Соторутааҕыта саҥардыы ананан кэлбит өрөспүүбүлүкэ борокуруора Сергей Дябкин суруналыыстары кытары көрсүһүүтүгэр дьон дьалаҕайыттан оҕо оһоллонуута улааппытын тоһоҕолоон бэлиэтээбитэ. Сыл бүтүүтэ Дьокуускайга өрүскэ такси тимирэн, Хаҥаласка дьиэҕэ умайан оҕолор өллүлэр; сыл саҕаланаатын кытта Сунтаарга, Намҥа, Ньурбаҕа оҕолор уокка былдьаннылар... Иэдээн бөҕөтө...
Аны ыстатыыстыка көрдөрбүтүнэн, ааспыт сылга оҕолор буруйу оҥоруулара уонна оҕолору атаҕастаан буруйу оҥоруу эмиэ улааппыт. Борокуруор онуоха профилактика уорганнара мөлтөхтүк үлэлииллэрин, онон быйыл бу хайысхаҕа үлэни күүһүрдэр былааннааҕын эппитэ.
Тааҥкаҕа оһоллонуу
Дьокуускай куорат 2-с №-дээх оскуолатын 9-с кылааһын үөрэнээччитэ Антон Алексеев быыстапкаҕа турбут тааҥкаҕа киирэн суорума суолламмыта өрөспүүбүлүкэни эрэ буолбакка, дойдуну биир гына аймаата.
Антону тохсунньу 24 күнүгэр Маҕанныыр кылабыыһаҕа кистээтилэр. Ким билбитэ баарай, олоҕо иннигэр уолчаан “Арассыыйа – мин устуоруйам” түмэл-пааркаҕа тиийэн, бу дойдуттан соһумардык күрэниэҕин... Олус да кыһыылаах, абалаах! Хайыаххыный, аны кэлэн кыайан төннөрбөккүн...
Антон дьоно кэпсииллэринэн, уолчаан оҕо эрдэҕиттэн байыаннай буолар, Ийэ дойдутун көмүскүүр ыралаах эбит. Ол эрээри ол барыта биир түгэнтэн күдэҥҥэ көттө. Улахан дьон дьалаҕайыттан уолчаан сырдык тыына быһынна.
Санатар буоллахха, тохсунньу 20 күнүгэр байыаннай тиэхиньикэни сэҥээрэр, Аан дойду иккис сэриитин устуоруйатын интэриэһиргиир оҕо уруок кэнниттэн табаарыһын кытары түмэлгэ кэлбит. Антон ыттыбыт тааҥката аһаҕас турбут. Уолчаан, онно алларааҥҥы лүүгүнэн иһирдьэ киирэн, алҕаска биир тэрили таарыйбыт, онто төбөтүн баттыы түспүт... Уолчаан сонно тута өлбүт.
Антон бииргэ төрөөбүт эдьиийэ Нарыйа суруналыыстарга: “Тааҥка айанныыр туруктаах, бойобуой бэлэмнээх турбут. Бууската хамсаабат, оттон тааҥка бэйэтэ хамсыыр, лүүгү сыбааркалаабатахтар”, – диэбит.
Антон түмэл территориятыгар мээнэ кэлбэтэх – ити күн төрөппүттэриттэн көҥүллэтэн, уруок кэнниттэн табаарыһын кытары анаан-минээн түмэли көрөөрү кэлбит. Кини аармыйа тиэмэтин олус интэриэһиргиирэ, байыаннай артефактары кэллиэксийэлиирэ, тохсус кылаас кэнниттэн кадеттар оскуолаларыгар үөрэниэн уонна оҕо эрдэҕинээҕи ыра санаатын толорон, байыаннай буолар баҕалааҕа. Ону таһынан Антон, ювелир аҕатын утумнаан, олус талааннааҕа: арааһы бары оҥороро, ювелирдар күрэхтэригэр ситиһиилээҕэ.
Кыамматтарга, кыраларга куруук көмөлөһөр, олус элбэх табаарыстаах, үтүө, амарах санаалаах, төрөөбүт дойдутун олус таптыыр, ытыктыыр дьиҥнээх патриот хайаан даҕаны суолун-ииһин, кылаатын хаалларар баҕалааҕа. Ол эрээри Дьылҕа Хаан ыйааҕа тыйыс – баара-суоҕа 16 сааһыгар Орто дойду олоҕуттан букатыннаахтык илдьэ барда.
Антон соһуччу күрэммитин истэн, билэр-билбэт дьон кутурҕаннарын биллэрдилэр, ыар аһыыны тэҥҥэ үллэһиннилэр. Амарах санаалаахтар Антону тиһэх суолугар атаарыыга ким төһө кыахтааҕынан харчы ыыттылар. Бу быһылаан хас биирдии дьахтарга – ийэ тыынын, оттон эр киһиэхэ аҕа хаанын уһугуннарда.
Соҕотох уолуттан, мурун бүөтүттэн, ытыс соттон хаалбыт ийэ эрэйдээх (уолун 40 сааһыгар төрөппүт) быһылаан иннинэ сүрэҕэр эпэрээссийэлэммит, уола суорума суолламмытын балыыһаҕа сытан истибит. Ол эрээри, оҕотун көмүс уҥуоҕун ийэ буоругар кистээри, күүһүнэн кэриэтэ балыыһаттан тахсыбыт.
Ким эппиэттиир?
Быһылаан тахсыбытын кэннэ, тута миэстэтигэр силиэстийэлиир бөлөх үлэлээбитэ, Дьокуускай борокуруора Виктор Умеренко тиийбитэ. Тиэхиньикэни тута бүөлээбиттэрэ. Билигин борокуратуура буруйу оҥоруу чахчытынан Арассыыйа ХК 109-с ыст. 1-кы ч. тэриллибит холуобунай дьыаланы тус хонтуруолугар ылбыт.
Санатар буоллахха, бу байыаннай тиэхиньикэ быыстапкатын түмэл түөлбэтигэр сэтинньи 4 күнүгэр аспыттара. Бу тухары кутталлаах эспэнээт тоҕо аһаҕас турбутай? Көстөн турар дьалаҕай быһыыга эппиэтинэһи кимиэхэ сүктэрэллэр? “Бу ыйытыыларга силиэстийэ эппиэти булуо, сиэрдээхтик быһаарыа” диэн эрэнэбит.
Эрэдээксийэ аатыттан Антон чугас дьонугар, доҕотторугар дириҥ кутурҕаммытын тиэрдэбит.
Дьалаҕай быһыыттан...
Былырыын муус устарга маныаха майгынныыр быһылаан ыаллыы Хабаровскай кыраайга буолбута. Амырдааҕы Комсомольскай куоракка Тыйаатыр болуоссатыгар НАТО трофейнай байыаннай тиэхиньикэлэрин быыстапкатыгар бронетранспортер аппарела түөрт саастаах оҕо үрдүгэр түспүтэ, кырачаан “Суһал көмөҕө” сырдык тыына быстыбыта.
Соторутааҕыта Пермь кыраайыгар уон саастаах икки уол пилорама ыскылаатыгар, саһаан үрдүгэр оонньуу сылдьан, саһааҥҥа баттатан өлбүттэрэ. Тохсунньу 23 күнүгэр Красноярскай кыраай Березовка диэн бөһүөлэгэр уон саастаах кыыс дьиэтин аттыгар күрдьүккэ хаспах хаһа сылдьан, хаарга баттатан суорума суолланна...
Дмитрий Иванов
