Балаҕан ыйын 8-с күнүттэн 10-с күнүгэр диэри “Патриот ЭКСПО” быыстапкалыыр киин Арассыыйа аныгы технологияны тоҕо көтөр килбэйэр киинэ буола сырытта. Киһи умнубат уонна сөҕөр-сэргиир тэрээһинэ! Технология норуоттар икки ардыларынааҕы III кэнгириэһин сүүһүнэн кыттааччыларыттан ураты болҕомтону “Амперия” хампаанньа – этэргэ дылы, биһиги дойдубут кэскилин түстүү сылдьар хамаанда – тарта.
Быыстапкалыыр түһүлгэҕэ АРС-ПРЕСС суруналыыстарын олус истиҥник көрүстүлэр уонна “Амперия” хампаанньа үлэтин-хамнаһын сэргээбиппит иһин махтаннылар. Оттон биһиги барытын сэргээтибит. Тоҕо диэтэххэ, быыстапкалыыр түһүлгэ килбэйэр киинигэр, дойду бэрэсидьиэнин мэтириэтэ ойуулаах дьэрэкээн аншлаг ыйанан турар сиригэр, ала-чуо кинилэр бэрэстэбиитэллэрэ тураллара. Ону, бука, “үтүө бэлиэ” диэххэ сөбө буолуо. Оннук эбитин кэлин бэйэбит эмиэ итэҕэйдибит.
ДАТА-КИИН УОННА ТЫЙЫС ХОТУ
Хампаанньа дьыалабыай аатын-суолун, үлэтин-хамнаһын, ситиһиилэрин, ону сэргэ майнинг сүүнэ түһүлгэтин туһунан Уһук Хотуттан да, майнинг диэнтэн букатын ыраах да, улахан өйдөбүлэ суох киһиэхэ ис сүрэҕиттэн үрдүк таһымнаахтык кэпсиир киһи ахсааннаах буолааччы. Онно эбии хотугу эргимтэ, тус кэтээн-тэҥнээн көрүүлэрин сырдатар хаартыыналардаахтар. Технология быыстапкатыгар тэрилтэ туһунан сэһэргээбит, сылайбат сындааһыннаах дэлэгээт Александр Воротников “Амперия” үлэтин ымпыгын-чымпыгын, кистэлэҥин бырытын билэрэ киһи хараҕар тута быраҕыллар.
Күннээх Москуба килбэйэр киинигэр туран кини биһигини уйаара-кэйээрэ биллибэт, сыл улахан аҥаарын устата -60 кыраадыска тиийэр тымныы кыһыннаах туундара эйгэтигэр киллэрэн ылла. Билигин ол тыйыс бырамыысыланнастаах сир аан дойду үрдүкү технологиятын каартатыгар саҥа туочука буолан киирдэ. Онно, Саҥа Уренгойтан уонча мүнүүтэ эрэ айанаан тиийэр сиргэ, Алексей Валерьевич Каврук салайааччылаах “Амперия” хампаанньа көннөрү дата-киини буолбакка, сыыппара актыыбыгар аналлаах бүтүн кириэппэһи тута сылдьар.
УҺУЛУЧЧУ БЫҺААРЫЫ
“Амперия” урукку өттүгэр Арктика эргимтэтигэр хаһан да, ханна да айыллыбатах, баар буола сылдьыбатах эрэллээх бырайыагы саҕалаата. Ол – 360 МВт-ка диэри күүһүрдүллэр кыахтаах, барыта 180 МВт кыамталаах майнинг түһүлгэтин тутуу буолар. Ити – бүтүн биир куорат туһанар эниэргийэтин таһыма, ону хампаанньа бэйэтэ оҥорон таһаарыахтаах. Онто фантастика, өйтөн айыы буолбатах, баар, олоххо киирэр кыахтаах бырайыак. Суруналыыстар ону быыстапка матырыйаалларын көрөн бэйэлэрэ итэҕэйдилэр, бырайыак далааһынын сөхтүлэр!
Кэнсиэпсийэ быһыытынан, тэрилтэ туохтан да тутулуга суох, көдьүүстээх буолуохтаах. Ол быһыытынан, тас ситимнэртэн тутулуктаах буолбат туһугар, “Амперия” инженердэрэ Ямалга бэрт дэлэй айылҕа гааһын туһаналлар. Анал газопоршневой установкалар гааһы сонно миэстэтигэр электро-уокка кубулуталлар. Ол уһулуччу суолталаах эрээри, бэрт судургу быһаарыы бырайыагы олус барыстаах уонна тулалыыр эйгэҕэ буортута суох оҥорор (сэргэ кэлэр гааһы суох гынарын суотугар).
ИНЖЕНЕР АРХИТЕКТУРАТА
Тутуу бырайыагын хатыламмат уратыта – кини туруору архитектурата. Бастакы этээскэ чэпчэки сыаналаах айылҕа гааһын (кууба баара-суоҕа 6,55 солк.) туох да булкааһа суох ыраас эниэргийэҕэ кубулутар кыахтаах күүстээх газогенераторнай установкалаардаах ангаардар бааллар. Иккис этээскэ тобус-толору электроннай оборудование – ASIC-майнердар – тураллар. Генератордар таһаарар сылаастарын сороҕун дьиэ иһинэҕи килиимэти тутарга туһаналлар, онон икки тиһиги дьүөрэлииллэр.
АРКТИКАҔА ТУРГУТУЛЛУБУТ
Майнерга оборудоваение тугу да гыммакка таах туран хаалара, буолаары буолан тыйыс айылҕалаах сиргэ, туох да үчүгэйгэ тиэрдибэт, кутталлаах даҕаны. “Амперия” тобуллаҕас өйдөөхтөрө ол суолу эмиэ быһаарбыттар – хампаанньа 12,5 МВт кыамталаах, сайыҥҥы өҥүрүк куйааһы да, кыһыҥҥы бытарҕан тымныыны да тулуйбут үлэлии турар түһүлгэлээх.
Хайдах оннук буолуон сөбүй? Суруналыыстар Александр Воротниковтан ол туһунан тута сурастылар. Онтубут, дьиҥэр, кыаллар суол эбит, уһулуччу үчүгэй көмүскэллээх уонна бэйэ айбыт технологиялардаах буоллаххына.
Александр хампаанньа бэйэтэ тугу айбытын ааҕан субурутта:
- дьиэ-хаһаа иһинээҕи салгыны хонтуруоллуур өйдөөх тиһик. Ол көмөтүнэн тиһик бэйэтэ кэнтиэйнэр иһигэр ASIC курдук уйан электроника да турарыгар, ГПУ-га бэйэтигэр да сөп түбэһэр табыгастаах тэмпэрэтиирэни тутар;
- Арктикаҕа хатарыллыыта: сойутар радиатордар -60 кыраадыс тымныыттан +4 кыраадыс сылааска тиийэ көдьүүстээхтик үлэлиирдии бырайыактанан оҥоһуллубуттар;
- баһаар буоллаҕына ону бэйэтэ умулларар, онон сакаасчыттар мөлүйүөнүнэн суумалаах инбэстииссийэлэрин харыстыыр, аптамаат тиһик баар.
Түмүгэ – 98 бырыһыаҥҥа тиийэ аптайм – хас даҕаны газопоршневой установка бииргэ үлэлиирин суотугар. Өскөтүн биир установка тиэх-көрүүгэ бардаҕына, атыттар ыарырҕатан да көрбөккө үлэлииллэр.
“ПОД КЛЮЧ” ЭКО-ТИҺИК
“Амперия” миэстэни эрэ куортамныыр буолбакка, бэлэм эко-тиһиги “под ключ” биэрэр. Хампаанньа инфраструктура тутуутун уонна ону көрүүнү-истиини бэйэтэ уйунар, тэхиниичэскэй үлэһиттэринэн сылы эргиччи (24/7) хааччыйар, өрөмүөн үлэтин түргэтэтэр туһугар, тутаах сапчаастардаах ыскылааты бэлэмнээн хааллалар.
Сакаасчыт бэйэтин оборудованиетын аҕалан ангаарга туруорара уонна үлэлээн барара эрэ ирдэнэр. Генератор наада дуо? Хотугу сиргэ сөп түбэһэр анал оҥоһуулаах бэлэм генератордары “Ампериялартан” бэйэлэриттэн эмиэ атыылаһыахха сөп.
КИҺИ СААРБАХТЫЫРА СУОХ, БИИСИНЭС ЭРЭ!
Майнинг түһүлгэтигэр суут-сокуон хараҕа иҥнэрэ туох да суох, ып-ыраас. Гаас тэхиниичэскэй усулуобуйата барыта баар, тиэйии-таһыы дуогабардара баттаммыттар, сири бас билэр докумуон эмиэ оҥоһуллубут. Киһи саарбахтыыра суох, аҥаардас биисинэс эрэ!
КЭСКИЛ СЫЫППАРАЛААХ ХАПЫТААЛА
Хампаанньа туһунан аҥаардас айах кэпсээнин истэр, хартыыналары көрөр – үчүгэй. Ол гынан баран, “Амперия” тугунан ордугун илэ-чахчы, уу хараҕынан көрүөххэ эмиэ сөп. Оонньуута суох этэбин.
Алексей Каврук уонна кини салайар хамаандата баҕалаах дьону – инвестордары, партнердары, суруналыыстары уонна эспиэрдэри – Саҥа Уренгойга экскурсияҕа ыҥырар:
– Кэлиҥ, биһиги онтон үөрэбит эрэ! Салгын пуордугар көрсүөхпүт, онтон баара-суоҕа 10 эрэ мүнүүтэ айанныахпыт. Бырайыакпыт далааһынын, үлэлии турар массыыналары илэ тутан-хабан көрүөххүт, биһиги Арассыыйаҕа майнинг саамай эрэллээх уонна барыстаах түһүлгэтин тэрийбиппитин чахчы итэҕэйиэххит!
Онон, доҕоттор!? Майнины итэҕэйэр буолуҥ, итэҕэйбэт буолуҥ, эһиэхэ улахан индустрия кулисатын кэтэҕин сэгэтэн көрөр, хотугу эргимтэ күүһэ-кыаҕа хайдах сыыппара хапытаалын кэскилигэр кубулуйарын көрөн итэҕэйэр ураты түгэҥҥит тосхойдо.
Матырыйаалы Галина ФЕДОСЕЕВА бэлэмнээтэ.
Ааптар хаартыскалара.
