Тыһыынчанан электроннай өҥөнү оҥорор “Госуслуги” порталга өрөспүүбүлүкэ 800 тыһыынчаттан тахса олохтооҕо бэлиэтэммитин билэр этигит дуо? Оттон 2030 сылга Саха сирин бары муннугар интэриниэт киириэхтээҕин? Эбэтэр, холобур, биһиэхэ саха тылын уонна саха култууратын уобарастарын өйдүүр, сахалыы саҥарар кыахтаах алгоритмнары оҥорорго эмиэ үлэлэһэр Оҥоһуу өй лабаратыарыйата үлэлиирин? Ким билиэй, баҕар күн сарсын нейро-ситим киһини кытта киһи курдук толору кэпсэтэр буолан туруо.
Ити уонна да атын туһунан биһиэхэ СӨ Инновацияҕа, сыыппара сайдыытыгар уонна инфокоммуникация технологиятыгар миниистирэ Петр Николаев кэпсээтэ.
– Петр Васильевич, Саха сиригэр сыыппара технологията тэтимнээхтик киирэ турар. Эн көрүүгэр тугу ситистибит, тупсардыбыт уонна өссө туох оҥоһуллара хаалла?
– Саха сирин сыыппараҕа көһөрүү диэн миэхэ кураанах сыыппара уонна технология эрэ буолбатах. Миэхэ сыыппара дьиҥ-чахчы дьон олоҕун чэпчэтэрэ ордук суолталаах. Бүгүн өрөспүүбүлүкэ бары кэриэтэ улуустарыгар түргэн интэриниэт киирэн турар, мобильнай сибээс оннооҕор кырыы бөһүөлэктэргэ тиийдэ, оттон электроннай өҥө күннээҕи олохпут сорҕото буолла. Холобур, “Госуслуги” порталга Саха сирин 800 тыһыынчаттан тахса олохтооҕо бэлиэтэммитэ. Ол дьон күн аайы тыһыынчанан сайабылыанньаны бүрэкирээтийэтэ уонна уочарата суох тустаах уорганнарга ыыталлар. Кэккэ сиэрбистэр дьон бириэмиэтин чахчы кэмчилииллэр, араас соругу онлайн быһаарарга көмөлөһөллөр. Дьон саҥа үстүрүмүөннэри хото туһанарын, олор табыгастаахтарын бэлиэтиирин биһиги көрө олоробут. Ол гынан баран, онон эрэ тохтоон хаалар табыллыбат. Аны салгыы өҥө ордук-хос сайабылыанньата суох “автоматом” оҥоһулларын, салайыыга оҥоһуу өй киирэрин уонна Сахабыт сирин саамай кырыы түөлбэлэригэр бигэ сибээс киирэрин ситиһиэхтээхпит.
Мин санаабар, сыыппара кииритин сүрүн соруга – дьон олоҕун чэпчэтии, дьэҥкэ-судургу уонна куттала суох оҥоруу. Биһиги ол суолунан баран иһэбит: табыгастаах сиэрбистэри оҥоробут, дьон-сэргэ санаатын истэн, кинилэр ирдэбиллэригэр эппиэттииргэ кыһаллабыт.
– “Госуслуги” туһунан эттэххэ, урут эрэгийиэн элбэх өҥөтө “Е-Якутия” диэн өрөспүүбүлэкэтээҕи эрэ тиһиккэ оһуллар кыахтааҕа. Билигин үгүс сиэрбис “Госуслуги” федеральнай порталга көстө. Тоҕо көһөрдүгүт? Дьон ону хайдах ылынна?
– “Госуслуги” порталга көһүү сүрүн үтүө өрүтэ – барыта табыгастаах биир сиргэ баар буолла. Урут олохтоохтор икки порталынан көһө сылдьаллара, төбөлөрүгэр икки портал паролун-логинын хатыыллара, сороҕор ханнык өҥө ханнык порталга оҥоһуллуохтааҕын өйдөөбөккө моһуогураллара. Билигин биһиги барыта биир сиргэ түмүллэрин курдук үлэлиибит – “Госуслуги” порталга. Киһи биир паролунан-логинынан киирэн баран бары өҥөнү ылар: этэргэ дылы, ДьУоХХ ороскуотун толуйууттан саҕалаан тус сыаллаах бырагырааманан үөрэххэ барыыга тиийэ. Ону таһынан, “Госуслуги” диэн – эрэллээх тэхиньиичэскэй платформа: дэбигис “сууллубат”, түргэнник уонна мөлтөх да интэриниэттээх сиргэ үлэлиир. Улуус дьонугар ол ордук наадалаах. Өссө биир барыһа диэн биһиги бэйэбит сиэрбистэрбитин үлэлэтэргэ уонна кинилэри хакердартан көмүскүүргэ мөлүйүөнүнэн харчыны ороскуоттаабат буоллубут. Ону барытын федеральнай киин хааччыйар. Билигин биһиги сүрүн болҕомтобутун сиэрбис тутулугар уурабыт: өҥө судургу, тиийимтиэ, оҥоһуллар болдьоҕо кылгас буоларыгар. Онон дьон туох уларыйбытын бэркэ билэн олорор. Ону биһиэхэ дьон бэйэтэ да этэр, киирэр сайабылыанньа да ахсаана туоһулуур.
Бэлиэтээн эттэххэ, Саха сирэ эрэгийиэннэр ортолоругар өҥөнү көһөрүүгэ бастакы миэстэ буолла. Биһиги сыл иһигэр 54 өҥөнү “Госуслугига” көһөрдүбүт.
– Көспүт өҥөлөртөн дьон саамай туһанара ханныгый? Өҥөнү көһөрүү саҥа түһүмэҕэ хаһан буолуой – баҕар туох эрэ өссө “көһөөрү сылдьара” буолуо?
– Туох да саарбаҕа суох ДьУоХХ ороскуотун толуйар өҥө саамай популярнай диэххэ сөп. Иккис миэстэҕэ устудьуон ыспыраапкатын биэрии кэлэр, чуолаан, үөрэх дьылын саҕаланыытыгар. Итилэри сэргэ матырыйаалынай көмө уонна чөлүгэр түһэрэр кииннэргэ ыытар сайабылыанньа элбээн эрэр.
Аныгыскы түһүмэххэ эрэгийиэннээҕи порталтан “Госуслуги” порталга социальнай хантараактары уонна элбэх оҕолоох ыалларга аналлаах сиэрбистэри көһөрүөхпүт. Дьон өҥөнү барытын биир сиртэн ылыахтаах. Онон эһиил даҕаны эрэгийиэннэр ортолоругар өҥөнү федеральнай порталга көһөрүүгэ бастыҥ буолуохпут диэн эрэнэбин.
– Саҥа национальнай бырайыакка тоҕус араас хайысха киирэ сылдьар. Олору саба быраҕан үс хайысхаҕа араарыахха сөп: социальнай (интэриниэт тиийиитэ, платформалар, судаарыстыбаннай салайыы), технологическай (Арассыыйаҕа оҥоһуллубут уонна кэскиллээх айымньылар (разработки), оҥоһуу өй, каадырдар) уонна информация куттала суох буолуута. Итилэртэн биһиэхэ ханныктар олоххо киирэн эрэллэрий?
– “Дааннай экэниэмикэтэ уонна судаарыстыба сыыппаралаах уларыйыыта” национальнай бырайыак, чахчы, киэҥ хайысханы хабар – социальнай цифровизацияттан саҕалаан дойду технологическай сүбэрэнитиэтигэр уонна информация куттала суох буолуутугар тиийэ. 2026 сыллахха Саха сиригэр үс тутаах бырайыагы олоххо киллэриэхпит: “Сыыппаралаах судаарыстыбаннай салайыы”, “Аҕа дойду быһаарыылара” уонна “Социальнай эйгэ салааларыгар сыыппара платформата”. Ити хайысхаларга биһиги болҕомтобутун биирдиилээн боппуруостарга буолбакка, Сахабыт сиригэр сыыппара эко-тиһигэ тирэхтээхтик сайдыытыгар ууруохтаахпыт. Киһи технология туһугар буолбакка, технология киһи, экэниэмикэ уонна куттал суох буоларын туһугар үлэлиэхтээх.
– Технологическай хайысха чэрчитинэн ураты болҕомто оҥоһуу өйдөөх бырайыактар сайдыыларыгар ууруллар. Саха сиригэр оҥоһуу өй бырайыактарын сайдыыта кэскиллээх дуо?
– Оҥоһуу өй – эрэгийиэммит технологическай сайдыытын биир тутаах хайысхата. Биһиги оҥоһуу өйү муода биир көрүҥүн курдук буолбакка, судаарыстыбаны салайарга, экэниэмикэни сайыннарарга уонна кибер куттал суох буолуутун хааччыйарга көмөлөһөр үстүрүмүөн курдук көрөбүт.
Саха сиригэр оҥоһуу өй эйгэтигэр номнуо бэйэбит эко-тиһикпит оҥоһуллан турар. “Якутия” технопаркаҕа оҥоһуу өй резиденнэрин ахсаана биэс төгүл эбилиннэ. Ол – өрөспүүбүлүкэбитигэр интэриэс улаатан эрэрин туоһулуур. Технопарка иһинэн онно аналлаах лабаратыарыйа үлэлиир. Сыл иһигэр кинилэр икки төгүл экэниэмикэ судаарыстыбаннай уонна дьиҥ (реальный) сиэктэригэр оҥоһуу өйү киллэрэр бырайыактары гранынан өйүүр куонкурус сүүмэрдээһинин тэрийдилэр. Ону тэҥэ лабаратыарыйа саха тылын оҥоһуу өй көмөтүнэн сайыннарар боппуруоһу үөрэтэр. Сотору кэминэн “Гига чат” (“Сбер” хампаанньа) диэн тыл биир улахан модела толору сахалыы өйдүүр буолуоҕа. Кэлин ол араас сиэрбистэри, холобур, оҥоһуу өйдөөх сахалыы тыллаах колл-кииннэри, сахалыы саҥарар гаджеттары, тылбаасчыттары, о.д.а. оҥорорго көмөлөһүөҕэ. Сүрүнэ – омук киэнэ буолбакка, барыта бэйэ оҥоһуга буолуоҕа.
Уопсайынан, ити хайысхаҕа боччумнаах түмүктэр номнуо тахсан эрэллэр. Былырыын “Киберзащитник / AVAREANGE” бырайыак “Лидеры ИИ” национальнай бириэмийэ “Эрэгийиэннэр бириэмийэлэрэ” хайысхатыгар лауреат буолбута. Ити бириэмийэ дойдуга оҥоһуу өй ситиһиилэрин бэлиэтиир биир саамай улахан түһүлгэ буолар. Бириэмийэни “Сыыппаралаах экэниэмикэ” АНО уонна Оҥоһуу өй альянса РФ бырабыыталыстыбатын өйөбүлүнэн олохтообуттара. Ити Саха сирин айымньылара-оҥоһуктара федеральнай таһымҥа күрэстэһэр кыахтаахтарын туоһулуур.
– Каадыр боппуруоһа хайдах быһаарыллан эрэрий? ИТ-исписэлиис тиийэр дуо?
– Кырдьыгынан эттэххэ, дойдуга барытыгар курдук, Саха сиригэр эмиэ ордук ИТ-исписэлиистэр бэйэлэрэ буолбакка, чопчу кэмпитиэнсийэлэр тиийбэттэр. Бастатан туран, кибер куттал суох буолуутун, дааннай анаалыһын, тиһиктээх арктикетура уонна сыыппара бырайыактарын салайыы эйгэлэригэр. Ырыынак түргэнник сайдар, исписэлиистэр билиилэригэр-көрүүлэригэр ирдэбил уларыйар. Онон биһиги экэниэмикэ чахчы туохха наадыйарынан көрөн каадырдары бэлэмниир туһунан кэпсэтиэхтээхпит.
Ити үлэ тумус туттар бырайыага – “Сберы” кытта кыттыһан олоххо киллэрэр “21-с оскуола. Саха сирэ” бырайыакпыт. Ити өрөспүүбүлүкэҕэ олус суолталаах көҕүлээһин: Саха сиригэр Уһук Илиҥҥэ бастакы кампус тэриллибитэ. Кампус 2023 сыл сэтинньитигэр арыллыбыта, дьон интэриэһин тардыбыта. Бэлиэтээн эттэххэ, үөрэтии барыта босхо. Саамай ирдэнэр хайысхаларга бырагыраама оҥоһуллубута. Ол туһунан сиһилии оскуола саайтыгар киирэн бислиэххэ сөп. Оттон сыыппараны аҕыннахх... Үөрэнэргэ 9000 сайаапка киирбитэ, 2000 киһи сүүмэрдээһини ааспыта, олортон 400 киһи үөрэҕин бүтэрбитэ, сорохторо үөрэнэ сылдьаллар. 102 выпускник стажировканы ааһан үлэ булбуттара. Ити “21-с оскуола” кампустарын ортотугар саамай бастыҥ көрдөрүү буолар. Бэлиэтээн этээххэ, үөрэнээччи 40%-на – кыыс. Уопсайынан, кэлин ИТ-идэни дьахтар аймах сэҥээрэр-сэргиир буолан эрэр.
Итини сэргэ эрэгийиэммит аныгы үөрэх уонна билим эйгэтин тэрийэргэ үлэлэһэр. Дьокуускайга аан дойду таһымнаах Үрдүк үөрэхтэр кампустара арыллыахтаах. Ол кампус көннөрү “устудьуона куората” эрэ буолбакка, өрөспүүбүлүкэ урбаанын уонна креативнай олоҕун киинэ буолуохтаах. Саҥа 68-с кыбаарталга үс үрдүк үөрэх кыһата, билим тэрилтэлэрэ уонна индустрия партнердара холбоһуохтара. Ол түмүгэр биир тиһиктээх ситим үөскүөхтээх – үөрэтии – чинчийии – стартап – үлэ миэстэтэ.
Итини таһынан, профориентация уонна ИТ эйгэтигэр ыччаты усмугутар үлэ салҕанар. “Мин идэм – ИТ” диэн 2016 с. аан бастаах Саха сиригэр тэриллибит куонкурус билигин федеральнай таһымҥа тахсан Бүтүн Арассыыйатааҕы буолла. 2023 сыллаахтан бырайыак дойду 10 эрэгийиэнин хапта. 10 сыл иһигэр онно 40-тан тахса тыһыынча киһи кытынна, 300-тэн тахса хакатон тэрилиннэ, 250-тан тахса киһи үлэ булла.
Ааспыт уон сыл иһигэр бырайыак сыыппара кэмпитиэнсийэтин эйгэтигэр профориентация биир тутаах үстүрүмүөнэ буолла. Быйыл куонкурус үбүлүөйдээх онус сылын ыытыллар. Биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр эрэгийиэннээҕи түһүмэх муус устар 1-кы күнүттэн 3-с күнүгэр диэри тэриллиэҕэ.
Онон биһиги оскуола үөрэнээччилэриттэн саҕалаан исписэлиистхэри бэлэмнээһиҥҥэ тиийэ тиһиктээх үлэни ыытабыт. Сорукпут – каадырдары эрэ бэлэмнээһин буолбатах. Биһиги Саха сиригэр сыппараҕа дьоҕурдаах ыччат дьон эко-тиһиктэрин оҥорон таһаарыахпытын баҕарабыт.
– “Арктика Синергията”, “Полярнай экспресс” бырайыактар дьылҕалара хайдаҕый? ВОЛС Арктикаҕа хаһан тиийиэй, онно интэриниэт хаһан туруктаах буолуой?
– “Арктика синергията” бырайыакка федеральнай үбү номнуо туппуппут, Арассыыйа Сыыппараҕа министиэристибэтин кытта сөбүлэҥ түһэрсибиппит. Быйылгыттан олоххо киирэн баран, 2028 сыллаахха түмүктэниэхтээх. Бырагыраама чэрчитинэн Саха сирин 61 нэһилиэнньэлээх пуунугар барыта сэттэ тыһыынча килэмиэтир кэриҥэ усталаах оптоволокно ситимэ тардыллыахтаах. Билигин куонкурус уонна атыылаһыы түһүмэҕэ бара турар, бырайыак тэхиньиичэскэй базата оҥоһуллар.
Оттон “Полярнай экспресс” туһунан эттэххэ, бу Мурманскайтан саҕалаан Владивостокка диэри байҕал аннынан тарыллыахтаах ВОЛС ураты ситимэ. Ситим 12,6 тыһыынча килэмиэтир усталаах, 104 Тб/с аһардар кыамталаах, хотугу эргимтэҕэ спутник сибээһин солбуйар буолуохтаах.
Онтон биһиэхэ биир суолталаах түһүмэҕэ – ситим Булуҥ Тиксиитигэр тиийэр биир арахсыытын тутуу. Үлэтэ 2027 сылга саҕаланыахтаах. Ити ситим хотугу улуустарга бигэ, түргэн тэтимнээх, сөп сыаналаах интэриниэт тиийиитигэр тирэх буолуохтаах. Биүиги түһүмэҕинэн үлэлиибит: сүрүн инфраструктураны оҥоробут, онно тирэх буолар нэһилиэнньэлээх пууннары холбуубут уонна ыырын кэҥэтэбит. Сорукпут – Арктика олохтоохторо киин улуустартан итэҕэһэ суох үчүгэй хаачыстыбалаах интэриниэтинэн туһаныахтаахтар.
– Анаабыр улууһугар бырабыыталыстыба отчуотугар сырыттаххына, сибээс уонна интэриниэт туһунан элбэх киһи ыйыппыта. Дьон өссө тугу сэргиир эбитий?
– Олохтоохтор былырыын этиммит туруорсууларын сорох өттө номнуо быһаарыллыбыта. Кэккэ тиэмэнэн үлэ салҕанар. Ону тустаах биэдэмистибэлэр хонтуруоллуу олороллор. Ол иһигэр Арктика улуустарын олохтоохторугар сөмөлүөт-бөртөлүөт билиэтигэр субсидия көрүллүүтэ, кыһыҥҥы айан суолларын эрдэ арыйыы, о.д.а. бааллара. Ону таһынан дьону социальнай табаарынан хааччыллыы уонна уматык тохтоло суох кэмигэр кэлиитэ долгутар.
Олохтоохтор 2029 сыллаахха былааҥҥа киирбит быраас амбулаторията тутуллар кэскилин сураспыттара. Онно үбүлээһин көрүллүбүтэ, боппуруос хонтуруолланар. Элбэх ыйытыы үөрэх эйгэтигэр киирбитэ – выпускниктар салгыы үөрэниилэрэ, үлэ миэстэтин булуулара уонна оскуолалары педогогическай каадырынан хааччыйыы.
Кырдьык, сибээс уонна интэриниэт буоппуруоһугар улахан болҕомто ууруллубута. Арктика олохтоохторугар ити сытыы кыһалҕа. Өрөспүүбүлүкэ территориятвгар сибээс ханаалларын эрэсиэрбэлиир туһугар, Арассыыйа Сыыппараҕа министиэристибэтин уонна “Бюро 1440” аэрокосмическай хампаанньаны кытта намыһах орбитанан көтөр спутник бөлөҕүн тэрийэр бырайыак оҥоһулла сылдьар. Ол тиһик сибээһи тупсарыахтаах. Ону таһынан бэлиэтээн эттэххэ, 2025 сыллаахха Арктика эргимтэтигэр уонна Уһук Илиҥҥэ намыһах орбитанан көтөр спутник бөлөҕүн базатынан дааннайы түргэн тэтимнээхтик ыыты сайыннарар сөбүлэһии түһэрсиллибитэ. Саха сиригэр ол оборудованиены быйыл тургутан көрүөхтээхтэр, оттон эһиилгиттэн сиэрбис толору үлэлиэхтээх.
– Сыл аайы Саха сиригэр креативнай индустрия сайдыытын туһунан кэпсэтэрбит элбэээн иһэр. Ханнык хайысхалары бэлиэтиэҥ этэй?
– 2025 сыл Саха сирин айар-тутар индиустриятыгар бэлиэ сыл буолла. Болҕомто киинигэр – кинематограф. Саха киинэтэ урут хаһан даҕаны өлөрбөтөх элбэх харчытын өлөрдө – 280 мөлүйүөн солкуобайы. Оттон ол былырыыҥҥы көрдөрүүттэн 74%-нан элбэх. Бары ордук “Диодорова. Против течения” киинэнэн киэн тутуннубут. Бу киинэ Арассыыйа быракаатын ТОП3 иһигэр киирдэ, Арассыыйа киинэлэрин ортотугар үп-харчы чааһыгар саамай көдьүүстээх дэннэ – киинэ уһуллуутугар ороскуоттаммыт харчыттан аҕыс төгүл элбэх сууманы киллэрдэ.
Саха кинематограба салгыы сайдарын туһугар, Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин сорудаҕынан 2030 сылга Дьокуускайга элбэх өҥөнү оҥорор киинэ павильона тутуллуохтаах. Бырайыак айар-тутар индустрияны өйүүр судаарыстыбаннай тохсол чэрчитинэн уонна Саха сирин уопутугар олоҕуран олоххо киириэхтээх. Саха сирин уопута федеральнай таһымҥа үрдүктүк сыаналаммыта, федеральнай сокуон оҥоһулларыгар тирэх буолбута.
Киинэ павильона Уһук Илиҥҥэ киинэ уһуллуутугар барытыгар тирэх буолуохтаах. Сыһыаннаах дьон, эспиэрдэр этэллэринэн, павильон үлэҕэ киирдэҕинэ Уһук илиҥҥэ сылга 40 толору метрдээх киинэ уһуллар кыахтаныахтаах уонна онтон сиэттэрэн киинэ индустрията бүттүүн сайдыахтаах.
– Оттон Саха сиригэр геймдев сайдыыта төһө кэскиллээҕий?
– Геймдев Саха сиригэр саҥа сайдан эрэр, эрэлбит улахан. 2025 сыллаахха өрөспүүбүлүкэҕэ тута үс таһаарааччы баар буолбута, бары норуоттар икки ардыларынааҕы ырыынагы кыҥаан үлэлииллэр – “YktGames”, “Cryolite Games” уонна “Новая игра+”.
Номнуо дьон хараҕа хатанар бастакы улахан ситиһиилэр бааллар: “YktGames” “BULT” симуляторын дьон биһирээтэ. “Новая игра+” “Хара Мыраан” уонна “Umai” бырайыактары таһаараары сылдьар. Оттон “Cryolite Games” эдэр хамаандалы мунньар – кинилэр “Cake Up” басткы оонньуулара номнуо “Steam-ҥа” анонстанна. Өссө “Кындыкан” бырайыагы бэлиэтиэххэ сөп. Кини Интэриниэт сайдыытын институтуттан харчы ыллар. Ити оонньууларга биһиги өрөспүүбүлүкэбит уратыта бэркэ көстөр. Оттон ол кырата суох суолталаах.
Билигин Саха сиригэр 25-тэн тахса устуудьуйа, онно барыта 90-ча исписэлиис үлэлии олорор. Онон биһиги ити индустрия сыыйа үүнэн-сайдан иһиэ диэммит эрэнэбит.
– Оттон министиэристибэ өссө биир хайысхатын – хаһыат, сурунаал, араадьыйа, тэлэбиидэнньэ уонна “сыыппара” сайдыытын туһунан тугу этиэххин сөбүй?
– Судаарыстыбаннай СМИ-лэри суулуу тутан эттэххэ, инникилэрэ кэскиллээх, биһиги медиа-инустрияҕа саҥа хайысхалар сайдыахтара диэн эрэнэбит. Холобур, “Саха” НКИХ кэлиҥҥи 3 сыл иһигэр Саха сиригэр да, Арассыыйа таһымыгар да биллэр ситиһиилэннилэ: “Тооку” оҕо ханаала баар буолла, сонуннарга оҥоһуу өй киирдэ, сэрийээллэргэ икки “ТЭФИ.Регион” бириэмийэ кэллэ. Мин санаабар, ити – сайдыы саҕаланыыта эрэ.
Оттон сыыппара СМИ-тин туһунан эттэххэ, олор социальнай ситимнэргэ уонна интэриниэт эйгэтигэр олохторун (нишаларын) булан олороллор, өрөспүүбүлүкэ уонна дойду сонун нэһилиэнньэ түргэнник уонна саамай сүрүнэ кырдьыктаахтык тиэрдэллэр. ЯСИА – официальнай СМИ-лэргэ тумус туттар ааҕыныстыба, үлэлээбитэ 30 сыл буолла. Ол тухары судаарыстыбаннай бэбиэскэни бар дьоҥҥо дьоһуннаахтык тиэрдэн кэллэ.
Бэчээт СМИ-лэрэ, төһө даҕаны ааҕааччы сыыппара эйгэтигэр көстөр, аудиторияларын тутан олороллор уонна нэдиэлэ аайы эрэллээх сурутааччыларыгар-ааҕааччыларыгар тиийэллэр.
– Түмүккэ биир уопсай суолу ыйытыахпын баҕарабын: министиэристибэ хайа диэки хайысхалаан айаннаан иһэрий?
Өрөспүүбүлүкэҕэ сыыппара инфраструктуратын кэлимник уонна тиһиктээхтик сайыннарарга уонна аныгы технологияны олох-дьаһах бары эйгэтигэр киллэрэргэ дьулуһабыт. Биһиэхэ дьон табыгастаах олоҕо инники күөҥҥэ турар. Биһиги технология илэ-чахчы өрөспүүбүлүкэ хас биирдии олохтооҕун туһугар үлэлиэн, кинилэр күннээҕи кыһалҕаларын чэпчэтиэн, үөрэнэр, сайдар, бэйэни сайыннарар кыахтарын уһугуннарарга көмөлөһүөн баҕарабыт.
Биһиги оҥоһуу өй эйгэтин, ИТ-кэмпитиэнсийэлэрин уонна сыыппара үөрэҕин бырайыактарын күүскэ сайыннарабыт, инновация көҕүлээһиннэрин уонна урбааны өйүүбүт, судаарыстыба сиэрбистэрэ сыыппараҕа көһөллөрүгэр, уларыйалларыгар сөптөөх усулуобуйаны тэрийэбит уонна ол барыта дьоҥҥо табыгастаах, тиийимтиэ, куттала суох буоларыгар кыһаллабыт.
Ураты болҕомтобутун ыраах сытар улуустарга уурабыт. Тоҕо диэтэххэ, сыыппара технологията ырааҕы-чугаһы, харгыһы билиниэ суохтаах. Дьон информацияны, коммуникацияны, үөрэх уонна социальнай сиэрбистэри ханна олороруттан тутулуга суох туһаныахтаах. Биһиги хас биирдии киһи олоҕун чахчы тупсарар, кинилэргэ киһи уонна үлэһит быһыытынан үүнэллэригэр тирэх буолар, онон өрөспүүбүлүкэбит бүттүүн тирэхтээх сайдыытын түстүүр сыыппара эйгэтин оҥорор сыаллаах-соруктаах үлэлии-хамсыы олоробут.
Андрей ШИЛОВ кэпсэттэ.
