Балаҕан ыйын 20-с күнүгэр Хаҥалас улууһугар СӨ Билим дьоҕус академиятыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бастакы Бэрэсидьиэнэ Михаил Ефимович Николаев кэриэһигэр ыытыллыбыт ХХI саахымат олимпиадатын түмүктэннэ. АЛРОСА уонна Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатын өйөбүлүнэн тэриллибит турнирга 10 хамаандаттан 47 эдэр саахыматчыт кииристэ.
Күрэхтэһии икки көрүҥүнэн ыытылынна: түргэн саахымат (хамаанданан сочуот) уонна саахымат композицияларын суоттааһын (тус сочуот). Бастыҥ оонньооччулар уонна хамаандалар ааттара тыҥааһыннаах киирсии кэннэ дьэ ааттанна.
Түргэн саахымакка хамаанданан түмүк:
I миэстэ – 2-с №-дээх оскуола (Дьокуускай к.);
II миэстэ – Мохсоҕоллоох орто оскуолата (Хаҥалас улууһа);
III миэстэ – Дьокуускай куорат национальнай гимназията (Дьокуускай к.).
Олимпиада биир муҥутуур кыайыылааҕа, Дьокуускай 2-с №-дээх оскуолатын 10-с кылааһын үөрэнээччитэ Артур Васильев биэс сааһыттан саахыматтыыр. Кини санаатын маннык үллэстэр:
– Саахымат бэрээдэктээх, биир сиргэ тулуйан-тэһийэн олорор буоларга үөрэтэр: классическай баартыйа кэмигэр киһи биэс чааһы быһа биир сиргэ болҕомтолоохтук көрөн олоруон, толкуйдуон сөп. Мин барыларыттан классиканы ордоробун. Дьиҥнээх оонньууну киһи онно эрэ көрүөн сөп. Оттон блицкэ бириэмэ тиийбэккэ – кыайтарыахха сөп.
Мин “Гроссмейстер оскуолатыгар” үөрэнэбин. Антон Вячеславович Шомоев курдук настаабынньыктардааҕым дебют репертуардарын хорутан өйдүүрбэр, сыыһабын-алҕаспын кэмигэр таба көрөн көннөрүнэрбэр көмөлөһөр. АЛРОСА, “Полюс” хампаанньаларга уонна Үүнэр көлүөнэ пуондатыгар үбүнэн-харчынынан көмөлөспүттэрин иһин махтанабын: гроссмейстердары кытта биирдиилээн дьарыктанар ыарахан сыаналаах эрээри, киһи дьиҥнээхтик үүнэр-сайдар. Билигин ФИДЕ маастара буолар соруктаах дьарыктана сылдьабын. Оттон саҥа саҕалаан эрэр саахыматчыттарга “тулуурдаах буолуҥ” диэн сүбэлиибин. Кыайтарыы-хотторуу диэн – эмиэ үөрэх. Кыайтардахха, ол баартыйаны сиһилии үөрэтиэххэ, итэҕэһи-быһаҕаһы булан көннөрүнүөххэ уонна салгыы баран иһиэххэ наада.
СӨ Саахымакка федерациятын бэрэсидьиэнэ, СӨ Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатын генеральнай дириэктэрэ Владимир Егоров маннык бырайыактар ис-хаан туһалаахтарын бэлиэтиир:
– Партердарбытыныын үлэбит түмүгэ илэ-чахчы харахха быраҕыллар буолла. АЛРОСА, “Полюс”, “Селигдар”, о.д.а. хампаанньалар курдук биисинэс бэрэстэбиитэллэрэ биһиги Пуондабыт нөҥүө күүстэрин түмнэхтэринэ, оҕо аймах чахчы толору сайдар кыахтанар: маассабай турнирдартан саҕалаан гроссмейстердарга тиийэ эрчиллэн сайдар, элбэхтик дьарыктанар. Биһиги оҕолор эриэйтиннэрэ хайдан үүнэн тахсарын, успуорка баһырхай соруктары туруоруналларын көрө-истэ олоробут. Онон көмө аадырыстаах уонна көдьүүстээх буолара кырата суох суолталаах. Биһиги өрөспүүбүлүкэ араас муннугар олорор оҕолор биир тэҥҥэ сайдар кыахтаныахтарын баҕарабыт, салгыы да оннук хайысхалаах үлэлиэхпит.
Саахымат композициятын бастыҥнара:
12-лэригэр диэри:
I миэстэ – Тимур Яковлев, Дьокуускай национальнай гимназията (Дьокуускай);
II миэстэ – Виктория Марданова, 9-с №-дээх оскуола (Дьокуускай);
III миэстэ – Алиса Харлампиева, 2-с №-дээх оскуола (Дьокуускай).
15-тэригэр диэри:
I миэстэ – Семен Григорьев, 9-с №-дээх оскуола (Дьокуускай);
II миэстэ – Ильдар Азаргинов, Дьокуускай национальнай гимназията (Дьокуускай);
III миэстэ – Саян Слепцов, Дьокуускай национальнай гимназията (Дьокуускай).
18-тарыгар диэри:
I миэстэ – Артур Васильев, 2-с №-дээх оскуола (Дьокуускай);
II миэстэ – Сайаана Аргунова, 2-с №-дээх оскуола (Дьокуускай);
III миэстэ – Анастасия Каплич, Мохсоҕоллоох орто оскуолата (Хаҥалас улууһа).
Түргэн саахымат бастыҥнара:
1-кы дуоска
I миэстэ – Артур Васильев, 2-с №-дээх оскуола (Дьокуускай);
II миэстэ – Леонид Каскевич, Мохсоҕоллоох орто оскуолата (Хаҥалас улууһа);
III миэстэ – Алексей Билюкин, 9-с №-дээх оскуола (Дьокуускай).
2-с дуоска
I миэстэ – Сайаана Аргунова, 2-с №-дээх оскуола (Дьокуускай);
II миэстэ – Анастасия Каплич, Мохсоҕоллоох орто оскуолата (Хаҥалас улууһа);
III миэстэ – Виктория Марданова, 9-с №-дээх оскуола (Дьокуускай).
3-с дуоска
I миэстэ – Алена Румянцева, 2-с №-дээх оскуола (Дьокуускай);
II миэстэ – Семен Григорьев, 9-с №-дээх оскуола (Дьокуускай);
III миэстэ – Саян Слепцов, Дьокуускай куорат лиссиэйэ (Дьокуускай).
4-с дуоска
I миэстэ – Алиса Харлампиева, 2-с №-дээх оскуола (Дьокуускай);
II миэстэ – Юлиана Никифорова, Өктөм оскуолата (Хаҥалас улууһа);
III миэстэ – Алиса Ильясова, Мохсоҕоллоох орто оскуолата (Хаҥалас улууһа).
5-с дуоска
I миэстэ – Максим Пара, Мохсоҕоллоох орто оскуолата (Хаҥалас улууһа);
II миэстэ – Илья Зыков, Дьокуускай национальнай гимназията (Дьокуускай);
III миэстэ – Инар Харитонов, 2-с №-дээх оскуола (Дьокуускай).
Анал бириистэр:
Саамай эдэр кыттааччы – Алиса Чучина, Аллараа Бэстээх 1-кы №-дээх оскуолата (Мэҥэ Хаҥалас улууһа);
Кыайыыга дьулуурун иһин – Ильдар Азаргинов, Дьокуускай национальнай гимназията (Дьокуускай).
Михаил Ефимович Николаев кэриэһигэр ыытыллар Олимпиада оскуолалар уопуттарын атастаһар, дьоҕурдаах оҕолору булар уонна саахыматы көҕүлүүр дьоһун түһүлгэ буоларын бигэргэттэ.
Интэриэһинэй чахчы:
2026 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр саахымат хамсааһына саҕаламмыта 100 сыла бэлиэтэнэр.
Толкуй, тохсол уонна сайдыы. АЛРОСА саахыматы хайдах көҕүлүүр?
АЛРОСА хампаанньа Саха сиригэр саахымат сайдыытын араас суолунан өйүүр: Мииринэй култуураҕа-успуорка комплексыгар сиэксийэлэри уонна күрэхтэһиилэри тэрийэртэн саҕалаан Дьокуускайга Саахымат-дуобат киинин саҥардан оҥорууну үбүлээһиҥҥэ тиийэ. Мииринэйгэ оҕолор саахымакка сысталларын туһугар, хампаанньа “Настроение АЛРОСА” бэстибээл чэрчитинэн биллэр саахыматчыттары ыҥыран аҕалар. Холобур, гроссмейстер Сергей Карякин бэстибээлгэ хаста да кэлэн барбыта.
2022 сыллаахха СӨ Билим дьоҕус академиятын иһинэн алмаастаах хампаанньа быһаччы өйөбүлүнэн СӨ Саахымакка федерациятын анал бырайыага – “Гроссмейстер оскуолата” – саҕаламмыта. Оскуолаҕа мэлдьи араас сиэссийэ, үөрэх, сүүмэрдиир дьарык ыытыллар. Оҕолор-ыччаттар сирэй да, кэтэхтэн да дьарыктаналлар. Тус хайысхалаах дьарыктар Хаҥалас Өктөмүгэр СӨ Билим дьоҕус академиятын дьиэтигэр-уотугар ыытыллаллар. Оҕолору ааттаах-суоллаах настаабынньыктар, холобур, Бүрээт Өрөспүүбүлүкэтин бастакы гроссмейстера Антон Шомоев курдук идэтийбит саахыматчыттар, үөрэтэллэр.
Итини таһынан хампаанньа Ил Дархан саахымакка Куубагар успуонсардыыр. 2026 сыллаахха турнир далааһына кэҥээбитэ: эр дьоҥҥо Арассыыйа Куубагын түһүмэҕин уонна үгэс быһыытынан ыытыллар блицкэ уонна түргэн саахымакка Бүтүн Арассыыйатааҕы киирсиини сэргэ, бырагыраамаҕа аан бастакытын саахымат композициятыгар (суоттааһыҥҥа) Арассыыйа күрэхтэһиитэ киирбитэ.
Сардаана Кривошапкина.
