Ааспыт нэдиэлэҕэ “Кыым” хаһыат үлэһиттэрэ Дьокуускай куорат Рихард Зорге 8-с дьиэтигэр баар Ю.П. Степанов аатынан Өрөспүүбүлүкэтээҕи инбэлииттэри чөлүгэр түһэрэр кииҥҥэ (дир. А.И.Алексеева) бара сырыттыбыт. Манна өрөспүүбүлүкэ араас муннугуттан доруобуйаларынан хааччахтаах дьон киирэн эмтэнэллэр, чэбдигирэллэр. Ол курдук, мэдиссиинэ, уйулҕа, социальнай хайысханан көмөнү оҥороллор. Манна киирбит дьон эт-сиин өттүнэн олус үчүгэй дьарыгы бараллар.
Чөлүгэр түһэрэр кииҥҥэ хаамтаран, хамсатан дьарыктаан, имитэн, илбийэн саҥардан, олоххо эрэли биэрэллэр.
(Альбина Кюндядинская тыла)
1992 сыллаахха быратыас-ортопедия мастарыскыайын базатыгар инбэлииттэр уонна бэтэрээннэр реабилитацияны ааһар кииннэрэ аһыллыбыта. Төрүттээччи уонна бастакы генеральнай дириэктэр Юрий Павлович Степанов буолар. Киин билигин кини аатын сүгэр.
Сылга 2,5 тыһыынча киһи 18 күҥҥэ сынньаналлар
Киин дириэктэрэ Асида Алексеева, кэбиниэтигэр көрсөн, Киин үлэтин-хамнаһын кэпсээтэ, кэритэ сылдьан көрдөрдө. Дьиэ-уот ырааһа, сырдыга ханнык да соҕуруу куорат сонотуоруйдарыттан итэҕэһэ суоҕа харахха быраҕыллар. Эппиккэ дылы, киһи эрэ дуоһуйа, астына сынньанар усулуобуйата үрдүк таһымҥа тэриллибитин бэлиэтии көрөҕүн.
Асида Июньевна АЛЕКСЕЕВА, Киин дириэктэрэ: “Биһиги кииммит биир кэлим чөлүгэр түһэрэр киин: мэдиссиинэ, уйулҕа уонна социальнай хайысхаҕа үлэлэһэр. Манна 1-кы, 2-с, 3-с курууппалаах инбэлииттэр, анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтара (АБДь) уонна кинилэр дьиэ кэргэннэрэ киирэллэр. 1-кы курууппалаах инбэлииттэр арыалдьыттаах киирэллэр.
Бүгүҥҥү туругунан, 567 АБДь кыттыылаахтара уонна 565 кинилэр дьиэ кэргэннэрэ реабилитацияны аастылар. 17 сырыы (заезд) баар, биир сырыыга (заезд) 149 киһи киирэр. Ол эбэтэр, сылга 2,500 тыһыынча киһи киирэн, 18-тыы күн сытан тахсаллар.
Быйыл от ыйыттан үлэбит хайысхата уларыйаары турар. Ол курдук, бастакы уочарат социальнай хайысха буолар, ол эбэтэр, психолог, логопед, инбэлииттэри чөлүгэр түһэрэр исписэлиистэр. Ол аата, мультидисциплинарнай биригээдэ (МДБ) буолаллар. Онно быраас, мэдиссиинэ сиэстэрэлэрэ, эмтиир физкультура кэбиниэтин (ЛФК) инструктордара, илбийээччи сиэстэрэлэр бааллар. Ол кэнниттэн мэдиссиинэ уонна психологическай. Социальнай өҥөнү ылааччыларынан инбэлииттэр уонна бэтэрээннэр буолаллар.
Мультидисциплинарнай биригээдэ (МДБ) – бу араас идэлээх быраастар уонна исписэлиистэр (физиотерапевт, психолог, логопед) бииргэ түмүллэн үлэлииллэрэ буолар. Кинилэр эмтэнээччи чөлүгэр түһэригэр эмтиир биир кэлим былааны ылынан, реабилитацияны ыыталлар.
Бүгүҥҥү туругунан, 9 АБДь кыттыылаахтара уонна 10 кинилэр дьиэ кэргэннэрэ сыталлар. Уолаттар манна сытар кэмнэригэр мэдиссиинэ киинигэр баран көрдөрүнэллэр, анаалыс туттараллар. Кинилэргэ “зелёный коридор” үлэлиир. Нэдиэлэҕэ иккитэ “Самородок” бассыайыҥҥа сылдьаллар. Онно илдьэбит, аҕалабыт. Маны тэҥэ “Арчы” дьиэтигэр сылдьан ыраастаналлар, алгыс ылаллар. Онтон “наһаа чэпчээтибит, үчүгэй буоллубут” диэн астынан аҕай кэлэллэр” диэн кэпсээнин түмүктүүр.
Асида Июньевнаны кытары киини кэрийэ көрөбүт. Инсуллаабыт дьон дьарыктанар куукуналарыгар киирэбит. Манна илиилэрэ-атахтара хамсаабат, истибэт буолбут ыарыһахтарга иһити-хомуоһу, биилкэни, ньуосканы тутарга, аһы кырбыырга, алаадьы астыырга үөрэтэллэр эбит.
Ураты болҕомто, кыһамньы АБДь кыттыылаахтарыгар уонна кинилэр дьиэ кэргэннэригэр ууруллар. Ол курдук, Ил Дархан Айсен Николаев анал сорудаҕынан кинилэри чөлүгэр түһэрии үлэтэ былааннаахтык ыытыллар.
Кыаммат ыарыһахтар сытар отделениеларыгар сырыыттан...
Салгыы территория иһигэр баар “маломобильнай дьон” сытар отделениеларыгар кэлэбит. Кииҥҥэ кэлбиттэри бастаан доруобуйатын уопсай туругун көрөллөр-истэллэр. Психолог кэпсэтии ыыппытын кэнниттэн эмтэнэр былаана оҥоһуллар, процедура аныыллар. Бу барыта эмтиир быраас хонтуруолун иһигэр буолар.
Айталина ВАСИЛЬЕВА, мэдиссиинэ отделениетын сэбиэдиссэйэ:
– Биһиги Кииммит Саха сиригэр бастакы реабилитациялыыр киин буолар. 1992 сыл от ыйын 30 күнүттэн доруобуйаларыгар хааччахтаах дьону реабилитациялыырга аанын аспыта уонна күн бүгүнүгэр диэри үлэлиир.
Реабилитациялыыр кииммит 2 куорпустаах: кылаабынай уонна саҥа куорпус. Икки куорпуска иккиэннэригэр биһиги өҥөбүтүнэн туһанар дьон сыталлар. Кылаабынай куорпуска хаамар, бэйэлэрин кыанар, көрүнэр дьон киирэллэр, оттон иккис куорпуска кыаммат, бэйэлэрин сатаан көрүммэт, киһи көмөтүнэн сылдьар кэлээскэлээх дьон киирэллэр. Сылга 17 сырыы (заезд) баар. Онно 149 киһи киирэр, 18 хонук сыталлар. Өрөспүүбүлүкэ бары улуустарыттан киирэллэр. Сылга 2,5 тыһыынча инбэлиит биһиги өҥөбүтүн туһанар. Инбэлииттэр олорор сирдэринэн социальнай харыстабылга управление анабылынан (квота) киирэллэр.
Биһиги кииммитигэр ыарыһахтар социальнай реабилитацияны ааһаллар. 10 быраас ыстаата баар: терапевт, травматолог, кардиолог, невролог, психиатр, маны тэҥэ психолог, логопед, эмтиир физкультуура кэбиниэтин (ЛФК) инструктордара бааллар. Бары мультибиригээдэнэн биир кэлим көрөллөр-истэллэр.
2022 сылтан Ил Дархан уурааҕынан АБДЬ кыттыылаахтарын уонна кинилэр дьиэ кэргэннэрэ анал реабилитацияны ааһаллар. Ол курдук, биир түһүмэххэ 149 киһи киирэр буоллаҕына, онтон 20 квота АБДЬ кыттыылаахтарыгар уонна кинилэр дьиэ кэргэннэригэр көрүллэр. Гидрокинезотерапия диэн чөлүгэр түһэрии хайысханан нэдиэлэҕэ иккитэ “Самородок” бассыайыҥҥа анал инструктордары кытары дьарыктаналлар. Ууга комплекснай эрчиллии киһи организмын ис туругар, ордук тыҥа үлэтигэр, эт-быччыҥ сайдыытыгар олус туһалаах. Уу өй-санаа күүркэйбитин уоскутар, сынньатар аналлаах.
“Илии сылааһа” волонтёрдар бөлөхтөрүн кытта үлэлэспиппит икки сыл буолла. Кинилэри эмиэ реабилитацияҕа ылабыт. Ону таһынан Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин квотатынан инбэлиитэ суох, ол эрээри реабилитацияҕа наадыйар дьон эмиэ киириэхтэрин сөп. Сылга 250 хонугунан эмтэнэр миэстэ уонна 30 миэстэ күнүнэн сылдьан, эмтэниэхтэрин сөп.
* * *
Салгыы Айталина Спиридоновнаны кытары кэбиниэттэри, балааталары кэрийэбит. Бу – кыаммат ыарыһахтар эмтэнэр отделениелара. Бэйэлэрин сатаан көрүммэт дьон арыалдьыттаах иккиэйэҕин сытар хосторун көрөбүт. Хосторугар дуус, туалет, халадыынньык– барыта баар.
Эбиэт кэннэ 16 чааска диэри араас процедураҕа сылдьаллар. Фойеҕа баар бибилэтиэкэҕэ кинигэлэр кыстанан тураллар. Дьыбааҥҥа кинигэ ааҕа олорооччулар көстөллөр. Тефлопедагог кэбиниэтигэр харахтара мөлтөх, көрбөт дьон дьарыктанар. Социальнай реабилитация өҥөтүн оҥорор хоско исписэлиистэр инсульт кэнниттэн ыарыһахтарга “мелкая моторикаларын” сайыннараллар. Иһит сууйарга, боростуой аһы астыырга, оронтон хайдах сөпкө тутустан турарга, хамсанарга үөрэтэллэр. Анал аппарааты эргитэннэр, илиилэрин сайыннараллар, өй дьарыгын ыыталлар.
* * *
Остолобуойдарыгар түөртүүр аһылыктарын бэлэмнии сылдьалларыгар түбэһэбин. Остуол аайы буулка, апельсин ууруллубут. Айталина Спиридоновна кэпсииринэн, хас сырыы аайы киирбит ыарыһахтарга 21–25 саахар диабеттаахтар бааллар, кинилэргэ анаан 9-с №-дээх анал остуолга күҥҥэ алтата, онтон атыттары күҥҥэ түөртэ аһаталларын, аһылык менюта күн аайы уларыйа турарын кэпсиир.
* * *
Эмтиир-дьарыктыыр саалаҕа киирэбит. Икки инструктор үлэлиир. Ыарыһаҕы кытта биирдиилээн дьарыктана сылдьар кэмнэригэр түбэһэбин. Сарсыарда аайы аактабай саалаҕа сөпкө тыыныы гимнастикатын ыыталлар эбит.
Аҕам саастаах киһилиин дьарыктана сылдьар инструктор Александр Эверстов: “Ыарыһахха инсульт кэнниттэн сүһүөх илбийиитин оҥоробун. Хаҥас атаҕа “контрактураланан” хаалбыт, ону сынньата-сынньата хамсатабын”.
Киһини уоскутар, сынньатар араас өҥүнэн оонньуу умайар туустаах хоско сүрэх, тирии, тыҥа, архах ыарыылаахтар эмтэнэн абыраналлар эбит. Мин сылдьар кэммэр процедура үксэ оҥоһуллан бүппүт этэ.
Надежда РОЖИНА, физиокэбиниэт сиэстэрэтэ:
– Быраас анаабытынан, ыарыһахтар физио-эмтэниини бараллар – магнит, электрофорез ылаллар, отунан эмтэнэллэр. Баастаах, илии-атах эчэйиитин ылбыт, Елизаров аппарааттаах АБДь кыттыылаахтара бу уокка эмтэнэн, баастара түргэнник оһор. Олус абыраллаах тэрил.
Ыарыһах САНААта, ҮӨРҮҮтэ
Людмила Леонтьева, Ленскэй улууһун, Витим бөһүөлэгиттэн кэлэ сылдьар:
– Былырыын Барнаул куоракка бараммын атахпын “Эндопротезирование левого коленного сустава” диэн эпэрээссийэлэппитим. Ол кэнниттэн манна кэлэммин, “Маннык эпэрээссийэлээх дьон сылга биирдэ ОМС-нан киирэн эмтэниэххитин сөп” диэбиттэригэр, киирэн эмтэммитим. Быйыл иккистээн олорор сирбиттэн анабыл ыламмын, эмтэнэ сылдьабын. Үлэһиттэр сүрдээх эппиэтинэстээхтэр. Бары ууппут-туппут курдук туттуулаахтар. Процедура бөҕөтө. Бэйэм ЛФК, эспрессо-терапия, эрготерапия, галотерапия ылабын, илбийиигэ сылдьабын. Уопсайынан, процедуралара барыта ыарыһахтарга туһуламмыт.
Валентин БОРИСОВ, 1-кы курууппалаах инбэлиит, Дьокуускай куорат олохтооҕо:
– 1992 сылтан 1-кы курууппалаах инбэлииппин. Бу Киин өрөспүүбүлүкэ вице-бэрэсидьиэнэ В.А.Штыров уурааҕынан аһыллыбыта. Онтон ыла номнуо 30-тан тахса сыл ааста. Бу Киин төһөлөөх элбэх киһиэхэ көмөлөспүтэ буолуой, өссө да көмөлөһүө турдаҕа! Манна сыппыт дьонтон “туһанабыт, наһаа үчүгэй Киин” дииллэрин мэлдьи истэбин. Бу Кииҥҥэ кэлэн киһи эмтэнэр, сүрдээх үчүгэй реабилитацияны ааһар. Үксүн инбэлииттэр сыталлар, маны тэҥэ оһолго түбэспиттэр, биэнсийэлээхтэр уонна инсульт кэнниттэн ыарыһахтар. Бу сытар отделениебыт инбэлиит кэлээскэтигэр олорор дьоҥҥо наһаа табыгастаах. Икки лиип, пандус баар буолан, дьон көмөтө суох киһи бэйэтэ таһырдьа тахсар-киирэр. Оннооҕор саппаас тахсар сиргэ кытта пандус баар. Эмтииллэрэ, аһаталлара олус үчүгэй.
Үксүлэрэ дьиэ түөрт истиэнэтигэр олорор инбэлииттэр, кырдьаҕастар, онон манна киирэн аралдьыйаллар. Араас тэрээһиннэр буолаллар – кэнсиэртэр, маастар кылаастар. Бүгүн “Кыым” хаһыат үлэһиттэрэ кэлэн, лаппа сэргэхситтилэр.
Киһи барыта дьон амарах санаатыгар наадыйар. Ордук инбэлииттэр, кырдьаҕастар. Ону манна баар хас биирдии үлэһит билэр, өйдүүр, олус үчүгэйдик хас биирдии киһиэхэ сыһыаннаһаллар. Ол – дьон үтүөрэригэр көмөлөөх. Онон маннык Киин баара олус наадалаах. Түгэни туһанан, махталбытын тиэрдэбит.
Филипп СОЛОВЬЕВ, 2-с курууппалаах инбэлиит, Нам улууһун 1-кы Хомустаах олохтооҕо:
– Бултуу сылдьан, 1977 сыллаахха оһолломмутум. Бу Кииҥҥэ үһүс киириим, икки сыл буола-буола ыыталлар. Манна барыта – ыарыһах туһугар үлэ. Инньэ гынан сүрдээҕин астынабын. Ыыталлара буоллар, сыл аайы кэлиэм этэ. Ону ыарыһах мин эрэ буолбатах буоллаҕым.
“Кыым” хаһыаттар кэлэн бардылар. Сүрдээх үчүгэй көрсүһүү ааста. Киһи аҥаардас тойоннорун да көрөн, астыныах курдук. Кэпсээн-ипсээн, туттан-хаптан киһи бэркэ астынар киһитэ. Хайдах үлэлии олороллорун иһиттибит.
Наталья НЕУСТРОЕВА, Томпо улууһун, Тополинай олохтооҕо:
– Наһаа үчүгэй Киин эбитин илэ көрдүм-иһиттим. Москубаҕа баран атахпар быратыас оҥорторбутум. Учаскыабай бырааһым Наталья Николаевна миигин бу Кииҥҥэ эрдэттэн суруйтаран ыыппыта. Эмтэммитим биир нэдиэлэ буолла. Үлэһиттэр амарах сыһыаннарыттан үөрдүм. Үксэ кырдьаҕастар уонна анал дьайыыга баран кэлбит оҕолор эмиэ реабилитацияны бараллар эбит.
Тамара УСТИНОВА, Хаҥалас улууһа, Кыһыл Үрүйэ олохтооҕо:
– 2003 сыллаахха инсуллаабытым. Онтон ыла бу Кииҥҥэ үһүс кэлиим. Манна кэлэммин, туһанным аҕай. Хаамтым. Отой хаампат этим. ЛФХ, физио-дьарыктар сүрдээҕин туһалыыллар. Өссө да кэлиэхпин баҕарабын, ону “сылга биирдэ эрэ кэлэҕин” дииллэр. “Кыымнар” кэлэн бардылар, кэпсээтилэр. Хаһыат эстибэккэ, өссө да иннин диэки баран истин диэн баҕарабын.
Руслан ВЕНЗЕЛЬ, Өймөкөөн улууһа, Орто Балаҕан бөһүөлэгэ:
– 2023 сыллаахха Анал байыаннай дьайыыга атахпар улаханнык бааһырбытым. Билигин куоракка кэлэммин, реабилитация ааһа сылдьабын. Манна барыта үчүгэй. Күҥҥэ түөртэ аһаталлар, илбийэллэр. Киһи уопсай туруга лаппа тупсар. СВО-шниктар, кэлэн сынньаныҥ, доруобуйаҕытын тупсарыҥ. Киһиэхэ кылаабынайа – доруобуйата!
Мария РАСТОРГУЕВА, Ньурба:
– Усулуобуйа барыта баар. Мин иккис төгүлбүн сытабын. Манна сытааччылар бары сүрдээҕин астынабыт. Үлэһиттэр үлэлэригэр сүрдээх эппиэтинэстээхтэр. Бырааспыт – Георгий Васильевич Стручков. Күн аайы киирэн турукпутун билсэр, бэсиэдэлэһэр, сүбэ-ама биэрэр. Эт-хаан өттүнэн эрчиллэргэ успуорт саалата баара. Онно төһө даҕаны сааһырдарбыт, киллэрэн дьарыктыыллар, илиибитин-атахпытын хамсаталлар.
Вера ТАТАРИНОВА, Дьокуускай:
– Мин сүрэхпинэн сытабын. Киэһэ, сарсыарда хааным баттааһынан мээрэйдииллэр. Эбиэккэ диэри процедура бөҕөтүн ылабыт. Чэбдигирдэр гимнастикаҕа сылдьабыт. Кэнсиэр көрөбүт, бэсиэдэ истэбит.
Мариса ИВАНОВА, Хаҥалас улууһа, Нөмүгү:
– Сүһүөхтэрим ыалдьан, элбэх эрэйи көрсүбүтүм. Бу Кииҥҥэ 2015 сылтан сылдьабын. Сыл аайы биирдэ кэлэн эмтэнэбин. Эмтиир физкультура кэбиниэтигэр Гаврил Ефремов диэн наһаа үчүгэй, кыһамньылаах эдэр киһи үлэлиир. Үлэлээбитэ ыраатта. Кини кыһамньытынан өр сытан хаалбыт, кыайан хаампат, инсуллаабыт дьон хааман тахсаллар.
Сарсыардааҥҥы аһылык кэнниттэн бары процедураларынан барабыт. Күммүт 9 чаастан тыынар уорганы эрчийииттэн саҕаланар. Кэнсиэр бөҕөтө, субуотаҕа дискэтиэкэ, билсиһии-көрсүһүү буолар. Лотуо, билийээр, дуобат, саахымат күрэхтэһиитэ барыта баар. Аны ырыаҕа үөрэниэххин баҕардаххына, култуурунай тэрээһиннэри ыытар Сардаана үөрэтэр. Ыллыаххын сөп. Ыллаабат да киһи ыллыыр буолан тахсар. Уопсайынан эттэххэ, манна олус үчүгэй, киһи умсугуйа-умсугуйа кэлэр. Онон мэлдьи кэлиэхпитин баҕарабыт. Олорор сирбитинэн эрдэттэн сыл инниттэн сайаапка биэрэбит. Уочараппыт кэллэҕинэ, анаалыс туттаран баран кэлэбит. Онтон дуоһуйа сынньанан, эмтэнэн, бэрт үчүгэй настарыанньалаах мантан тахсабыт.
Константин ДМИТРИЕВ, Дьокуускай:
– Төрдүс төгүлүн кэлэн сытабын, үчүгэйдик эмтииллэр. Сөбүлээн дьон бөҕөтө кэлэр, сүрдээҕин астынан, эмтэнэн бараллар. Бары хаһыс да төгүлүн сыталлар эбит. “Сэттиспин кэлэбин” диир дьон да бааллар. Сыл аайы кэлэллэр. Инникитин өссө да кэлиэм буоллаҕа. Сүһүөхтэрим ыалдьаллар. Илиинэн, уотунан илбийэллэр.
Мэлдьи аттыларыгар баарбыт
Кылаабынай куорпуска эмтэнээччилэри кытта сэһэргэһэ сылдьан, тонометр иилинэ сылдьар эдэркээн уолу таба көрөбүн. Кэпсэппит далбар хотуттарым Мария Расторгуева уонна Вера Татаринова: “Бэйэбит биир дойдулаахпыт Ньурба Чаппандатын оҕото эбит. Олус үчүгэйдик көрөр-истэр”, – диэн манньыйа кэпсииллэр.
Константин ВАСИЛЬЕВ, медбыраат:
– Үлэлээбитим биир сыл буолла. Мэдиссиинэ кэллиэһин 2020 сыллаахха үөрэнэн бүтэрэн, мэдиссиинэ киинигэр уопсай реанимация отделениетыгар 5 сыл үлэлээбитим. Манна үлэбит үчүгэй. Наадалаах соҕус курдукпут кырдьаҕастарга (күлэр). Киэһэ-сарсыарда балааталары кэрийэбит, хааннарын баттааһынын мээрэйдиибит. Мэлдьи кинилэр аттыларыгар баарбыт.
Түмүккэ
Дьэ, бу курдук “кыымнар” сырыыбыт түмүктэннэ. Икки отделениены тилийэ сылдьан көрдүбүт-иһиттибит, эмтэнээччилэр санаалара көтөҕүллэн, үөрэн-көтөн туран санаа үллэһиннилэр. Бары да кэриэтэ: “Сыл аайы мэлдьи кэлэ туруохпутун баҕарабыт. Оннук киһини бэйэтигэр угуйар, сылаас эйгэлээх сир”, – дииллэр. Биһиги эмиэ бу санааҕа сөбүлэһэбит. Чахчы даҕаны, сырдыгынан, сылааһынан сыдьаайар, истиҥ сыһыаннаах үлэһиттэрдээх кэлэктиипкэ ситиһиилэри, махталлаах эмтэнээччилэри, дьон-сэргэ доруобуйата тупсарыгар чэпчэкитэ суох үлэҕитигэр ситиһиини баҕарабыт.
* * *
Р.S. Төлөпүөҥҥүтүн бу куар куодка даҕайан, киинтэн репортаһы көрүҥ-истиҥ, сэргээҥ!
Саргылаана БАГЫНАНОВА көрдө-иһиттэ.
