Сэбиэскэй кэм саһарбыт хаартыскаларын көрдөххө, уолаттар бары лэппэччи кырыллыбыт тэҥ бүрүчүөскэлээхтэр. “Муода оннук буоллаҕа” диэҕи “дэриэбинэҕэ биир эрэ баттах кырыйааччы баара” диэн кэпсииллэр. Билигин атын хартыына: уон киһи уон араас бүрүчүөскэлээх.
Мэҥэ Хаҥалас Тиэлигититтэн төрүттээх Валерия Матлашук кэрэ эйгэтигэр үлэлээбитэ 20-чэ сыл буолбут. Киһи туох идэлээх буолара оҕо эрдэҕиттэн биллэр дииллэр. “Кырабыттан муода сурунаалларын кэрэхсээн көрөр этим. Тоҕо эрэ бу эйгэҕэ олус талаһарым”, – диэн билинэр. Ол иһин да буолуо, оскуолатын бүтэрээт, кууруска үөрэнэргэ быһаарынар. 3 ыйдаах кууруска үөрэнэ түһээт, оскуолатын саҥа бүтэрбит эдэркээн кыыс, бастакы килийиэннэрин көрсөн, үлэ үөһүгэр түһэр.
– Валерия, сүүрбэччэ сыллааҕыта Дьокуускайга парикмахер үлэтин булар төһө уустук этэй?
– Мин 2004 с. үөрэммитим. Ити сыл “Модун” успуорт киинэ арыллыбыта. Киин иһигэр үлэһиттэргэ диэн парикмахерскай арыйбыттара, үлэбин онтон саҕалаабытым.
“Тоҕо бу идэни талбыккыный?” диэн ыйытааччылар. Ийэлээх аҕам иккиэн бүддьүөккэ үлэлээбиттэрэ. Урусхаллаах 90-с сыллар сабыдыаллара буолуо, сыл аҥаара хамнаһа суох олороллоро. “Бүддьүөккэ үлэлээтэхпинэ, ый аайы биир хамнаһы ылабын. Оттон бэйэбэр үлэлээтэхпинэ, төһө баҕарар харчыны оҥоруохпун сөп эбит. Сүрүнэ, үлэһит, эппиэтинэстээх буолуохха наада”, – диэн санаа киирбитэ. Ити кэмҥэ ырыынакка сыһыан уларыйан барбыта. Кэмэрсээннэр элбээбиттэрэ, парикмахерскайдар чааһынай бас билиигэ көспүттэрэ.
– Аҕыйах сыллааҕыта устуудьуйа арыйбытыҥ. Уустук баҕайы кэмҥэ...
– Устуудьуйабын хоруона хамсыгын кэннэ арыйбытым. Коворкинг-киин ньыматынан үлэлиибит. Нолуок систиэмэтигэр “бэйэ дьарыктаах” диэн киирбитэ. Онно көспүппүт: үлэһиттэрим бары оннук дьарыктаахтар. Миэхэ миэстэ арыандалаан олороллор. Туораттан маастардары ылбаппыт, “сабыылаах парикмахерскай” буолабыт. Үлэлээбиппит ырааппыт буолан, килийиэннэрдээхпит. Сорохтор оҕолоро, сиэннэрэ кытта кэлэр буоллулар. Нолуок систиэмэтигэр бэйэ дьарыктаахтарга табыгастаах уларытыыны киллэрдилэр.
– Бай, иһиттэҕим аайы урбаанньыттар “нолуок үрдүк” диэн суланаллар. Ол тугунан табыгастааҕый?
– Бэйэ дьарыктаахтар нолуогу икки ньыманан төлүөхтэрин сөп. Биирэ – 4 %-наах. Сыһыарыыга күҥҥэ төһөнү киллэрбиккин бэлиэтээн иһэҕин. Нолуогу бэйэтэ ааҕан таһаарар. Ый аайы “Госуслуги” порталга сурук ыыталлар. Баан каартатынан быһа төлүүгүн, отчуот той ирдээбэттэр. Иккиһэ – “Пенсионнайга” төлүүр буоллаххына, ыстааһыҥ ааҕылла турар. Сыл аҥаарыгар эбэтэр сылга биирдэ төлүүгүн. Отчуот ирдииллэр. Субу билигин биһиэхэ табыгастаах диэммин, бастакы көрүҥү талбытым.
Чахчы, билигин – олус уустук кэм. Үлэһити тутарга, хамнас төлүүргэ... Аны туран, сыана үрдээтэҕин аайы арыанда төлөбүрэ ыараан иһэр. Дьокуускайга элбэх солуон арыллар эрээри, кыайан уйуммакка сабыллан хаалаллар.
Бу үлэлээбит сылларбар биири өйдөөтүм: өскөтүн урбааҥҥа дьарыгырар буолаххына, ырыынак сыһыанын үөрэтэн, кэм уларыйыыларын түргэнник ылынан иһиэххэ наада.
Коворкинг-киин быһыытынан үлэлиир буоламмыт, миэстэлэри арыандалыыбын. Маастардарым бары бэйэ дьарыктаахтар, нолуоктарын бэйэлэрэ төлүүллэр. Төһө баҕарар харчыны оҥоруохтарын сөп, миэхэ арыандаҕа диэн бигэргэммит сууманы биэрэллэр. Маннык ньыманан үлэлиир буоламмыт, тулуктаһан сылдьабыт диэххэ сөп.
– Боростуой парикмахерскайга баттаҕы лэппийтэрии кыччаабыта 600 солк. буолбут. Ити – иһэ үллүбүтэ 15 мүнүүтэлээх үлэ. Сыананы хайдах быһаҕытый?
– Бастатан туран, арыандаттан тулуктаах. Уу, уот-күөс барыта ааҕыллар. Аны туран, “расходниктар” (сомпуун, кондиционер, стайлинг, туттар тэриллэриҥ уо.д.а.) сыаналара ыарахан. Килийиэн баттаҕын сууйан, кырыйан эрэ баран ыыппаккын. Парикмахерскайтан кырасыабай буолан тахсыахтаах, баттаҕын тупсарабыт. Маастар ыстааһа эмиэ оруолу оонньуур. “Биир кууруска үөрэнним да, сөп буолар” диэн буолбатах. Саҥа технология айыллар, атын састааптаах саҥа кырааска тахсар, онно барытыгар үөрэнэн иһиэххэ наада. Үөрэх – сүрүн куоһуруҥ. Үөрэммэтиҥ да – килийиэннэргин сүтэрэҕин. Икки күннээх куурус кыччаабыта 15 тыһ. солк. буолар. 100 – 150 тыһ. да тиийиэн сөп. Сыана итинтэн тутулуктаах.
– Эһиги үлэҕит – килийиэни кытта быһаччы үлэ. Баттахтарын кырыйтаран баран, сөбүлэбээтэҕэ буолан, харчыларын төлүү сатаабат түгэннэрэ баар дуу?
– Дьону кытта үлэ хаһан баҕарар уустук. Биһиги эйгэбитигэр араас түгэн барыта баар буолар. Ол гынан баран, эппитим курдук, бэйэбит килийиэннэрдээх буоламмыт, итинник түгэн этэҥҥэ тахса илик. Хайа да сиргэ көстөрбүт, син биир батыһан кэлэллэр, аймахтарбыт кэриэтэ буоллулар.
Маастар туох да алҕаһа суох хаачыстыбалаахтык үлэлээбитин төлөөмөөрү албаһырар киитэрэй дьон бааллар. Соруйан иккилии буолан сылдьаллар. Дьокуускай – дьоҕус куорат. Парикмахердар бэйэ-бэйэбитин кытта билсэбит. Социальнай ситимҥэ бөлөхтөөхпүт, “өҥөнү оҥорторон баран төлөөбөтүлэр” диэн суруйан иһэллэр. Оннук дьону кытта сыһыаны хара бастакыттан олохтообуппут.
– Дьэ, билигин ханнык бүрүчүөскэ тренд буоларый?
– Маннык санаалаахпын: муоданы сырсыбакка, киһи бэйэтигэр барсар бүрүчүөскэни оҥорторуохтаах. Маастар саамай сүрүн хаачыстыбата – килийиэн баҕатын истиэхтээх. Киһи төбөтүн, сирэйин быһыытын эрэ буолбакка, бүтүннүү хабан көрүөхтээх. Мин бастаан килийиэн быһыытын-таһаатын көрөбүн. Уопсай хартыына онно тахсар. Ол кэннэ, дьэ, төбөтүн быһыытын, сирэйин, баттаҕын структуратын учуоттуубун. Аны туран, ыллыҥ даҕаны кырыйан барбаккын. Килийиэҥҥэ “эйиэхэ маннык бүрүчүөскэ барсыа” диэн быһааран, сүбэлээн биэрэбин. Кини көҥүлүн ылан эрэ баран үлэлиибин.
Муода киһиэхэ барытыгар барсар диэн буолбатах. Ол гынан баран ордук эдэрдэр тренд бүрүчүөскэлэри талаллар. Кэриэйдэр курдук баттахтарын кырыйтараллар. “Химическая забивка” муодаҕа хат эргиллэн кэллэ: баттахтарын эрийтэрэллэр, куудара оҥортороллор. Онтулара хас да ыйы-ыйдаан сылдьар.
Кэлин дьон муодаҕа аһара үлүһүйбэт буолла. Уон биэс сыллааҕыта “каре” муодата кэлбитигэр барсар буоллун, барсыбат буоллун – киһи барыта баттаҕын санныгар диэри кылгас гына кырыйтарбыта.
Биһиги килийиэн тус уратытан көрөн, баттаҕын кырыйабыт.
– Боростуой кырааскалар баттаҕы төһө “сииллэрий”?
– Профессиональнай буолбакка, маҕаһыыннарга атыыланар көннөрү кырааскалар, биллэн турар, буортулууллар. Дьиэҕэ кырааскаланар, уопсайынан, баттахха буортулаах диэххэ сөп. Ордук киһи бэйэтин бэйэтэ кырааскаланар буоллаҕына, олус бытаан. Кырааска хайаан да тутуһуллар кэмнээх. Ону аастахха, баттах куурар-хатар, түһэр. Дьиэҕэ кырааскаланар дьону көрдөххө, биллэр. Баттахтарын тутула, өҥ-дьүһүн олоруута атын буолар. Билигин үчүгэйэ диэн, профессиональнай кырааска элбэх маҕаһыыҥҥа атыыланар буолла.
– Баттах тоҕо маҥхайарый?
– Итиннэ үксүгэр генетика дьайар. Ол эбэтэр ийэлэрин, аҕаларын баттахтара эрдэ маҥхайбыт буоллаҕына, оҕолорун киэнэ эмиэ эрдэ маҥхайар. Ханнык эрэ бэтэмиин тиийбэт буоллаҕына, баттах эмиэ маҥхайар. Ардыгар киһи сөҕүөн курдук мап-маҥан баттахтаах оҕолор баар буолаллар. Дьон үксүгэр “баттах диэн баттах буоллаҕа” диэн улахаҥҥа уурбаттар. Баттах доруобуйаҥ туругун көрдөрөр. Сирэйбитин суунан баран кириэмниибит дии. Оттон баттаҕы суунан баран эмиэ хайаан да бальзамнаныахтаахпыт, кондинционерданыахтаахпыт. Сомпууну эрэ туһанар буоланнар баттахтара хатан хаалар. Хатар баттах төбөтө улам "өлөр". Өлбүт баттахха мааска туһалаабат. Иһиттэн эмтиэххэ наада.
– Баттаҕы көрүнэргэ, уһун хойуу буоларын туһугар судургу эрээри, туһалаах туох сүбэни биэриэҥ этэй?
– Сомпууну сөпкө талыахха, маасканы, бальзамы сөпкө туттуохха наада. “Төһөнөн элбэҕи туттабын да, оччонон үчүгэй” диэн буолбатах. Аһара элбэҕи соттон, төттөрүтүн, буорту гыныаххын сөп. Хайдах туттарыҥ барыта сурулла сылдьар, ону булгуччу тутуһар наада. “Бистим, сайҕаатым” диэн буолбатах.
Маасканы аһара элбэҕи сотор куһаҕан. Састаабыгар силикон суох буолуохтаах. Бастаан утаа кылабачыйан үчүгэй баҕайы буолар. Өр кэмҥэ мунньуллан, кэлин баттаҕын түһэн барар.
Билигин кэрэ аҥаардар үксүн күн аайы кэриэтэ баттахтарыгар лаах ыстараллар, күүгэннээн үлүннэрэллэр. Ол төбөҥ тириитигэр мунньуллан иһэр. Сыаналаах скрабтары атыыласпакка эрэ, норуот ньыматынан төбө тириитин ыраастыахха сөп. Киһи сиир тууһун сомпууҥҥа сөбүгэр көрөн кутан төбөҥ тириитин аргыый аалан сууйаҕын. Өлбүт килиэккэлэргин ыраастыыр, баттаҕыҥ төрдө сыа-арыы буолбутун сууйан кэбиһэр. Баттахтара түһэр дьоҥҥо нэдиэлэҕэ бииргэ итинник сууналларыгар сүбэлиибин. Сүрүнэ, аһара күүскэ аалар табыллыбат.
Хаартыскалар ыалдьыт тус архыыбыттан уонна "СПБ ГБУЗ КВД №4" саайтан.
