Биллэрин курдук, быйыл саас Дьокуускай куорат мээрэ Евгений Григорьев 5 сыллаах болдьоҕо бүтэр. Былырыын олоххо киирбит 33-с №-дээх Федеральнай сокуонунан, эрэгийиэннэр киин куораттарын баһылыктарын куораттар дьокутааттарын мунньахтара талаллар. Сокуону ким да сыыһа эҥин диэбэт, оппозицияҕа тиийэ бары толоруллуохтаах диэн икки илиилэрин өрө уунан билинэллэр.
***
Оттон онтон-мантан күрүчүөктэһии, бытархайдаһыы, үгэс курдук, бэйэбит испитигэр тахсан эрэр курдук. Ыраахтан саҕалаатахха, саҥа федеральнай сокуонунан мээр талыллар бэрээдэгин, балаһыанньатын оҥоруу олохтоох сокуону оҥорооччуларбыт быһаарыыларыгар бэриллибитэ. Ахсынньыга Ил Түмэн дьокутааттара СӨ бэйэни салайыныыга сокуонун ылыммыттара. Быйылгыттан баһылыктар саҥа бэрээдэгинэн куораттар, улуустар, нэһилиэктэр мунньахтарыгар талыллаллар. Дьокутааттарбыт, сокуон аактарын бэлэмнээбит юристарбыт төһө үрдүк бэлэмнээх, хаачыстыбалаах сокуону ылбыттара быйыл куораттар мээрдэрин, сорох улуустар, нэһилиэктэр баһылыктарын талыыга тургутуллуоҕа.
Саҥа сокуону боруо-балааһын Дьокуускай мээрин талыыттан саҕаланыахтааҕа. Мээргэ хандьыдааттары Ил Дархаҥҥа Госдумаҕа, Ил Түмэҥҥэ баар баартыйалар, СӨ Уопсастыбаннай палаатата, СӨ Муниципальнай тэрээһиннэрин сэбиэтэ, Бүтүн Арассыыйатааҕы Бэйэни салайыныы ассоциацията киллэриэхтээхтэр. Балартан ким хандьыдаата кыайар эбит диэн аһаҕас көхтөөх күрэстэһии бардаҕына, мээри талыы нэһилиэнньэ интэриэһин тардыыта олох эрдэттэн саҕаланыан сөбө.
***
Ил Дархан боломуочуйалаах тэрилтэлэр биэрбит хандьыдааттарын барыларын Гордума көрүүтүгэр киллэрбэтэ чуолкай. Сиидэлээн, тургутан, сыымайдаан икки эрэ киһини киллэрэрэ буолуо. Итини Гордума соторутааҕыта ылыммыт быһаарыыта бигэргэтэр курдук. Ол быһыытынан Ил Дархан киллэрбит хандьыдааттарыттан аһаҕас куоластааһыҥҥа мунньахха баар дьокутааттартан элбэх куолаһы ылбыт киһи талыллыахтаах.
Дьокутааттар кистэлэҥ куоластааһыны талбатахтара сөп. Дьоҥҥо-сэргэҕэ кимнээх саҥа мээр иһин куоластаан, бу киһи үлэтин иһин эппиэтинэс ылыммыттара биллиэхтээх. Арай ким эрэ биир эрэ куолаһынан кыайан талылыннаҕына, кэлин араас мөккүөрү үөскэтиэн сөп.
Онон быйыл үлэтин саҕалыыр СӨ бэйэни салайыныыга саҥа сокуона уйана-хатана биллэр сыла үүннэ. Биллэн турар, Ил Дархан хандьыдааттара урукку курдук куорат дьонун хас да аҥыы хайыппаттар. Урут мээр быыбарыгар саҕаламмыт этиһии-охсуһуу мээр кэнниттэн кэлэр федеральнай, өрөспүүбүлүкэ улахан быыбардарыгар “оргуйан-кыынньан” тиийэрэ бүтүн өрөспүүбүлүкэҕэ тарҕанара. Онон саҥа сокуон үчүгэй өрүтэ – быыбарга хас да сыллаах унньуктаах уһун сыһыктаһыы тахсыбат, ньиэрбэ сиэммэт.
***
Уруккуттан аҕыннахха, алмаастаах, ньиэптээх-гаастаах, о.д.а. баайдаах эрэгийиэн киин куоратын салайааччытын кириэһилэтэ хапыталыыһымҥа киирии кэннэ “былдьаһыктаах бырта сыата” буолбута. Ил Дарханынан талыллан үлэлии сылдьар Айсен Николаевтан ураты урукку мээрдэрбит норуот олордубут кириэһилэтин Москубаҕа “ыстанар” трамплин оҥостубуттара. Олортон саамай ситиһиилээхтэрэ, баары баарынан эттэххэ, Сардаана Авксентьева буолар. Саха дьахтара Госдумаҕа “Саҥа дьон” диэн федеральнай баартыйа биир салайааччыта буолбута улахан ситиһии. Манна даҕатан эттэххэ, сахаттан бастакынан Федот Тумусов Госдума “Сиэрдээх Арассыыйа” баартыйатын салалтатыгар тахсыбыта. Оттон “Биир ньыгыл Арассыыйа” курдук улахан баартыйа Галина Данчиковабытын Госдума саамай сүрүн, дойду үбүн быһаарара бүддьүөккэ уонна нолуокка кэмитиэтин чилиэнинэн киллэрбитэ Галина Иннокентьевна үп исписэлииһин быһыытынан профессиональнай бэлэмин үрдүктүк сыаналыылларын көрдөрөр.
***
Куорат мээрин кэлиҥҥи икки быыбара, чахчы, биэтэккэ тахсыыга диэри ким кыайара эрдэ биллибэт ыарахан киирсиилээх этилэр. 2018 с. ким да билбэт С.Авксентьевата соһуччу 39,9% ылан, 31,8%-наах былаас баартыйатын хандьыдаата А.Саввиновы хоппута. 2021 с. эмиэ улахан тыҥааһыннаах сиһиктэһии тахсыбыта. Былаас баартыйатын утары салайар үлэҕэ үлэлиэ диэн санаабатах суруналыыстара В.Обедины билигин Ил Түмэн дьокутаата, өрүү оппозицияҕа сылдьар В.Фёдоров, АБДь кэннэ омук сиригэр баран олорор Сулустаана Мыраан өйөөбүттэрэ. Ол эрээри кытаанах харсыһыыга “Биир ньыгыл Арассыыйа” хандьыдаата Е.Григорьев эдэр эрчимэ баһыйан, аҕыйах бырыһыанынан кыайан биэтэккэ инники тиийбитэ. Арай онно КПРФ-тан турбут “С.Михайлов устуммута буоллар, кини 11,29% быыбардааччылара ким диэки халбаҥныахтара этэй?” диэн, билигин да бэлиитиктэр мөккүөрдэригэр иһиллэн ааһааччы.
***
Е.Н. Григорьев дуоһунаһыгар 2021 с. муус устар 2 күнүгэр киирбитэ. Болдьоҕо туолара бу кэллэ эрээри, баччааҥҥа диэри саҥа сокуонунан туох да хамсааһын барбакка турара бэлиитиктэри, мээр буолуон баҕалаахтары ыгылытар, быччыҥнарын кычыгылатар да быһыылаах. Ол үрдүкү былааһы үтэн-анньан көрөр суруйуулар тахсан эрэллэригэр көстөр.
Кинилэр “боломуочуйалаах баартыйаларга, тэрилтэлэргэ хандьыдааттары сыымайдааһын Гордума талыан икки ый иннинэ саҕаланыахтааҕа да, тоҕо им-ньим баҕайыный?” диэн ыйыталлар. Бэл, туох эрэ биллибэт конспирология таһымынан “харах көрбөт хараҥатыгар былаас баартыйатын кытта кистэлэҥ киирсии” баран эрэрин курдук сабаҕа кытта баар.
***
Дьэ, онон муус устар 2 күнүттэн куорат мээрин сокуоннай болдьоҕо бүтэр. Салгыы туох буолар?
Биир сабаҕанан, куорат мээригэр хандьытааттары көрүү туһунан Ил Дархан уурааҕа сокуон быыһа-арда ыпса илигинэн бытаарбыт үһү. Холобур, куорат устааба уларыйа илик, ити үлэ балачча өр барыа дииллэр. Оччотугар мээри талыы күһүҥҥү быыбардарга көһөрө сөптөөх.
Омос санаатахха, Ил Дархан мээр талыыта күһүҥҥүгэ көһөрүнэн, мээр эбээһинэһин толорооччунан Е.Григорьевы эбэтэр атын да киһини аныан сөп. Ол эрээри, саҥа сокуоҥҥа ити процедура чуолкайдык суруллубатаҕынан, сокуоннайа суох уураах диэн, үҥсүһүү-харсыһыы бөҕө саҕаланыан сөп үһү. Тигээйи уйата тоҕо тардыллан, ол содулугар Госдума быыбарыгар оппозиция хандьытааттара былаас баартыйатын киһитин кыайыахтарын сөп диэн этэллэр.
Куорат алта ый былааһа суох олорбото чуолкай. Итиннэ сорохтор эмиэ “конспирология саагыбара баарын” булан көрбүттэр. Сокуон ситэтэ суоҕунан албаһыран, ханнык эрэ күүстэр Е.Григорьевы туората сатыахтарын сөп дииллэр. Сокуоҥҥа ыйыллыбыт мээри талар болдьох куоттарыллыбытынан, Григорьевы “бэйэҥ көҥүлгүнэн уурайдаххына эрэ, “Биир ньыгыл Арассыыйаны” Госдума быыбарыгар хотторууттан быыһыыгын” диэн сайабылыанньа суруйтарыахтарын сөп үһү. Оччоҕо Ил Дархан мээр эбээһинэһин толорооччуну сокуоннайдык аныыр кыахтанар дииллэр. Оттон мээр эбээһинэһин толорооччунан Григорьев буолбакка, атын киһи ананнаҕына, кини күһүҥҥэ диэри дьоҥҥо биллэн, мээр буолан хаалыан сөп. Эрэгийиэннэр салайааччылара быыбарга тураары, Путинныын кэпсэтэн эрдэ уурайаллар дии, оннук курдук. Оччотугар Григорьев мээрдээн бүтэр, салгыы ханна үлэлии барара туспа устуоруйа буолар.
Итинник балаһыанньа Нерюнгри мээрин талыыга эмиэ үөскүөх курдук эбит. Мээр Роман Щегельняк болдьоҕо ыам ыйын 1 күнүгэр бүтэр.
***
Ол эрээри, быһаарыы букатын атын буолуон эмиэ сөп. Холобур, сотору Ил Түмэн биир сиэссийэтигэр Ил Дархан куорат мээрин болдьоҕун икки сылга тиийэ уһатыан, эбэтэр эбээһинэһи толорооччуну аныырын туһунан сокуон ылыллыан сөп эбит. Ону федеральнай сокуон көҥүллүүр дииллэр. Ити түгэҥҥэ Ил Дархан Е.Григорьев мээрдиир болдьоҕун уһатан биэриэн, эбэтэр күһүҥҥэ диэри мээр эбээһинэһин толорооччунан аныан сөп. Билиҥҥи курдук уустук, ыарахан кэмҥэ үлэлии олорбут үөрүйэх, уопуттаах киһи хааларын ким да утарбата буолуо.
Чэ, таайа сатаамыаҕыҥ, өрөспүүбүлүкэ салалтата сөптөөх, муударай быһаарыы ыларыгар эрэниэҕиҥ.
Владимир СТЕПАНОВ.
Хаартыска: rbc.ru
