Өрөспүүбүлүкэ биир тутаах, стратегическай суолталаах эбийиэгин тутар туһунан Сөбүлэҥҥэ СӨ Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондата уонна «Дирекция по строительству» диэн инбэстииссийэлиир-тутар пиирмэ илии баттастылар. Оттон тутуу үбүлээһинин, буоларын курдук, АЛРОСА АХ хааччыйар.
Сөбүлэҥ түһэрсэр үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Сергей Местников, СӨ Ил Дарханын иһинэн Архитектураҕа уонна градостроительствоҕа управлениетын кылаабынай архитектора Ирина Алексеева, Дьокуускай куорат кылаабынай архитектора Семен Сергеев, СӨ “Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатын” генеральнай дириэктэрэ Владимир Егоров, «Дирекция по строительству» инбэстииссийэлиир-тутар пиирмэ генеральнай дириэктэрэ Сергей Никитин кытыннылар. Ону тэҥэ Москуба куораттан учредитель, «Архитектурная мастерская «Атриум» ХЭУо кылаабынай архитектора Антон Надточий онлайн-сибээскэ тахса сырытта.
Бу, кырдьыга да, балай эмэ киэҥ хабааннаах бырайыак өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана Айсен Николаев сорудаҕынан олоххо киирэр. Дьоһуннаах тутууну ыыттарыы, ситэри-толору оҥорон, хаҥатан биэриини, эрдэ билиһиннэрбиппит курдук, СӨ “Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондата” тэрийэн-салайан ыыттарыахтаах.
Бу паарка төһө киэҥ буоларын уонна ханан түстэнэрин дьон ыйытарын быһыытынан, сиһилии быһааран биэрэр оруннаах. ХИФУ, урукку СГУ Үөрэтэр-лабораторнай куорпуһугар (УЛК) сыста турар университет бибилэтиэкэтин утары суол нөҥүө баар 2,4 гаалаах ырааһыйа баарын бары да билэр, көрбүт буолуохтааххыт. Ити сир Дьокуускай 79-с нүөмэрдээх кыбартаала диэн ааттанар. Онно тутуллара былааннанар “Үүнэр көлүөнэ пааркатын” 2025 сылга үлэҕэ киллэрэр былаан баар.
Бу – дьыл кэмиттэн тутулуга суох, сылы эргиччи үлэлиир, эрэгийиэн килиимэтин учуоттаан оҥоһуллар аһаҕас халлаан анныгар үлэлиир паарка буолуохтаах. Бу туонаҕа көхтөөх, хамсаныылаах сынньалаҥҥа анаммыт тутуу элбэх буолуоҕа. Ыччат киинэ диэн тутуу элбэх хайысхалаах дьарыгы ыытарга анаан-минээн оҥоһуллар. Дьоҕус, наада түгэнигэр уларыта-тэлэритэ сылдьарга сөптөөх гына оҥоһуллубут суоналардаах буолуоҕа. Бу – айар-тутар талааннаах, өй-санаа, духуобунас, эт-хаан өттүнэн да дэгиттэр сайдыылаах үүнэр көлүөнэни иитэн-такайан таһаарарга сөптөөх экосистиэмэни тэрийэргэ көмөлөһөр сыаллаах бырайыак.
Зампред Сергей Местников тэрээһин кэмигэр бу паарка бастаан утаа Үүнэр көлүөнэ пуондатын үбүлүөйдээх сылыгар анаммыт искибиэрин оҥоруу быһыытынан бастаан толкуйдаммытын кэпсээтэ. Онтон кэҥээн, улаатан, уопсастыбаннай туона гына кэҥэтэр быһаарыы ылыллыбытын аҕынна. Бу идеяны киин куорат уонна өрөспүүбүлүкэ да салалтата тута өйөөбүт.
Паарка архитектурнай кэнсиэпсийэни уонна генеральнай былаанын оҥоруу салаатыгар 2019 сыллаахха Бүтүн Арассыыйа таһымнаах улахан куонкурус биллэриллибитэ. Ол куонкурус түмүгүнэн кыайыылаах тахсыбыт «ATRIUM/Восток+» консорциум паарканы тутар буолбута.
«Бүгүҥҥү туругунан, биһиги бырайыагы оҥоруу уонна судаарыстыбаннай эспэртиисэни ааһыы түһүмэҕин толордубут. Паарканы олоххо киллэрии уопсай суумата 1,5 млрд солк. чугаһыыр буолла. Тутуу үбүлээһинин хас сыл аайы социальнай эбийиэктэри үбүлээн туттарар «АЛРОСА» АХ уйунар. Бу бүгүн түһэрсиллэр Сөбүлэҥ – архитектуратынан, ис хоһоонунан, тас көстүүтүнэн да оҕо, ыччат дьон, куорат бары олохтоохторун уонна ыалдьыттарын ураты болҕомтотун тардар эбийиэги тутууга бастакы хардыы буолар», – диир зампред Сергей Местников.
“Бу бырайыак – кэлэктиибинэн үлэ үтүө холобура, куорат олохтоохторо, дьаһалтата, өрөспүүбүлүкэ салалтата уонна бырайыагы оҥорон хамаанда кыттыгас толкуйдарыгар олоҕуран, олоххо киириэхтээх тутуу. Бу паарка чаҕылхай бырайыагын оҥорон, Дьокуускай куорат аан дойду таһымнаах эбийиэги олоххо киллэрэр кыахтанна. Тустаах тутуу олоххо киирэрин бары көмөлөөн ситиһиэхпит диэн эрэнэбин”, – диэн тус санаатын «ATRIUM» кылаабынай архитектора Антон Надточий үллэһиннэ.
Ону тэҥэ бу күн тустаах паарка бырайыага хайыы үйэ архитектура, бырайыактааһын уонна тутуу эйгэтигэр биллэриллибит хас да ааттаах-суоллаах наҕараадаҕа тиксибитин этэн аһардылар. Ол иһигэр, холобур, быйыл Architectural Review Future Project Awards 2021 диэн норуоттар икки ардыларынааҕы бириэмийэ “Уопсастыбаннай уонна гражданскай тутуу” номинациятыгар паарка бырайыага кыттан, кыайыылаах тахсыбыт.
«Ыччат быһаччы туруорсуутунан, паарка территориятыгар Ыччат киинэ диэн баар буолуоҕа. Онно оҕолор бырайыактыыр сатабыл үөрүйэхтэригэр, сыыппара технологиятыгар, урбааҥҥа уонна soft skills кыттарга, быһата, XXI үйэ ирдэбилигэр сөп түбэһэр сатабылга үөрэнэр усулуобуйалара тэриллиэ. Оҕолор лиичинэс быһыытынан уонна сөпкө сайдалларыгар туһуламмыт үөрэх кластердара түстэниэхтэрэ. Ону барытын араас хабааннаах тэрээһиннэри ыытарга сөптөөх гына былааннаан оҥоруохтара. Ол иһигэр креативнай индустрия араас хайысхатыгар – медиаттан, дизайнтан саҕалаан аһылык индустриятыгар тиийэ – IT-технологиялары туһанар кыах бэриллиэҕэ. Аан дойду таһымыгар күрэстэһэр, тутаах төрүөт суолталаах креативнай экэниэмикэ тохтобула суох сайдарыгар тирэх буоларыгар бу бырайыак көмөлөһөрүгэр эрэллээхпин», – диэн СӨ “Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатын” салайааччыта Владимир Егоров этэр тылын түмүк чааһыгар анаан бэлиэтээн эттэ.
Арассыыйа бастыҥ бырайыактарыттан биирдэстэрэ
Дьокуускайга тутуллуохтаах “Үүнэр көлүөнэ паарката” бырайыак «100 городских лидеров» диэн, Стратегическай көҕүлээһин Ааҕыныстыбата (АСИ) тэрийэр, бүтүн 2000 кыттааччылаах акселерационнай куонкуруһун түмүк чааһыгар, ол эбэтэр финалыгар, тиийэр чиэстэммит 15 ТОП (бастыҥ) иһигэр киирбитин анаан бэлиэтээтилэр. Итинник киэҥ хабааннаах куонкурус түмүгэ бу дьыл олунньу 15 күнүгэр Сочига буолан ааспыт Арассыыйа инбэстииссийэҕэ пуорумугар биллибитэ.
Өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана Айсен Николаев эппитин курдук, “Үүнэр көлүөнэ паарката” өрөспүүбүлүкэҕэ уопсастыбаннас саҥа территорияларын сайыннарыы ыстандаарда буолуохтаах, уустук усулуобуйалаах, ураты сирдээх-уоттаах Саха сирин усулуобуйатыгар олорор дьон-сэргэ ирдэбилигэр эппиэттиэхтээх уонна биһиги омук быһыытынан уратыбытын, хотугу колориппытын көрдөрүөхтээх.
Бу бырайыак уратыта – биир өттүттэн паарка аналын толорорун таһынан, этэргэ дылы, куоракка буолар бэлиэ тэрээһин ыытыллар килбэйэр киинэ, дьондойор саалата буолуохтаах. Бу архитектуралаах кэнсиэпсийэ төрүтүгэр сахалар былыргы олоҥхолорун, култуурунай уобарастарын, сиимбэллэрин, ону тэҥэ туттар оһуордарын-дьарҕааларын аныгылыы хараҕынан толкуйдаан көрүү көстүөхтээх. Ону таһынан архитектордар олохтоох ийэ айылҕа арҕам-тарҕам сытар алаастарыттан, ытык эбэлэриттэн, ирбэт тоҥ муус кристалларыттан айар-тутар иэйиилэрэ өрө көтөҕүллүбүтэ көстөр.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин кылаабынай архитектора, куонкурус дьүүллүүр сүбэтин чилиэнэ Ирина Алексеева: “Үүнэр көлүөнэ паарката” дьиҥ олоххо киирэр бырайыак, үбүлээһинэ көрүллүбүтэ. Бу паарка куорат биир ураты уонна хаачыстыбалаах эйгэтэ буоларын көрдөрүөхтээх. Маннык туонаны тэрийии – куорат күүскэ сайдарыгар бигэ тирэх, хардыы буолуоҕа уонна Саха сирин килбэйэр киин куората Арассыыйа, ону ааһан, сайдыылаах тас дойдулар атын куораттарын кытта тэҥҥэ үүнэр-чэчириир кыахтааҕын көрдөрүө. Ким баҕалаах барыта сылдьар кыахтаныыта, аһаҕас уонна доҕордуу сыһыаннаах буолуу – уопсастыбаннас туонатын тирэнэр тирэҕэ суолталаах. Арассыыйа сымнаһыар айылҕалаах курдааһыныгар тэҥнээтэххэ, Сахабыт сирэ килиимэт да, дьыл кэмиттэн да тутулуктанан, олорор, үлэлиир усулуобуйа чааһыгар кэккэ хааччахтаах. Бу саҥа паарка сыала- соруга – ону кэмпэнсээссийэлиир гына, онно сөптөөх былаһааккалары, рекреационнай территориялары, суолу туорааһыннары уонна да атыны оҥоруу буолар”.
Ити курдук, бэрт интэриэһинэй уонна сэҥээрдэр сыанабыллары иһиттибит.
