Хамнас үрдээтэ
02_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copyБэрт соторутааҥҥа диэри Саха сиринээҕи бүддьүөт эйгэтигэр үлэлиир 13 800-чэ киһи тииһинэн олоруу алын кээмэйиттэн (прожиточный минимум) кыра хамнаһы аахсаллара. 2014 сыл т...
Биэнсийэ туһунан
74_copy_copy_copy_copy_copy_copyКэнники сүүрбэ сыл устата дойдубут экэниэмикэтэ сатаан сааһыламматаҕын түмүгэр, киһи күннээҕи аһыгар-таҥаһыгар тиийэр биэнсийэ тиһигэ эмиэ кыайан оҥоһуллубата. Ол иһин, би...
Сүрүн сирэй Олох Дьон Көрбүөччүлэр төһө туһалаах дьонуй?

Сонуннар

Олунньу 13 күнэ – Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнэ!
28-12-2015 17-08 | Көрдүлэр: 8127
Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүн көрсө, олунньу 13 күнүттэн 21 күнүгэр диэри Саха сирин тө...
Саҥа сокуон инбэлииттэри көмүскүө
28-12-2015 16-54 | Көрдүлэр: 4598
Ил Түмэн ХХ уочараттаах пленарнай мунньаҕар дьокутааттар А.Корякин уонна А.Атласова инбэлиит д...
Максим Аммосов сырдык кэриэһигэр
28-12-2015 16-37 | Көрдүлэр: 4831
“Ахсынньы 22 күнэ – саха норуотун устуоруйатыгар бэлиэ күн. Бу күн, 1897 сыллаахха саха судаар...
Тупсарыы сыл
28-12-2015 16-31 | Көрдүлэр: 19865
2016 сылы Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр «Нэһилиэнньэлээх пууннары тупсарыы сылынан биллэрэр туһунан”...
"Мандар ааҕыыларын" түмүктэриттэн
21-12-2015 17-38 | Көрдүлэр: 4330
Кэмпириэнсийэ пленарнай мунньаҕар тыл эппит салалта, учуонай эйгэ ытык дьоно, ыалдьыттар бука ...
Кыайыыны уhансыбыттар
12-11-2015 17-53 | Көрдүлэр: 5182
"КЫЫМ" норуот хаhыата уонна "Будь в курсе" информационнай мобильнай сыһыарыы көҕүлээһиннэр...
ИЯКН дириэктэрэ Г.Г.Торотоев
12-11-2015 17-48 | Көрдүлэр: 4376
М.К.Аммосов аатынан ХИФУ РФ хотугу норуоттарын тылларын уонна култууратын µ³рэтэр Институуту...
Сир сокуонун тула
12-11-2015 17-47 | Көрдүлэр: 5567
Сэтинньи 3 кµнµгэр Сунтаар Устьетыгар улуус Нэ´илиэктэрин ба´ылыктарын сэбиэтэ мустан, 2016 сы...
Тэрилтэлэр, урбаанньыттар бол±ойу²
12-11-2015 17-36 | Көрдүлэр: 4168
Нолуогу судургутуллубут систиэмэнэн (упрощенная система налогооблажения) т³лµ³н ба±арар, ол гы...
Ас-үөл сыанатынан үһүс миэстэлээхпит
08-10-2015 15-36 | Көрдүлэр: 3972
Тыыннаах сылдьарга сиэнэрэ булгуччулаах ыйдааҕы ас дьоҕус нобуора диэн өйдөбүл баар. Нууччалыы...
Петр Наумовы – “Я – гражданин” аакка!
08-10-2015 15-33 | Көрдүлэр: 2882
Хараҕынан бастакы курууппалаах инбэлиит, 65-с хаарын санныгар түһэрбит, Кыайыы 70 сылыгар анаа...
Муостабыт дьылҕата – Кытай инвестордарын илиитигэр?
08-10-2015 15-32 | Көрдүлэр: 3002
Өлүөнэни туоруур муоста дьэндэйэрин кэтэһээччи элбэх. Соторутааҕыта Санкт-Петербурга Росавтодо...
Сочига Арктиканы кэпсэтэллэр
08-10-2015 15-20 | Көрдүлэр: 2890
Сочига, бу дьыл алтынньы 5 к., Арктиканы сайыннарыы боппуруоһунан дьарыктанар судаарыстыба хам...
Өссө 10 оскуола
03-09-2015 20-11 | Көрдүлэр: 2964
СӨ Үөрэххэ министиэристибэтин тиһэх чахчыларыттан көрдөххө, күн бүгүн өрөспүбүлүкэ үрдүнэн уоп...
“Сибиир күүһэ” бигэргэннэ
03-09-2015 20-03 | Көрдүлэр: 2907
Бу күннэргэ премьер Д.Медведев “илин диэки” тардыллар гаас ситимин (ол иһигэр “Сибиир күүһүн”)...
* Бесплатно для абонентов СТК по всей РС(Я), (кроме ТП "Фристайл")

Көрбүөччүлэр төһө туһалаах дьонуй?

02.08.2013 16:36 | Автор: Бүөтүр Бөтүрүөп | Көрдүлэр: 5673   
Печать

kartinki_shamanovБу ыйытыкка дьон, сэрэйиллэрин да курдук, ааттарын этиэхтэрин тардыналлар.  Ол тоҕотун бэйэҕит да сэрэйэргит буолуо...

90-чатыгар сылдьар ытык кырдьаҕас

Кырдьаҕас билиҥҥи көрбүөччүлэри кытта алтыспатах. Ол оннугар Эдьигээнтэн Бүлүү Иккис Күүлэтигэр олохсуйбут Оноху Испирдиэн диэн сүрдээх кыахтаах киһи туһунан сэһэргээтэ:

-- Ойууннааһыны бобор отутус сылларга Испирдиэни Бүлүү куоратыгар тутан киллэрбиттэр. Милииссийэ дьиэтигэр хоско киллэрэн хатаабыттар. “Туох дьоҕурдаах киһини сураҕырдар эбиттэрий?” -- диэн, доппуруостаары хосторун аанын аспыттара – кубус-кураанах буолан соһутар! Киһилэрин отой да атын хостон булаллар.

(Мин кыра сылдьан кинини көрөр этим. Оччолорго кини 37-38 саастаах буолуохтаах. Ортону аннынан уҥуохтаах киһи диэххэ сөп. Өлөр ыарыытыгар ыалдьа сылдьан, биһиэхэ таарыйан ааспытын көрбүт эбиппин. Ол да сырыттар, үүт-үкчү баабыр курдук уоттаах харахтааҕын өйдүүбүн).

Төһө да абааһы, таҥара суох диэн үлэни ыытталлар, тутан аҕалбыт дьон Испирдиэнтэн салла санаабыттар. Сүбэлэһэн баран түрмэ үлэһиттэрэ, барыта 40-ча киһи, мустубутун кэннэ тиэргэҥҥэ бэрэбинэ таһыгар аҕалан туруорбуттар. “Туох дьоҕурдааххын көрдөр” диэбиттэр. Ол дьон бары көрөн турдахтарына, Испирдиэннэрэ бэрэбинэ биир баһыгар хааман эрэр курдуга үһү да – сүтэн мэлис гыммыт! Онтон эмискэ бэрэбинэ нөҥүө баһыгар баар буолан хаалбыт!

Төһө да саллыбыттарын иһин, былаас саҥа ирдэбилин кэпсээбиттэр. Ойууннааһын бобулларын көрдөһө-ааттаһа былаастаан эппиттэр.

Сүүрбэһис-отутус сыллар ыпсыыларыгар Үгүлээккэ аҕабыт уола Андрей Александрович Попов учуутал, дьиэтигэр Ньыыканы, Оноху Испирдиэни кытта уопсайа холбоон уонча ойууну хонноро сытан, кыырдаран сурукка тиспит. Кэлин Санкт-Петербурга баран ол үлэтинэн учуонай истиэпэнин көмүскээбитэ. Ефремов Борокуоппай Ленинградка үөрэнэ сылдьан ол илиинэн суруллубут үлэни барытын аахпыт этэ.

 

Кырдьаҕас суруналыыс:

-- Биһиэхэ, Бүлүүчээн нэһилиэгэр, Тимофеев Муруку Лэгиэнтэйэ диэн инникини өтө көрөр оҕонньор баара. Ол оҕонньор алмаас таас Саха сиригэр көстүөҕүн уон сыл иннинэ билэн турар. Сэбиэскэй былаас саҕана ойуумсуйарын иһин дойду сиртэн ыраах баҕайы Холоруктаах диэн үрэххэ үүрбүттэр. Ол онно боломуочунайдар эҥин кэлэр-барар дьон хоннохторуна, түүн кутурар эбит.

Оҕонньор омуктуу саҥарабын дии-дии куллугуруур, арыт кытай, ааҥылыйа тылынан саҥарабын диэн соһутар идэлэммит. Тугу саҥарарын билбэт буоллахтара дии.

Дьон хоно сытан иһиттэҕинэ: “Нохолоор, хотуктаар, антах харахтаахтар, бэттэх муруннаахтар тоҕо элбэхтэрэй? Бары тимир күрдьэх сүгэһэрдээхтэр, ханна бараллара буолуой?” – диэн кутурар үһү. Ону бэрт элбэх киһи истибит диэн кэпсээччилэр. Онтон уонча сыл буолан баран алмааһы көрдүүр дьон кэлбиттэрэ.

Аны туран, Арассыыйа былааһа уларыйарын Сэбиэскэй Сойуус ыһылларын эмиэ өтө көрбүт. “Дьэ, хомуньуустарбыт дии-диигит хончоҥноспуккут холоон ини, Сэбиэскэй былаас эһиннэ, хомуньуус баартыйа суулунна” диэн көрүүлэнэн элбэх киһини куттаабыт.

Билиҥҥи кыахтаах эдэр дьону кими да оннук-маннык диир кыаҕым суох. Билигин да айдарыылаах дьон ханна барыахтарай, баар бөҕө буоллахтара дии.

 

Валерий Саввич Слепцов-Тунах, биэнсийэлээх:

-- Көрбүөччүлэр урут да, билигин да бааллар дии саныыбын. Талааннаах дьон ханна барыахтарай... Билигин, ордук, халлааны билгэлээччи олус элбэх курдук. Үксүн ол дьон суоттаан таһаараллар. Сылын аайы кэтээн көрбүттэригэр олоҕуран маннык дьыл кэлиэ диэн этиэхтэрин сөп.

Дьиҥинэн, оннук кэтээн көрөн, билиҥҥи уларыйа турар айылҕаны сылыктыыр, түмүк оҥорор ыарахан. Ону сэргэ быйыл маннык дьыл буолуо диэн быһа этэр дьон бааллар.

Биий бэйэм быйыл ардахтаах сайын буоларын сэрэйэрим. Халлаан былыта намыһаҕыттан-үрдүгүттэн көрөн син удумаҕалатыахха сөп. Кэлиҥҥи дьылларга олус ардыыр буолла. Урут хайдах эрэ былыт быдан үрдүгүнэн сылдьарга дылыта. Билигин отой намыһаҕынан айанныыр. “Кураан” дииллэрин мин итэҕэйбэппин.

 

Дуобатчыт оҕонньор:

-- Биһиги дойдуга эдэрси киһи маҕаһыыны халыы киирбит. Атыыһыт ол кэмҥэ табаарын учуоттуу олорбут.

Түннүгүнэн киирэн баран, тыаһаатаҕа буолуо, атыыһыт хостон тахсан кэлбитин сампаан бытыылкатынан төбөҕө биэрэн дөйүтэн түһэрбит. Эбиитин, охто сытар атыыһыт эрэйдээҕи унтуу улларар бүргэһинэн чэчэгэйгэ биэртэлээн кэбиспит...

Ол киһи тутуллан да киирэн баран -- билиммэтэҕэ. Буруй ол курдук дакаастаммакка хаалбыта. Ичээннэри көмөлөһүннэрбиттэрэ эрээри, син биир билбэтэхтэрэ... Онтон сотору ол киһилэрэ төбөтүнэн ыалдьар буолан хаалбыта. Наар: “Атыыһыты өлөрбүт киһи бу барда! Бу барда!” -- диэн кэнниттэн үөгүлүүллэрин истэр буолбут. Хайыстаҕын аайы ким да суох буолар эбит. Кыайан тулуйбакка, тиийэн бэйэтэ буруйун билиммитэ.

Онон санаа баттыга диэн ынырык күүстээх буолар. Ол санаата эмэн киирэн төбөтө “хамсаатаҕа”! Арааһа, ичээннэр ол киһи өтөр бэйэтэ билиниэҕин билэн, саҥарбатах буолуохтаахтар.

 

Биэнсийэлээх экэнэмиис:

-- Инникини өтө көрөр дьону убаастыыбын, сыаналыыбын. Оттон сыыһа-халты этэр дьону хайдах итэҕэйиэххэ сөбө эбитэ буолла...

Көрбүөччүлэр, саатар, 70-80 бырыһыанын өтө көрөллөрө буоллар дии саныыбын. Барытын 100% өтө көрөр киһи суоҕа өйдөнөр. Дьон өйдүүрүн курдук, арыый чугаһатан өтө көрөллөрүн мин биһириибин. Оннук дьонунан, саха буоларым быһыытынан, киэн туттабын.

Аан дойдуга спорка эрэ буолбакка, бары көрүҥҥэ холонон иһиэххэ баара. Саха сатаабатаҕа диэн суох. Туохха баҕарар тэҥҥэ киирсэн иһэллэриттэн үөрэбин. Биһиги, сахалар, аан дойдуга оннуларын булбут норуот курдук өйдүүбүн. Билигин ахсааммыт аҕыйаҕа эрэ атахтыыр.

 

Үлэ, тыыл бэтэрээнэ:

-- Билгэһиттэр быйыл алдьархайдаах уот кураан кэлэр диэн эппиттэрэ дии. Барыта кууран-хатан хаалыа диэбиттэрэ, ханна баарый?! Ол иһин кинилэри күн-түүн итэҕэйбэтим бэргээн иһэр. Маннык үлүгэр ардахтаах сайыны өссө билэ иликпин.

Ол бутуллаллара, дьиҥинэн, кинилэр буруйдара буолбатах. Тоҕо диэтэххэ, үрдүк үөрэхтээх биолог буоларым быһыытынан, билим тугу этэрин эрэ билинэбин. Ити үлүгэрдээх элбэх ракета көт да көт буолар буолбат дуо?! Олор озон араҥатын тэһитэ сүүрдэн чарааһаттылар аҕай.

Ол иһин урукку оҕонньоттор атмосфера алдьаммакка турар эрдэҕинэ сылыктыыллара оруобуна сөп буолааччы. Кэлиҥҥи кэмҥэ ким да таайбат халлаана буолан хаалла. Ардыыр кэмигэр хаардыыр, хаардыыр кэмигэр ардыыр...

Онон билгэлээһин билигин соччо кыаллыбат буолан иһэр курдук көрөбүн. Айылҕа уруккута буолбатах. Биһиги айылҕаҕа сыһыаммыт да куһаҕана бэрт. Ханна сылдьабыт да барытын ыһан-тоҕон! Бүгүн тыаҕа тахса сырыттыбыт – дьаабы! Саатар, бөх тоҕор сир баарын үрдүнэн ситэ тиийбэккэ аара тоҕон кэбиһэллэр.

Айылҕаҕа хайдах сыһыаннаһаҕын да, эйиэхэ оннук эппиэттиир. Айылҕаны кытта алтыһыахха.

Эдьиий Дора “айылҕаны олус таптаабаппытыттан, куһаҕан сыһыаннаахпытыттан сылын аайы араас алдьаныы-иэдээн буолар” диир ээ. Кырдьык, бу – сөптөөх этии. Айылҕаны кытта ситиммитин отой быһыа суохтаахпыт.

Айылҕаҕа наһаа кырыктаахпыт. Аҕыйах хонуктааҕыта “Сабыылаах ырыынак” аттыгар сылдьан көрбүппүн кэпсиим. Икки этээстээх мас дьиэ аттыгар массынанан кэллилэр. Көлөлөрүн кэннин арыйдылар. Уу, онно тобус-толору хаптаҕас!

Бастаан утаа “үргээбиттэр да эбит!” дии санаатыбыт. Онтубут баара, ол хаптаҕастары уктары баҕастары тоһуталаан аҕалбыттар. Уктары-майырдары түөрэтин тута сылдьаллар!

Бу туох ааттаах сутаабыт дьоной?! Ханнык дууса маннык нэгэй өйдөөх-санаалаах эрэйдээхтэри төрөтөн, иитэн таһаарбыта буолуой?! Эһиилигэр ити хаптаҕас үүнэн турбут сиригэр туох үүнэр? Хаптаҕас аһын биэриэр диэри хас да сыл үүнэрин билэр дьон дуо, бу? Бу оҕото да, уруута да суох киһийдэх дуо?! Хайдах сыһыаннаста – соннук бэйэтигэр тиийиэ буоллаҕа! Айылҕа ким хайдаҕын-тугун, киһитин-киитин барытын бэркэ билэр, аахсыаҕа, быһаарсыаҕа!

Айылҕа барахсан туруга бэйэбит сыһыаммытыттан быһаччы тутулуктааҕын билигин да долоҕойдоругар хатыы иликтэр. Оннооҕор кырдьаҕас маһы ааһан иһэн, имэрийэн аастахха, этиҥ-сииниҥ дьырылыы түһэр ээ. Оннук үчүгэй эниэргийэлээх буоллаҕа дии, айылҕа барахсан. Ону өйдүүр киһи аҕыйах быһыылаах.

Ууга барыы айылҕа харыстанар ньымата дии саныыбын. Онон айылҕаны кэлэр кэнчээри ыччакка чөл хаалларар курдук харыстыахха наада. Дьоҥҥо да, айылҕаҕа да үчүгэй сыһыаннаах киһи үйэтэ уһуур. Үчүгэй санаа уон оччонон эргийэр!

 

Алексей Иванович Божедонов-Сырдык:

-- Көрбүөччү диэн билигин хаалбыт өйдөбүл. Дьиҥнээх көрбүөччү диэн бырагырааматын уларытар киһини этиллиэхтээх. Айыылар киһиэхэ үс суол өйдөбүлү биэрэллэр. Олортон үксүгэр ортоҕо эбэтэр куһаҕаҥҥа олорсо сылдьаллар. Маны өбүгэ билэр. Судургутук эттэххэ, өбүгэ диэн уон тыһыынча сыл олорбут киһи, норуот муудараһын ааттыыллар.

Билим сайдыбыта 200-чэ эрэ сыл буолла. Оттон өбүгэ -- уон тыһыынча сыл тухары чочуллан кэлбит өй-санаа. Өбүгэ этэринэн, “буолуохтаах буолар” диэн.

Көрбүөччү диэн көстүбэт күүстэр үлэлэрин билэр киһини эмиэ этиэххэ сөп. Өбүгэлэрбит маны барытын быһаарбыттара ыраатта. Үөһээ Айыылар дьону айбыттар. Айыылар аһылыктара – дьон алгыһа. Биһиги алҕаатахпытына, чакрабыт тыгар, ытык иэспит барар. Бу иэһи төлөөбөппүт иһин, эдэр дьону толук ылаллар.

Хас биирдии Айыы алгыс көрдүүр, ылбакка, холобур, ууга эдэр оҕолору ылыан сөп. Быйыл өрөспүүбүлүкэҕэ 51 киһи ууга түспүтэ биллэр. Айыыларга биһиги күҥҥэ үстэ үҥүөхтээхпит, алгыахтаахпыт. Алгыстаах омуктар олохторо уу нусхал буолар. Алгыс тохтоото да, арыгы, араас хараҥа дьай өрө күөрэйэр.

Айыылар ол бырагырааманы хайдах толортороллоруй?

-- Алҕаабатах буоллаххына, холобур, “арыгылаа” диэн санаа киирэр. Арыгыһыт наһаа элбээтэ. Өбүгэ этэринэн, сир-дойду иччилэрэ ыраастыыр аналлаахтар. Тыынар салгыҥҥын, иһэр уугун махтана туттуохтааххын. Барыта бэйэ-бэйэтиттэн сибээстээх. Чэй куттаргар бастаан Эбэҕэ махтаныахтааххын, бу курдук бара турар.

Хомойуох иһин, киһиттэн кир-хох эрэ тахсар. Аар айылҕа киртэн-хохтон ыраастанаары, ардах оҥорон түһэрэр. Иэс төлөммөккө, быйыл оҕолор сүттүлэр, саахал бөҕөтө буолла...

Киһи икки атахтаах. Биир өттө – матырыйаалынай, иккиһэ – духуобунай. Биир атаҕынан эрэ кылыйан ханна ыраатыаҥый? Ол иһин быйыл ардаҕы кытта баһаар сырса сылдьаллар.

Киһи диэн айылҕа ыраахтааҕыта буолбатах! Эниэргийэ элэмиэнэ эрэ буолар. Көрбүөччү “туох эрэ буолаары гыммыт” диэн сөп. Бу хантан кэлэрий? Ол аата, көрбүөччү киһи ауратын көрөр. Ыраас буоллаҕына, туохха да түбэспэт. Оттон тэстибит ауралаах киһи ол-бу быһылааҥҥа түбэһэр.

Киһи өбүгэ этэринэн олоруохтаах. Кытай тоҕо балысханнык сайдыбыта буолуой? Кинилэр өбүгэлэрин диэки хайыһан тураллар. Дьиҥ олох уларыйбат. Уон да тыһыынча сыллааҕыта курдук эн аһыыгын, утуйаҕын, хамсанаҕын. Ас-таҥас эрэ уларыйан биэрэр. Оҕус оннугар тимир көлө.

Орто дойдуга киһи алгыһынан эрэ олоруохтаах.

 

 

 



Доҕоттор кэпсээ

Гороскоп

01_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy

2014 сыл гороскоба

Доруобуйа, күүс-кыах да тупсар сыла иһэр. Үтүө дьайыылаах уларыйыы тахсар сибикитэ улахан. Урукку сылларга холоотоххо, ыарахан таһаҕаһы бырахпыт курдук…

RSS-Лента