адамованы Россия биир саамай талааннаах, үрдүк профессиональнай таһымнаах вокалиһын быһыытынан сыаналаабыта. Кини кыайыыларынан, ситиһиилэринэн эрэ дьонун-сэргэтин соһуппат. Сахатын сирин культуратын, духуобунаһын сайыннарар, өйүүр баҕаттан политика эйгэтигэр киирэргэ, кыттарга быһаарыныы ылыммыта эмиэ үгүстэри соһуппута”, - диэн суруйан турабын. Маннык тарбахха баттанар талааннаах, Сахаларын сирин ааттатар дьоммутун киртитэ, түһэрэ сатыырбыт биһигини омук быһыытынан киэргэппэт.