Киһи олоҕун араас кэрчик кэмигэр ыпсыбатын, сатамматын билгэлиир көстүүлэр баар буолааччылар. Иккис олохпор этэҥҥэ олорон, баара эрэ 19-таахпар тэриллибит бастакы уруум киэһэтин арыт санаан ылааччыбын. Дьолбут уһаабата, бииргэ буолбаппыт биллибит эбит. Төһө да эдэр буолларбын, оччолорго да ытырыктата санаабытым.
Икки өттүттэн элбэх оҕолоох ыал оҕолоро сэмэй урууну тэрийбиппит. Ол кэмҥэ, 90-нус сылларга, маҕаһыыҥҥа табаар, таҥас-сап да диэн суоҕа. Билиҥҥи курдук, санаатаҕыҥ аайы куоракка тиэстибэккин. Онон таҥаспытын, биһилэхпитин кэргэним саҥаһыгар сакаастаабыппыт. Саастаах киһи балыыһаҕа көрдөрөрүн быыһыгар булан-талан аҕалбытын туох диэн омнуолуохпутуй? Ол эрээри барыта халы-мааргытык атыылаһыллан аҕалыллыбыт этэ. Бастатан туран, сүктэр кыыс былаачыйам оҕотук этэ. Ону эдьиийим ойоҕоһунан, тэллэҕинэн атын матырыйаалы эбэн-сабан, хара ааныттан былаачыйам бысталаммыта. Төбөбөр фата диэни булбакка, туох да киэргэлэ суох буоларбыттан санаарҕаабытым. Онуоха ийэм дьүөгэтин кыыһын фаталаах сэлээппэтин уларсан, уруум остуолугар олорбутум.
Аны туран, кэргэммэр анаан ылыллыбыт көстүүм бинсээгэ үс тимэхтээҕиттэн иккитэ түһэн хаалбыт. Оскуоланы саҥа бүтэрбит быраатым бинсээгин тимэхтэрин туура тардан, кэргэним киэнигэр тигэн баран, уруум кэнниттэн көтүрэн ылан, миэстэтигэр төттөрү тикпиппин билигин кэлэн бэркиһиибин. Кыһыл көмүс биһилэхтэрбит хайабытыгар да табыгаһа суох атыылаһыллыбыттар этэ. Дэриэбинэ дьоно төннөрөр кыахпыт суох буоллаҕа. Улуус киинигэр көмүсчүтү булан, биирбит киэнин кэҥэтэн, иккиспит киэнин кыаратан, эмиэ атын түбүгү көрсүбүппүт.
Син бөрөнөн-таранан, уруубут күнэ кэлбитэ. Ити иннинээҕи уонна сарсыҥҥы күннэр сайыҥҥылыы куйаас эбит буоллахтарына, биһиэхэ күммүт эргиллэн кэлэ-кэлэ түһэр ардахтаах, тымныы, курас буолан хомоппута. Эдэрдэр мааны остуолга киирбиппит – ньуоска да, биилкэ да ууруллубатаҕын сөхпүтүм. Кэргэним дьоно атын остуоллартан хомуйан хааччыйбыттара. Онно эбии арыалдьыт буолуохтаах дьүөгэм саахалга түбэһэн, урууга кэлиэхтээх киһи тута балыыһаҕа ааспыта. Кини оннугар киһи көрдүү сатаан баран, оскуолаҕа үөрэнэр тастыҥ балтыбын олордон, сааһыра быһыытыйбыт арыалдьыт уоллуун уураһыннарбыттара адьас олуона этэ.
Ийэлээх аҕам аһара эрдэ кэргэн тахсыбыппыттан, уруу тэрийэн, ороскуокка тэппиппиттэн кыыһыран, биир мичээри бэлэхтээбэккэ, уһун киэһэни атаарбыттарыттан олус хомойбутум. Тугу эрэ биттэммит курдук, оскуолаҕа бииргэ үөрэммит уолаттарым остуол анныгар охтуохтарыгар диэри итирбиттэрэ. Аны кыргыттарым этиһэн, тиһэҕэр биэс кыыстан иккитэ эрэ хаалбыта. Ити иннинэ дьиэ кэргэммэр, оскуолаҕа да иирсээн диэни билбэтэх киһиэхэ уруубар кэлэн барыта төттөрү буолбута дьикти этэ.
Кэргэним дьоно эдэрдэргэ диэн кыра хоһу анаабыттарыгар утуйарбыт. Ити киэһэ соторутааҕыта эрэ холбоспут доҕотторбут дьиэлэригэр биһирэмнээбиппит. Бүппүтүн кэнниттэн хоспутугар кэлбиппит – ороммутугар сааһын тухары арыгыһытынан биллибит таайдара хотуотун үрдүгэр утуйа сытарыттан сиргэнэн, кэлин ити ороҥҥо буолуохтааҕар, хоско да чугаһаабатаҕым. Биһирэмнээбит дьиэбитигэр төннөн, хонон турбуппут. Ону даҕаны кэргэним арыгы иһэн, түүннэри кыыһырсан, утуйбатахпыт.
“Барыта наар аанньа” диэбит курдук, уруубут күн бэлэх быһыытынан киирбит харчыны ол түүн уордаран кэбиспиппит. Милииссийэлэниэхпитин сүрэ бэрт курдуга. Бэйэбит дьоммут дьаһайбыттара сэрэйиллэр буоллаҕа. Айдаан бөҕөнөн атыылаһыллыбыт, түбүк бөҕөнөн кээмэйин булларбыт биһилэхпит уруубут сарсыҥҥы күнүгэр кэргэним тарбаҕыттан үрэх уутугар сүппүтэ. Уларсык кэлбит сэлээппэм хаһаайкатыгар төннөрүллүбүтэ. Кырадаһын салҕааһыннаах былаачыйабын кэлин оҕом биирдэ эрэ маскараакка кэппитэ. Кэргэмминиин сэттэ сыл бииргэ олорбут олохпор ийэ буолууттан атын дьолу билбэтэҕим. Хамнаһа умнаһыт бурдугунуу ыһыллыбыта, суураллыбыта эрэ баар буолара. Биир сиргэ иҥнэн, дьиэ туттубатахпыт, ороммут турар сирин булумматахпыт.
Олох олорон истэҕим ахсын бастакы уруум киэһэтин ырытан көрөбүн. Уонна ол сыыһалары хатылаабат туһуттан маннык көрүүлэрдээхпин:
– оҕоҥ ыал буолар буоллаҕына, хайдах да кийиит, күтүөт кэллин – ыраас сүрэххиттэн дьолу баҕаран, олоҕун оҥоруохтааххын;
– урууга ымпыгар-чымпыгар тиийэ эппиэтинэстээхтик сыһыаннаһыахха наада;
– кийиит кыыс былаачыйата, киэргэлэ киниэхэ эрэ анаан тигиллиэхтээх, ханан да бысталаныа, хантан да уларсыллыа суохтаах;
– күтүөт уол таҥаһа эмиэ киниэхэ эрэ ананан атыылаһыллыахтаах, ханан да алдьаныыта суох буолуохтаах;
– эдэрдэр биһилэхтэрэ ханнык да кэмҥэ таарыллыа суохтаах. Биһилэх кэлин тарбахха кыччыыр, кэҥиир түгэнигэр бэлиэ даатаҕа уларытыллыан сөп;
– ыал буолбут бэлиэни – кыһыл көмүс биһилэҕи – харах харатын курдук харыстаныллыахтаах;
– урууга аан бастакы болҕомто мааны остуолга ууруллуохтаах, атын остуоллартан ордук киэргэтиллиэхтээх;
– дьон бэлиэ күнүгэр ыҥырыллан кэлэн, сиэрдээхтик сылдьыллыахтаах;
– эдэрдэр ыал буолар күннэригэр хааппыла да арыгы суох буолуон наада.
Ити итэҕэстэри ончу суох гынан, биһиги олохпутугар элбэх дьоллоох дьиэ кэргэн элбээтин, дьоллоох уруу киэһэтэ тэрилиннин!
Анастасия.
