Таджикистан аатыттан тустар икки саха бөҕөһө Айаал Белолюбскай уонна Виктор Рассадин – түөрт сылга биирдэ ыытыллар Азия оонньууларын боруонса мэтээллэрин ситистилэр.
Айаал, ситиһиигинэн!
Айаал бастакы эргииргэ – Иран 22 саастаах эдэр бөҕөһө Али Моменины 4:1 ахсаанынан кыайбыта. Онтон финал чиэппэригэр Корея бөҕөһө Сунггвон Кимы утары туста тахсар. Ити кэриэй аан дойду чөмпүйэнээттэригэр 2013 сылтан ыла тустар, 36 саастаах бэтэрээн бөҕөс. Айаал кинини 6:2 ахсаанынан баһыйа туппута.
Дьэ, онтон, финал аҥаара (полуфинал). Айаал утарылаһааччыта – Индия бөҕөһө, Париж Олимпиадатын боруонса призера Аман Аман (аатын ардыгар Аман Сехрават диэн суруйааччылар). Уолбут киниэхэ 8:14 ахсаанынан баһыйтарбыта. Урут түһэн эттэххэ: Аман финалга аан дойду чөмпүйүөнэ Чонг Сонг Ханы (Хотугу Корея) кыайбыта (11:7).
Үһүс миэстэ иһин аччыгый финал: Айаал Белолюбскай – Ямато Огава (Япония). Огава – 20 саастаах. Бастыҥ ситиһиитэ – атырдьах ыйыгар Братиславаҕа ыытыллыбыт эдэрдэргэ аан дойду чөмпүйэнээтин (U-20) боруонса призера. Огава бастакы эргииргэ Париж Олимпиадатын боруонса призера Гуломжон Абдуллаевы (Узбекистан), көрөөччүлэр уруйдуур-айхаллыыр хаһыыларыгар доҕуһуоллатан кыайбыта (4:2). Иккис эргииргэ эмиэ Париж Олимпиадатын боруонса призера Аман Амаҥҥа түбэспитэ уонна кыайтарбыта. Ахсаан 9:20. Ити ахсаан, арааһа, түһүлгэ рекорда да буолуо.
Дьэ, онон, Айаал Белолюбскай уонна Ямато Огава. Дьоппуон бөҕөһө тиһэх мүнүүтэҕэ харса суох түһүөлээбитэ да, Айаал сатабыллаахтык көмүскэммитэ. Кыайыы! Ахсаан 1:1+. Азия оонньууларын боруонса мэтээлэ баар! Туох кистэлэ кэлиэй, үгүс ыалдьааччылар Айаал Белолюбскай ситиһиилээхтик тустуо дии санаабатахтара. Онон, Айаал, Саха сирин успуорду таптааччыларыгар соһуччу бэлэх оҥордо.
Айаал аҕата – “Дыгын оонньууларын” сэттэ төгүллээх кыайыылааҕа Иван Белолюбскай ити кэмҥэ Нагояҕа баара, уолун биир бастакынан эҕэрдэлээбитэ. Уолун бэлэмнэниитигэр үгүс сыратын-сылбатын уурбут аҕа – уолун ситиһиититтэн төһөлөөх үөрбүтэ буолуой?! Айаалы уонна аҕата Уйбааны ис-сүрэхпититтэн эҕэрдэлиибит!
Хотуур уонна таас
Аны Орто Халыматтан төрүттээх Виктор Рассадин (74 кг) хапсыһыыларын туһунан. Кини квалификация хапсыһыытыгар Дагестантан төрүттээх Магомедрасул Аслуевы (Бахрейн) кыайбыта (3:2). Азия чөмпүйэнээтин үс төгүллээх призера Аслуевы – нууччалаатахха “крепкий орешек” диэххэ сөп. Кини быйылгы Азия чөмпүйэнээтигэр Йошиносуке Аояги (Япония) кэнниттэн иккис буолбута.
Дьэ, онтон, финал чиэппэрэ: Рассадин – Аояги. Хапсыһыы саҕаланаатын кытта Япония бөҕөһө чаҕылҕанныы атахха ыстанар. Суулларан баран, Виктор атахтарын кириэстии тутар да уурастаан көрбөккө түөрт төгүл субуруччу көбүөргэ кулахачыйар (“накаат”). Ити курдук Йошиносуке Аояги 27 сөкүүндэнэн кыайыыны ситиһэр (10:0). Япония бөҕөһө финалга диэри түөрт утарылаһааччытын итинник ньыманан кыайталаабытын бэлиэтиэххэ наада. Холобур, финал аҥаарыгар Азиада-2022 призера Орозобек Токтомамбетовы (Кыргызстан) 44 сөкүүндэнэн кыайбыта.
Виктор Рассадин “уоскулаҥҥа” (утешиловка) Индонезия бөҕөһө Жиланг Илхазаны холкутук ааспыта (10:0). Онтон, үһүс миэстэ иһин аччыгый финалга Кыргызстан бөҕөһө Орозобек Токтомамбетовы баһыйа туппута.
Бу ыйааһыҥҥа (74 кг) Олимпиада чөмпүйүөнэ Разамбек Жамалов (Узбекистан) бастакы эргииргэ кыайтарыы хомолототун билбитэ (7:6). Хомотооччу – Иран пехлевана Юнес Эмами. “Уоскулаҥҥа” Жамалов эмиэ кыайтарбыта. Бу сырыыга индус Сагар Жаглаҥҥа. Онон, Жамалов Азиадаҕа ытыс сотунна.
Финалга Йошиносуке Аояги уонна Юнес Эмами күөн көрсүбүттэрэ. Бастакы түһүмэххэ Аояги утарылаһааччытын көбүөргэ суулларан, биирдэ эргитэн кулахачытан (“накаат”) ахсааны 5:0 оҥоро охсубута. Аояги кыра уҥуохтаах, киппэ, бөҕө-таҕа көрүҥнээх, силиргэх курдук бөҕөс. Биир ыалдьааччы “чөҥөчөк курдук уол” диэбит этэ. Иккис түһүмэххэ Аояги хара күүһүнэн кумалыах курдук түһүммүтэ да кыаллыбатаҕа. Нуучча өһүн хоһооно этэринии – “нашла коса на камень”. Бэрт түргэнник кыайыыны ситиһэр “хотуур” Аояги эстэ быһыытыйбыта, сылбаахы буолбута. “Ол иһин да сүүрбэччэ сөкүүндэнэн, түргэн кыайыыга дьулуһар эбит”, – диэххэ сөп курдук. “Таас” Эмами холкутук үлэлээн, 9:5 ахсаанынан былырыыҥҥы аан дойду чөмпүйүөнүн кыайбыта.
Онон, түөрт сылга биирдэ ыытыллар, “Азия кэнтиниэнин Олимпиадата” диэн ааттанар улахан түһүлгэҕэ – икки саха бөҕөһө боруонса мэтээли ситистэ.
Иран пехлеваннара, Япония куолара
“Дьэ, уонна...”, – диэххэ. Айааллаах Виктор ситиһиилэрин ураты ханнык түгэннэр өйгө-санааҕа бигэтик хатаннылар? Эр дьоҥҥо Иран пехлеваннара күннээтилэр, алта ыйааһынтан түөрдүгэр чөмпүйүөннээн: 74 кг – Юнес Эмами; 86 кг – Мохаммад Ноходи; 97 кг – Амирали Азарпира; 125 кг – Амир Заре. Арай аллараа ыйааһын уолаттара үөтэлээбэтилэр. 57 киилэҕэ Али Моменины – Айаал Белолюбскай туораппыта. Оттон Аббас Эбрахимзаде (65 кг) боруонса мэтээли “ыларга” син чугас этэ. Кини аччыгый финалга – Олимпиада чөмпүйүөнэ Котаро Кийокаҕа 2:3 ахсаанынан сабырыйтарбыта.
Оттон дьахталлар тустууларыгар – Япония кыргыттара күннэрэ таҕыста, күөнэхтэрэ күөрэйдэ. Биир эрэ ыйааһыҥҥа Күн тахсар дойдутун кыыһа чөмпүйүөннээбэтэ, оттон атын ыйааһыннарга инники күөҥҥэ тахсыбыттара: 50 кг – Юи Сусаки; 53 кг – Моэ Кийока; 62 кг – Нонока Озаки; 68 кг – Ами Ишии; 76 кг – Юка Кагами.
Ол гынан баран, көмүс дуйдаах мэтээли ылбатах ыйааһыннарыгар – бүтүн тоҕус сылы быһа кимиэхэ да кыайтарбатах (2017 сыл бэс ыйыттан), 155 төгүл субуруччу кыайыыны ситиспит Акари Фудзинами тустубута эбээт! Кини – Париж Олимпиадатын (2024) чөмпүйүөнэ, Азиада-2022 кыайыылааҕа, аан дойду икки төгүллээх чөмпүйүөнэ (2021, 2022), Азия чөмпүйэнээтин икки төгүллээх кыайыылааҕа (2022, 2023). Быһаччы эттэххэ – кыһыл көмүс мэтээлтэн атыны ситиспэт кыыс. Дьэ, ол бэйэтэ олус кыһыылаах кыайтарыы хомолтотун биллэ. “Кыайыах бөҕөс кыайда”, – диэххэ сөп. Ол кимий? Былырыыҥҥы аан дойду чөмпүйэнээтин финалиһа Иль Сим Сон (Хотугу Корея). Кини Фудзинамины 10:0 ахсаанынан быһа кыайбыта. Ол эрээри, бу иннинэ Фудзинами 53 киилэҕэ “королевалыы” сылдьыбытын тоһоҕолоон бэлиэтиир наада. Онон, нууччалаатахха “простительно” соҕус.
Тус бэйэм мэлдьи мичээрдии, үөрэ-көтө сылдьар Юи Сусаки (50 кг) кыайыытыттан ордук астынным. Кини эмиэ наар кыайыы-хотуу көтөллөөх тустааччы. Арай Азиадаҕа эрэ кыайыыта суоҕа. Юи Сусаки – Токио Олимпиадатын кыайыылааҕа (2020), аан дойду түөрт төгүллээх (2017, 2018, 2022, 2023) уонна Азия үс төгүллээх (2017, 2024, 2025) чөмпүйүөнэ. Ити “кэллиэксийэтигэр” Азиада кыһыл көмүс мэтээлин эбиннэ. Олус кыахтаахтык, бары кэриэтэ утарылаһааччыларын 40-50 сөкүүндэ иһигэр быһа кыайыылары ситиһэн – чөмпүйүөннээтэ.
Олимпиада чөмпүйүөнэ, Япония бөҕөһө Котаро Кийока (65 кг) финал аҥаарыгар индус Суджит Суджита кыайтарбыта (3:3+). Ону балта Моэ Кийока (53 кг) чаҕылхайдык “иэстэстэ”. Кини хапсыһыы бириэмэтэ түмүктэниэн иннинэ бары утарылаһааччыларын быһа кыайталаан (12:0, 10:0, 12:0) – финалга тахсыбыта. Уонна финалга – Индия кыыһа Антим Антимы 9:1 ахсаанынан баһыйа туппута.
Баатыр Едыге, пехлеван Амир, бухатыыр Бухээрдун
Уонна өссө ханнык түгэн өйгө бигэтик хатанна? Казахстан 19 саастаах баатыра Едыге Касымбек (125 кг) ааттаах-суоллаах Иран пехлевана Амир Хоссейн Зарены кытта финал аҥаарыгар тэбис-тэҥҥэ эриһиитэ. Касымбек хапсыһыы түмүктэниэ бэрт аҕыйах сөкүүндэ хаалыыта 3:1 ахсаанынан кыайан испитэ. Хапсыһыы бүтэрэ 5 эрэ сөкүүндэ хаалыыта модун пехлеваҥҥа албаһа (прием) дьэ сатанар, ахсаан 3:3 буола түһэр. Тиһэх бааллары ылбытынан – кыайыылаах Амир Хоссейн Заре.
Бу ыйааһыҥҥа иккис финал аҥаара эмиэ тыҥааһыннаахтык барбыта. Бухээрдун (Кытай) Дагестантан төрүттээх Шамиль Шариповка (Бахрейн) – 0:7 ахсаанынан кыайтаран испитэ. Кытай бөҕөһө биир түгэҥҥэ Шариповы түбэһиннэрэн көбүөргэ ыраастык уурар (туше). Финалга “аҥаар атаҕынан үктэнэ сылдьан” кыайтарыы. Шамиль Шарипов кыһыытыттан көбүөрү охсор да хайыа баарай?! Араспаанньатыттан көрдөххө Бухээрдун – Кытай Ис Монголиятын бэрэстэбиитэлэ быһыылаах.
Бүгүҥҥү күҥҥэ Кыргызстан бастыҥ бөҕөһө Эрназар Акматалиев (65 кг) финал чиэппэригэр Кван Джин Кимҥэ 1:11 ахсаанынан кыайтаран туораабыта. Кэнники сылларга хотуулаахтык тустар Кыргызстан бөҕөстөрө бу түһүлгэҕэ үөтэлээбэтилэр. Биир боруонса мэтээллээхтэр (легионер Малик Шаваев). Дьахталларга биллэр-көстөр бөҕөстөрө: тутулуга суох Кыргызстан устуоруйатыгар Олимпиада мэтээлин бастакынан ситиспит дьахтар Мээрим Жуманазарова (68 кг) уонна Азиада-2022 кыайыылааҕа, Азия үс төгүллээх чөмпүйүөнэ Айпери Медет Кызы (76 кг) эмиэ боруонса мэтээллээхтэр. Кыргызстан бөҕөстөрө гректии-римнии тустууга мэтээл толору кэмпилиэгин ситиспиттэрэ: кыһыл көмүс – Жоламан Шаршенбеков (60 кг); үрүҥ көмүс – Асан Жанышов (87 кг); боруонса – Раззак Бейшекеев (67 кг) уонна Акжол Махмудов (77 кг).
Саха ыалдьааччылара Тываттан төрүттээх, Казахстан аатыттан тустар Начын Куулар хапсыһыыларын ордук интэриэһиргээбиттэрэ. Начын Куулар бастакы хапсыһыыттан туораабыта, 2:13 ахсаанынан Таджикистан “легионера” Абдулмажид Кудиевка кыайтаран. “Ээ, Куулар ырыата ылламмыт, күнэ киирбит, күөнэҕэ күрэммит”, – диэн буолбута. Кудиев финалга тахсан, мэтээл иһин киирсэр суола арыллан, Начын Куулар аччыгый финалга Хотугу Корея бөҕөһүн кыайан – боруонса мэтээллэммитэ (Кван Джин Ким – Эрназар Акматалиевы туораппыт бөҕөс).
Дьэ, итинник, Азиада тустууга түмүктэрэ. Билигин тустуу үс көрүҥэр Казахстан киин куората Астанаҕа ыытыллыахтаах (алтынньы 24 – сэтинньи 1 күннэригэр) аан дойду чөмпүйэнээтин тулуйбакка-тэһийбэккэ кэтэһэбит.
Федор РАХЛЕЕВ.
Көҥүл тустууга Азиада чөмпүйүөннэрэ уонна призердара
Эр дьоҥҥо
57 кг: 1 – Чон Сон Хан (Хотугу Корея); 2 – Аман Аман (Индия); 3 – Айаал БЕЛОЛЮБСКАЙ (Таджикистан) уонна Ванхао Зу (Кытай).
65 кг: 1 – Суджит Суджит (Индия); 2 – Абдулмажид Кудиев (Таджикистан); 3 – Начын Куулар (Казахстан) уонна Котаро Кийока (Япония).
74 кг: 1 – Юнес Эмами (Иран); 2 – Йошиносуке Аояги (Япония); 3 – Нуркожа Кайпанов (Казахстан) уонна Виктор РАССАДИН (Таджикистан).
86 кг: 1 – Мохаммад Ноходи (Иран); 2 – Хаято Ишигуро (Япония); 3 – Сулдхуу Олонбаяр (Монголия) уонна Малик Шаваев (Кыргызстан).
97 кг: 1 – Амирали Азарпира (Иран); 2 – Шерзод Поёнов (Узбекистан); 3 – Араш Йошида (Япония) уонна Дипак Пуния (Индия).
125 кг: 1 – Амир Заре (Иран); 2 – Бухээрдун Бухээрдун (Кытай); 3 – Едыге Касымбек (Казахстан) уонна Шамиль Шарипов (Бахрейн).
Дьахталларга
50 кг: 1 – Юи Сусаки (Япония); 2 – Сонг Хьянг Ким (Хотугу Корея); 3 – Зейнеп Баянова (Казахстан) уонна Зиги Фенг (Кытай).
53 кг: 1 – Мое Кийока (Япония); 2 – Антим Антим (Индия); 3 – Отгонтуя Баянмунх (Монголия) уонна Джин Жанг (Кытай).
57 кг: 1 – Кехсин Хонг (Кытай); 2 – Иль Сим Сон (Хотугу Корея); 3 – Акари Фуджинами (Япония) уонна Нилуфар Раимова (Казахстан).
62 кг: 1 – Нонока Озаки (Япония); 2 – Ок Жу Ким (Хотугу Корея); 3 – Ки Жанг (Кытай) уонна Алтжин Тогтох (Монголия).
68 кг: 1 – Ами Ишии (Япония); 2 – Сол Гум Пак (Хотугу Корея); 3 – Джиа Лонг (Кытай) уонна Мээрим Жуманазарова (Кыргызстан).
76 кг: 1 – Юка Кагами (Япония); 2 – Эльмира Сыздыкова (Казахстан); 3 – Венжи Ли (Кытай) уонна Айпери Медет Кызы (Кыргызстан).
