Саҥа саҕалаан эрэр режиссер Эдуард Макаров айар-тутар суола СӨ Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатын бырайыактарын кытта ыкса ситимнээх. Аҕыйах сыллааҕыта Эдуард “КиноМАНиЯ” оҕо киинэтин бэстибээлигэр (пуонда АЛРОСА алмаастаах хампаанньа өйөбүлүнэн тэрийэр үөрэтэр бырайыага) оператор дьыалатын үөрэтэ сылдьыбыта. Киинэ бэстибээлэ оскуола үөрэнээччилэрэ киинэ эйгэтигэр уопутуралларыгар көмөлөһөр. Оттон бүгүн Эдуард аан бастакытын бэйэтэ устубут киинэтин сүрэхтээри бэлэмнэнэр. Бу – саха киинэтэ күн бүгүн хайдах сайдан иһэрин көрдөрөр биир чаҕылхай холобур.
– Эдуард, туохтан, хайдах саҕаламмытын кэпсээ эрэ.
– Аҕам уонна абаҕам хаартыскаҕа түһэрэр дьарыктаахтара. Биирдэ 2020 с. аҕам фотоаппараатын биэрэн баран, “үөрэн” диэн сүбэлээбитэ. Кини уопуттаах салалтатынан хаартыскаҕа түһэрэргэ үөрэммитим, сыыйа онно-манна ыҥыран барбыттара. 2021 с. “Медиашкола” диэн айар-тутар дьоҕур оскуолатын салайааччыта Дмитрий Попов биир сыллааҕы кууруска үөрэнэргэ этии киллэрбитэ. Онно киирэн суруналыыстыка эйгэтин билбитим.
Оччолорго саха биир биллэр порталыгар блогпун арыйбытым, араас социальнай тиэмэлэргэ суруйарым. Андрей Сорокинныын билсибитим. Кинини, арааһа, элбэх киһи билэр буолуохтаах – кини СӨ Ил Дарханын уонна өрөспүүбүлүкэ улахан тэрээһиннэрин хаартыскаҕа түһэрэр. Кини салалтатынан куораты, араас фоторепортажтары уонна өрөспүүбүлүкэ тэрээһиннэрин түһэрэн барбытым.
– “КиноМАНиЯҕа” үөрэтээч-чинэн эмиэ Дмитрий Попов ыҥырбыта дуо?
– 2022 с. Дмитрий “Медиашколатыгар” ыччаты уһуйарым, онтон “Медиахакатоҥҥа” кыттыбытым, салгыы – Үүнэр көлүөнэ пуондата АЛРОСА көмөтүнэн оскуола оҕолорун киинэ эйгэтигэр үөрэтэр элбэх сыллаах бырайыагар – “КиноМАНиЯҕа” – тиийбитим. Оччолорго бэйэм оскуолаҕа үөрэнэрим. Пуонда даҕаны, Үүнэр көлүөнэ пааркатын даҕаны үөрэххэ ураты сыһыаннара итинтэн көстөр. Кинилэр оҕолору айымньылаахтык толкуйдуурга, оннук сатабылы иҥэрэргэ иитэр-үөрэтэр үлэни ыыталлар.
– Эн санааҕар “КиноМАНиЯ” бырайыак оҕолорго уонна обургу оҕолорго тугу биэрэрий?
– Онно аҥаардас киинэни сэҥээрэр эрэ буолбакка, номнуо бэйэлэрэ устан эрэр оҕолор мусталлар. “КиноМАНиЯҕа” үөрэ-көтө өссө биирдэ оҕону-ыччаты үөрэтэ барыам этэ. Мин бу бырайыакка оҕолор киинэ эйгэтигэр бастакы хардыыларын оҥороллорун, баҕаларын-идиэйэлэрин олоххо киллэрэллэрин иһин сөбүлүүбүн. Мин оҕолор хайдах дьиҥнээх ааптар, режиссер курдук сананан үлэлииллэрин илэ көрбүтүм. Кинилэртэн сорохторо номнуо режиссер, оператор, артыыс идэтин баһылаары анал үөрэххэ кииртэлээбиттэрэ. Оттол ол – барыта бу курдук бырайыактар дьиҥ үтүө түмүктээхтэрин көрдөрөр. Мин санаабар, Үүнэр көлүөнэ пуондата уонна АЛРОСА кыттыгас бырайыактарын курдук бырайыактары киэҥ эйгэҕэ таһааран иһиэххэ наада.
– Дьупулуом үлэҥ чэрчитинэн бастакы киинэҕин уһуллуҥ. Ол туһунан кэпсээ эрэ.
– Дьиҥэр, дьупулуоммун эһиил биирдэ көмүскүөхтээхпин. Ол гынан баран, киинэ номнуо бэлэм буолла: мантаастанара, тыаһа-ууһа чочуллара, өҥө-дьүһүнэ тупсарыллара хаалла. Итини таһынан, билигин киинэ саундтрегын уонна трейлерин ааптардарын көрдүү сылдьабын. Тоҕо диэтэххэ, киинэбитигэр саха мусукааннарын ырыата-тойуга иһиллиэн баҕарабын. “Safetypleace” диэн билэр бөлөхпүн кытта номнуо кэпсэппитим, аны “Uraan-нары” кытыарыахпын баҕарабын.
Хамаандам барыта Саха сириттэн сылдьар. Холобур, Айсен Соколов киинэбэр оператордаата. Мин кинини кытта оскуолаҕа бииргэ үөрэммитим, кыра кылаастан доҕордоһобун. Табылыннаҕына, кыттыгас киинэбит манан эрэ бүтүө суоҕа. “Медиашколаҕа” кинини мин ыҥырбытым. Ол кэннэ кини “КиноМАНиЯҕа” кыттыбыта. Айсенныын Дьокуускайга элбэхтик бииргэ үлэлээбиппит, онон тыл быһаҕаһыттан өйдөһөбүт. Москубатааҕы урбаан колледжыгар киирэргэ киниэхэ эмиэ мин сүбэлээбитим. Бэйэм онно 9-с кылаас кэнниттэн туттарсан киирбитим.
Балаҕан ыйыгар киинэбин аҕыйах киһиэхэ ханнык эмэ киинэ тыйаатырыгар көрдөрөр, онтон салгыы киинэ бэстибээлигэр кыттар былааннаахпын. Ол кэннэ, табылыннаҕына, киинэбин Арассыыйатааҕы стриминг түһүлгэлэригэр таһаарыам. Ити барыта бэйэм көҕүлээһиним уонна баҕа санаам буолар. Тоҕо диэтэххэ, эһиил дьупулуоммун көмүскүөм иннинэ идэтийбит кириитиктэр уонна көрөөччүлэр санааларын истиэхпин баҕарабын.
Үһүс кууруска таҕыстым. Оператор быһыытынан элбэх кылгас киинэни уонна этюду устабын, световик уонна камера мэхээнньигин быһыытынан киинэ устууларыгар кыттабын. Үөрэхпит бэйэтэ уустуктардаах эрээри, “КиноМАНиЯҕа” уонна “Медиахакатоҥҥа” кыттар кэммэр сомсубут билиим олус көмөлөһөр. Түөрүйэни, биидьийэ устуутун хардыытын номнуо билэр этим, уопсайынан, үөрэххэ туттарсан киирэргэ баай портфолиолааҕым.
Эдуарт дипломнай үлэтин сыл кэриҥэ устубута, өссө эрдэ бүтэриэҕин, кэккэ уустуктар үөскээбиттэрэ. Устар хамаандата барыта доҕотторо этэ, биһиги киниэхэ барытыгар көмөлөспүппүт. Ону таһынан киинэни устарга колледж өйөбүлэ кырата суох оруоллаҕа, бары кэриэтэ устар тиэхиньикэни кини уларсыбыта.
Айсен Соколов.
– Киинэ идиэйэтин туһунан сырдат эрэ.
– Идиэйэтэ тутууга үлэлии сырыттахпына үөскээбитэ. Тутуу диэн сыра-сылба баранар ыарахан үлэтэ эрээри, олоҕум, тугу ситиһиэхпин, хайдах киинэни устуохпун баҕарарым туһунан дьиҥ-чахчы онно сылдьан толкуйдаабытым. Кылгас кэрчиктээх киинэм сынаарыйын былырыын от ыйыгар саҕалаабытым уонна биир сылынан устан бүтэрдим. Мин артыыстары бэйэм билэр эмоциям долгунугар киллэрэргэ дьулуспутум.
Ол түмүгэр биир сыыһа быһаарыныыттан сылтаан утум-ситим киһи кыайан төттөрү эргиппэт түгэннэрэ үөскээн иһэллэрин көрдөрөр, ордук санаһыы, албын-сымыйа, кэмсинии туһунан сэһэргиир устуоруйа буолан таҕыста.
Бу киинэ таптал, киһи быһыытын, быһаарыныытын уонна ол содулун ойуулаан көрдөрөр.
– Киинэни хайдах уһуллугут, туох уустуктары көрүстүгүт?
– Бастакы улахан тургутуубут киинэ үлэтин тэрээһинэ этэ. Улахан уопута суох буоламмын, бастаан утаа сыах үлэтин бүтүннүү бэйэм хонтуруоллуу сатаабытым. Сорох соругу атын дьон толоруохтаахтарын, үлэ аттарыллыахтааҕын онно эрэ өйдөөбүтүм. Аны устудьуоннар устар киинэлэрин биир үгэс буолбут кыһалҕата – үбүлээһин боппуруоһа. Харчы дэбигис көстө охсубакка, тохтуу-тохтуу 9 ый устубуппут. Тоҕо диэтэххэ, хас биирдии симиэнэ ботуччу харчыны эрэйэрэ. Оттон устудьуон дьоҥҥо ол хантан көстө охсуой?
Усулуобуйабыт көҥүллүү-рүнээҕэр киинэбит быдан далааһыннаах буолан таҕыста. Устар сирбитин бары бииргэ көрдүүрбүт, кэпсэтэрбит, декорацияны оҥорорбут. Барытын быраҕан кэбиһиэхпин да санаталаабыт түгэннэрим бааллара эрээри, бу мин бастакы улахан бырайыагым этэ. Онон бэйэбин да, хамаандабын да түһэн биэриэ суохтаахпын өйдүүрүм.
– Дьупулуому көмүскээһин диэн – киһи профессионал быһыытынан сайдыытын саҕаланыыта. Ити чааһыгар туох былааннааххын?
– Хайаан даҕаны киинэ устуутугар ылсыам, режиссер быһыытынан сайдыам, дьон сэҥээрэр-сэргиир устуоруйаларын көрдүөм уонна суруйуом. Толору метри булгуччу устуоҕум. Ону таһынан, Саха сирин саамай кырыы, уһук сирдэрин туһунан документальнай киинэни устан, ол сирдэр айылҕаларын көрдөрөр баҕа санаалаахпын. Уус-уран киинэни устуохпун эмиэ баҕарабын. Уопсайынан, мин киинэ жанрынааҕар интэриэһинэй устуоруйаны быдан сэргиибин.
Өссө дьоҕурдаах оҕолору көрдөөн булуохпун, кинилэри өйүөхпүн баҕарабын. Хаһан эрэ миэхэ эрэммиттэрин уонна итэҕэйбиттэрин курдук. Ол, кырдьык, киһини кынаттыыр эбит. АЛРОСА хампаанньа “КиноМАНиЯ” курдук бырайыактарынан айар-тутар ыччаты өйүүрэ – идэни таларга, чахчы, улахан көмө. Итинник бырайыак көмөтүнэн киһи идиэйэтин-талаанын сайыннарар, өйөнөр уонна кэскил туһугар кынаттанар.
– Эдуард, кэпсэппиккэр махтанабын! Дьупулуомҥар ситиһиини баҕарабын. Балаҕан ыйыгар киинэҕин көрүөхпүт диэн эрэнэбин!
kyym.ru
