“Саамай үчүгэй сынньалаҥ – саҥаҕа холонуу”

Юлия Симонова – АЛРОСА Бүлүүтээҕи геолог-разведка эспэдииссийэтин профкомун бэрэссэдээтэлэ. Олоххо көхтөөх, айар куттаах киһи, элбэх оҕолоох ийэ.

Юлия Орто Халыматтан тө­рүттээх. Мииринэйгэ 2014 с. тиийэн баран, күн бүгүнүгэр диэри айымньылаах үлэ үөһү­гэр сылдьар. Олоҕор аргыс оҥостубут идэтин хайдах талбыта – туспа кэрэхсэнэр кэпсээн. Оҕо сылдьан археологияны сэҥээрэрэ эрээри, соһуччу геологияны талбыта. Оскуолатын бүтэрэн, Дьокуускайга үрдүк үөрэххэ туттарса кэлбитэ. Ол сылдьан Владивостокка “геология съёмката, сир баайын көрдөөһүн уонна разведкалааһын” идэҕэ үөрэтэллэрин сэҥээрэ истибитэ.

– Хаартыскаҕа түһэ­рии­нэн үлүһүйэрим. Геология туһунан тугу да билбэтим, “арай бөртөлүөтүнэн көтө сылдьан хаартыскаҕа түһэрэл­лэр быһыылаах” диэн сэрэйбитим. Авиацияны эмиэ интэ­риэһиргиибин. Барыта сөп түбэспит курдуга. Докумуоннарбын туттарыам иннинэ сүбэ-ама ылаары, ийэбэр төлөпүөннээбитим. Ийэм үйэтин тухары тыа сиригэр олорор, 30-тан тахса сыл устата оскуолаҕа асчытынан үлэлээбитэ. Олорбут сириттэн ханна да ырааппатах, харыс да халбарыйбатах киһи. Аҕам эмиэ оннук. Суоппардаабыта. Ол иһин геология туһунан миигиттэн элбэҕи билбэтэҕэ. Эмиэ мин курдук, “арааһа, хаартыскаҕа түһэриини уонна бөртөлүөтү кытта сибээстээх идэ быһыылаах” диэбитэ. Владивосток – муора куората. “Муора кытылыгар олорбут киһии-ии” диэн ыраланарым. Ити курдук, геолог идэтин талбытым. Үөрэхпит саҕаламмытыгар билбитим, бу идэ мин саныырым курдук буолбатах эбит. Ол гынан баран хомойботоҕум-кэмсиммэтэҕим. Бастакы икки сылбытыгар палентология биридимиэтэ баара. Олус интэриэһинэй этэ, сөбүлээн үөрэммитим, – диэн бүгүҥҥү дьоруойбут кэпсиир.

Университеты бүтэрээт, Юлия хас да хампаанньаҕа резюме ыытар. Икки интэриэһинэй этии киирэр. Олортон биирдэстэрэ – АЛРОСА-ҕа үлэ. “Анал (спец) таҥастарын сөбүлээн, алмаас хампаанньатын талбытым”, – диэн күлэ-үөрэ билинэр. Дьокуускайга АЛРОСА диэн суруктаах, тупсаҕай бэйэлээх таҥастаах дьон хаамса сылдьалларын бэлиэтии көрөр эбит. Владивостокка эмиэ.

– Хампаанньа үлэһиттэрэ өрө көтөҕүллэн, ис сүрэхтэриттэн аһыллан туран үлэлэрин кэпсээбиттэрэ. Ити атын дьоҥҥо хампаанньа престиһин көтө­ҕөр, мин харахпар эмиэ олус дьоһуннук көстүбүтэ. Ону таһынан, сүрүн геолог эрийэн (үрдүк үөрэхпин кыһыл дьупулуомунан бүтэрбитим), Бүлүү­тээҕи геолого-разведочнай эспэдииссийэҕэ (ВГРЭ) үлэҕэ ылыахтарын сөбүн эппитэ. “Подъёмнай” көмө төлөбүрү биэрэллэрэ, уопсайынан, хааччыйаллара саҥа үөрэҕин бүтэрбит эдэр киһиэхэ улахан көмө этэ. Сөбүлэспитим, – диэн Юлия кэпсиир.

Мииринэйгэ олохсуйан, 12-с сылын айымньылаахтык үлэлии сылдьар.

Юлия Бүлүүтээҕи геолог-разведка эспэдииссийэтигэр геологическай матырыйаалларга камеральнай обработка оҥорор. Камеральнай обработка диэн инженер-геолог чинчийиилэрин түмүктүүр эппиэтинэстээх түһүмэҕэ буолар. Быһатын эттэххэ, сиртэн хостоммут баайы, күндү тааһы анаалыстыыр, ырытар. Айар үлэ быһыытынан сыаналыыр. Барыга-бары көхтөөх киһи буолан биир үлэнэн муҥурданарын сөбүлээбэт. “Бүлүүтээҕи геолог-разведка эспэдииссийэтин профкомугар бэрэссэдээтэллиигин дуо?” – диэн этии киллэрбиттэригэр сонно тута сөбүлэспит.

Кини этэринэн, профком бэрэссэдээтэлин сүрүн үлэтэ кэлэктиипкэ үтүө сыһыаны олохтооһун, истиҥ эйгэни тэ­рийии. Бэрэссэдээтэл үлэтэ-хамнаһа элбэх. Бэл, өрөбүл­лэргэ кытта сынньанар бокуой суоҕун кэриэтэ.

– “Саамай үчүгэй сынньалаҥ – саҥаҕа холонуу” диэн бэргэн этиини кытта толору сөбүлэһэбин. Геология – сүрүн үлэм. Күн аайы элбэх сыыппараны, табылыыссаны кытта үлэлиибин. Хараҕым сылайар. Идэлээх сойуус дьыалатыгар дьарыгыран, геологияттан сынньанабын. Итиэннэ, төттөрүтүн, идэлээх сойууска олус үлүһүйэн, аны туран, үлэбин ахтабын. Ити курдук, биир үлэнэн муҥурдаммакка, элбэҕи ситиһэргэ кыһаллабын, – диэн салгыы кэпсиир.

Юлия Симонова көмөлө­һөөччү мэлдьи наада буолар тэрээһиннэрин – куораттааҕы, оройуоннааҕы уонна кэрпэрэтиипкэ үлэлэр – солбуллубат волонтёрдара, дьарыгырбыта хаһыс да сыла буолла. Ону таһынан волонтёрдар ыстааптарын аахсыйаларын тэрийэргэ көмөлөһөр. Араас таһымнаах быыбардарга Уопсастыбаннай палаата аатыттан кэтээн көрөөччү, АЛРОСА уопсастыбаннай хамсааһыннарын лиидэрдэриттэн биирдэстэрэ.

Юлия оскуолаҕа үөрэнэр эрдэҕиттэн успуордунан сө­бүлээн дьарыктанар. Бүлүүтээ­ҕи геолог-разведка эспэдииссийэтин сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирэн волейбол, стритбол оонньуур, араас күрэххэ кыттар. Өссө биир сөбүлүүр успуордун көрүҥэ остуол тиэнниһэ буолла.

2025 с. Дьокуускайга ыытыллыбыт “Аар Кудай” норуоттар икки ардыларынааҕы таһымнаах кэрэ аҥаардар күрэхтэригэр лауреат буолан, “Аар Хотун” аатын сүкпүтэ.

– Күрэх кэмигэр нэдиэлэ устата араас хайысхалаах маастар-кылааска сылдьыбыппыт: араатар ускуустубатыгар, ас астыырга уо.д.а. Дьокуускайга духуобунас киинигэр – Арчы дьиэтигэр – саха норуотун сиэрин-туомун, үгэстэрин кэпсээбиттэрэ. Бырагыраамабыт олус сэргэх этэ. Күрэххэ араас саастаах кэрэ аҥаардар кыттыбыттара. Кинилэр ортолоругар Саха сирин элбэх оҕолоох ыалларын кинигэлэригэр киирбит ийэлэр бааллара. Биир ийэ уон оҕолооҕо! Күрэххэ тас көстүүнү эрэ буолбакка, кыттааччы өйүгэр-санаатыгар, олоҕу көрүүтүгэр улахан болҕомтолорун уурбуттарын биһирээбитим. “Кинилэртэн элбэххэ үөрэниэххэ сөп эбит” дии санаабыт улахан олоххо уопуттаах кэрэ аҥаардар элбэхтэрэ. Саамай аҕа кыттааччыбыт 63 саастааҕа! Күрэх түмүгүнэн “Аар Хотун” аатын сүкпүтүм. Ол миэхэ улахан суолтата суоҕа, суолталааҕа – оҕо эрдэҕинээҕи баҕа санаабын толорбутум. 35 саастаах, элбэх оҕолоох ийэ эмиэ кэрэ аҥаардар күрэх­тэригэр кыттыан, бэйэтин араас өттүттэн арыйан көрдөрүөн сөбүн итэҕэппитим, – диэн санаатын үллэстэр.

Кэргэнэ Виктор Симонов – эмиэ Бүлүүтээҕи геолог-разведка эспэдииссийэтин үлэ­һитэ. Юлия, олоҕун аргыһын көрсөн баран, былааннаммытын курдук 3 сыл үлэлээн баран тохтообокко, алмаастаах Мииринэйгэ салгыы хааларга быһаарыммыта. Виктор – Юлия үлэлиир бөлөҕөр бырайыак салайааччыта. “Кэргэнниилэр бииргэ үлэлииллэрэ сатамньыта суох, бэйэ-бэйэлэриттэн салҕаллар” диэн этэллэрин үгүстүк истэбит. Юлия атын санаалаах:

– Мэлдьи бииргэ сылдьар үчүгэй бөҕө! Үлэбитигэр бииргэ айанныыбыт, уопсастыбаннай дьыаланан тэҥҥэ дьарыгырабыт. Саамай сүрүн көмөлөһөөччүм – кэргэним. Кини сүбэ-ама биэрэр, дурда-хахха буолар, ардыгар кириитикэлиэн эмиэ сөп. Мин тугу баҕарарбын киниттэн ордук ким да билбэт. Уопсай интэриэспит, маарыннаһар өрүппүт элбэх. Холобур, иккиэн бэлисипиэт успуордунан дьарыгырабыт. Бу успуорка сыстыбыппыт – Виктор үтүөтэ. Куорат да, оройуон да күрэхтэригэр элбэх мэтээллээхпит. Бэлисипиэт марафонугар сүүрүү – биһиги дьиэ кэргэн үтүө үгэһэ. Дьиэ кэргэн хайаан да уопсай интэриэстээх буолуохтаах.

Симоновтар дьиэ кэргэн үс үчүгэйкээн кыыстаахтар: икки улахан – оскуола үөрэ­нээччилэрэ, кыралара – уһуйаан иитиллээччитэ. Юлия, саха култууратын сэҥээрэр буолан, кыргыттарын сахалыы ааттаабыта: Нарыйаана, Айыллаана уонна Уруйдаана. Саха култууратын дьиэтигэр эрэ буолбакка, үлэтигэр эмиэ бырапагаандалыыр. Ол курдук, былырыын ыһыахха Бүлүүтээҕи геолог-разведка эспэдииссийэтин түһүлгэтигэр алгыс сиэрэ-туома ыытыллыбыта, кэллиэгэлэригэр саха төрүт аһын билиһиннэрбитэ.

2025 с. Кириэстээх нэһи­лиэгин дьаһалтатын кытта муҥха тэрийбитэ. Муҥхаҕа 100-тэн тахса киһи кыттыбыта. Байанай күндүлээн, 20-тэн тахса куул собону ылбыттара. Кэллиэгэлэрэ бэркэ диэн астыммыттара, үөрбүттэрэ-көппүттэрэ.

Аат туһунан кылгастык этэр эбит буоллахха, Юлия саныырынан, аат киһи олоҕор олус суолталаах. Улахан кыыстара Нарыйаана 14 саастаах, инникитин баһылыахтаах идэтин туһунан номнуо толкуйданар. Ийэтэ Юлия сүбэлиир-амалыыр, элбэх идэни кэпсиир, билиһиннэрэр. “Нарыйаана айылҕаттан артыыс талааннаах”, – диэн ийэ киһи кэтээн көрөн этэр. Араатар ускуустубатынан дьарыктанар, тыйаатыр куруһуогар сылдьар, олус харизмалаах кыыс. Ол иһин Юлия улахан кыыһа айар үлэһит буолуон баҕарар.

Айыллаана диэн ааты Юлия икки сүһүөххэ араарар: “ай” – ай-тут, “ыллаа” – лыҥкынас куолаһынан ыллаа-туой. Чахчы, орто кыыс ыллыыр, үҥкүүлүүр, уруһуйга дьоҕурдаах. Художественнай гимнастиканан дьарыктанар. 10 саастаах, тириэньэр буолар баҕалаах.

Уруйдаана – үтүөнү түстүүр аат. Сааһа төһө да кыратын иһин, бойобуой хараахтардааҕа билиҥҥиттэн биллэр. “Спортсмен буолуон сөп”, – диэн ийэтэ этэр.

– Иитиигэ оҕону буолбакка, бастатан туран, төрөппүттэр бэйэбитин иитиэхтээхпит. Оҕо ийэтин-аҕатын холобур оҥостор. Ханнык баҕарар хайысхаҕа ситиһиилэннэхпинэ – кыргыттарбыт олус үөрэллэр. Ити кинилэргэ улахан суолталаах. Кинилэр хайдах ылыналларын көрөн, бэйэм эмиэ үөрэбин, астынабын. Кэргэммин кытта бэйэ-бэйэбитин өйөһөрбүтүн көрөн улааталлар. Хайдах ийэ, кэргэн буолуохтаахтарын тус холобурбутунан көрдөрөргө дьулуһабыт. Кыргыттарым кэлин улаатан, туспа дьиэ-уот тэринэн, тутуһар үгэстэрбитин илдьэ барыахтара диэн эрэнэбин, – диэн бүгүҥҥү сэһэргэһээччибит, АЛРОСА хампаанньа Бүлүүтээҕи геолог-разведка эспэдииссийэтин үлэһитэ, профкомун бэрэссэдээтэлэ Юлия Смирнова кэпсээнин түмүктээтэ.