Күн уота быһыта сиэбит сирэйдээх, барбатах балык миинин курдук өлбөөркөй харахтаах, арыгыга ылларан эрэр куурбут-хаппыт дьүһүннээх, саас ортолоох Зоя бииргэ “аһыы-сии” олорор “атастарыгар” тыл этээри ойон турда. Илиитигэр аһыы утахтаах дьэҥкир курууска кылбайар.

   Таһырдьа күһүҥҥү сөрүүн салгын илгийэр, үрдүк халлааҥҥа күрүҥ былыттар күнү хаххалыы усталлар. Оттон манна мустубут дьон төрдүө буолан аһаҕас халлаан анныгар Зоя төрөөбүт күнүгэр түмсэн олороллор. Дьиҥинэн, аата эрэ оннук. Кинилэри барыларын арыгы холбуур, дэриэбинэҕэ биллэр-көстөр иһээччи аатын сүкпүттэрэ быданнаата. Өрүү бу курдук ким эрэ “үөрүүтүгэр” мусталлар. 

   Зоя, дьиҥинэн, бэйэ бодотун тардынан, аһыы утахтан букатыннаахтык арахсара буоллар, син бэттэх кэлиэ эбит. Тоҕо маннык буолбута уһун кэпсээн. Ол эрэн, олох араас очурдарыгар оҕустаран, уйан дууһата уустук кэмнэри уйбакка сымыйа “атаһы-доҕору” кытта булсан, дьылҕата сыыртан таҥнары саккыраан эрэр. Оскуолаҕа учууталлыырыттан үүрүллэн, атын тэрилтэҕэ көрдөһөн-ааттаһан муоста сууйааччынан киирбитэ. Онтуттан даҕаны хойутаан, көтүтэн, хаста даҕаны холдьоҕулла сыспыттааҕа. 

   – Доҕотторум, мин өрүү бу курдук буолбатах этим ээ, дьиҥинэн, биһиги да дьоммут буоллаҕа дии. Эһиги мин олохпун, тус устуоруйабын билэҕит. Ол туһунан эһиэхэ, доҕотторбор, төһөлөөх ытаан, суланан биэрбитим буолла. Баҕар, мөлтөх хараахтардааҕым буолуо... Чэ, ити хааллын. Доҕоттоор, бүгүн дьонум сууллаары турар дьиэлэригэр киирэн эргэ ыскааптарыттан киһи син кэтиэн сөптөөх таҥастарын көрдүү сылдьаммын, бэйэм бэйэбэр анаан сүүрбэ сыл анараа өттүгэр суруйбут сурукпун булан ыллым. Ол сурукпун бу илдьэ кэллим, – диэтэ Дуся, бөтө бэрдэрэн уонна куруускатын хантатаат, сирэйин бүрүнэн маккыраччы ытаан барда.

   – Хайа, Дуся, туох буоллуҥ?! – Баанньа диэн “доҕоро” муодарҕаата.

   – Эмиэ үлэҕиттэн үүрүллээри гынныҥ дуу? – аттыгар олорор эдэрчи дьүһүннээх Дора санныттан өйөөтө. 

   – Аҕал, суруккун ааҕан иһитиннэрэбин дуо? – “доҕотторуттан”  саамай аҕам саастаахтара Лүөҥкэ Зоя суругун илиитигэр ылла.

   – Чэ, аах-аах, хата, эн курдук араадьыйаҕа да баран үлэлиэн сөптөөх баархат куоластаах киһи аахтын, көҥүллүүбүн. – Зоя титирэстээбит куолаһынан саҥарда, хараҕын уутун соттон баран, хаппыт килиэбинэн сайраны ньиккэрийдэ, онтон куруускатыгар арыгыны кутунна.

   Лүөҥкэ табаҕын уматынна уонна эргэрэн саһарбыт суругу иннигэр тутта: “Бэйэм бэйэбэр суругум... Бу суругу 10-ча сылынан хостоон булан ааҕыахтаахпын. Мин бүгүн уон аҕыс сааспын туоллум. Наһаа даҕаны үчүгэй. Дьэ, дьоммуттан туспа баран, үөрэхтэнэн, олохпун оҥостор киһи буоллум. Инники олохпор былааннарым: быраас үөрэҕэр киирэбин,  үчүгэйдик бүтэрэн улуус киинигэр бырааһынан ананабын. Салгыы таптыыр уолбар – Коляҕа – хайаан даҕаны кэргэн тахсабын. Ол кэнниттэн улахан дьиэ туттабыт. Икки кыыс уонна икки уол оҕолонобут. Сылын аайы уоппускабытыгар ыраах соҕуруу дойдуга сынньанан кэлэбит. Бу олохпор анаммыт былааннарым хайаан даҕаны туолуохтаахтар. Ол иһин бу суругу аны уон сылынан хостоон ааҕыахтаахпын. Чэ, аны уон сылынан көрсүөххэ диэри, Зоя”.

   Сурук ааҕыллан бүппүтүн кэннэ, чочумча чуумпу буолла. Сөрүүн тыал Зоя кыырыктыйан эрэр биир сүүмэх баттаҕынан көҥүл оонньоото. Дьахтар, дөйүөрэн хаалбыттыы, биир сири көрөн олордо, туолбатах ыраас ыра санаатын курдук харах уута “пөл” гынна.

   – Абабын даа, туолан испит баҕа санаам суругун эрдэ булбутум буоллар! Оччоҕо, онтукайбынан сирдэтэн олохпун олоро, санаабыппын ситиһэ сатыам эбитэ дуу? Бу сурукпун уон сыл анараа өттүгэр хостоон көрүөхтээх этим! Суруллубута эһиилги сылыгар умна охсубуппун, абабын! Хор, оннук бэйэлээх бэйэм баҕа санаабар, бэйэм сурукпар дьалаҕай сыһыаннаммыппыа-аан! Барытыгар бэйэм эрэ буруйдаахпын! – Зоя ытыыр-кыыһырар икки ардынан кыланыытын туораттан, арааһа, итирэн эрэр киһи кураанах дойҕоҕун курдук истиэ эбиппит...

   Күһүҥҥү күн киэһэрэн эрэрэ, итирик дьон саҥалара, ырыалара-тойуктара хойукка диэри иһиллибитэ. Сөрүүн тыал туора быраҕыллан сытар суругу халлааҥҥа көтүтэн таһаарбыта уонна бу сиртэн ханна эрэ ыраах ыраатыннарбыта, харах далыттан куоттарбыта...

 

    – Чукуруом, оҕом сыыһа! Сыллыай, тур, сарсыарда буолла, күн халлааҥҥа таҕыста, мин хааһы буһардым дии эйиэхэ...

   Айаанчык барахсан ийэтэ кинини сымнаҕас илиитинэн имэрийэн уһугуннарарын түһүү сытта. Онтон ити кэрэ түүл көрүдүөргэ оҕолор айманалларыттан быстан хаалла. Уолчаан уһукта биэрдэ уонна, үгэс курдук, таҥаһын таҥнаат, хос түннүгүттэн таһырдьаны одууласта.

   Кини – оҕо дьиэтин иитиллээччитэ, чох курдук хара харахтаах, бэйэтин сааһыгар лаппа кыра уҥуохтаах, оҥой-соҥой көрбүт биэстээх уолчаан. Бүгүн тулаайахтар дьиэлэригэр кэлбитэ номнуо биир сыла буолла уонна син биир хаһан да киниэхэ аны эргиллэн кэлбэт ийэтин билиҥҥэ диэри түүһээн көрөр. Сырдык сэбэрэлээх, өрүү эйэҕэс мичээрдээх чугас киһитэ киниэхэ наар минньигэс ас буһарара, сылаастык кууһан ылара, тэҥҥэ күлсэ-күлсэ мэниктээн ылара. Ити ахтылҕан сырдык ыра буолан оччугуй уолчаан сүрэҕин мунчаардар, дууһатын туорхаһытар.

   Айаанчык, бу килэрийэр түннүк нөҥүө өөр-өр туран, ийэтэ кэлэрин кэтэһэр. Арай, оол суол муннугар турар маҥан дьиэ ойоҕоһуттан мааны былаачыйатын кэппитинэн күндү киһитэ субу тахсан кэлиэх курдук...

   – Айаанчык, эйиэхэ хаһан эмэ саҥа ийэ кэлиэҕэ дии, кини эмиэ эн кэпсиириҥ курдук, олус кырасыабай, асчыт бэрдэ буолуоҕа. Оттон билигин биһигини кытта сарсыардааҥҥы аһылыкка барыаххайыҥ, – кинини Коля диэн ааттаах уон иккилээх уол, мэлдьи бу курдук өйөөн-убаан, аһылыкка илдьэ барар үгэстээх.

   Бастыҥ иитээччилэрэ Ирина Владимировна обургу оҕоҕо, Коляҕа, “Айаанчыгы быраатым курдук көрө-истэ сырыт” диэн соруйбута. Манна улахаттар кырачааннары бүөбэйдииллэрин бэйэлэрэ даҕаны сөбүлүүллэр.

   – Ийина Выладимовна, мин Коляны наһаа таптыыбын, саҥа ийэ кэллэҕинэ, мин Коляны илдьэ байыам... – диэбитэ биирдэ Айаанчык иитээччитигэр. Чочумча чуумпу буолбута. Онтон иитээччи, туох диэн хоруйдуоҕун билбэккэ, уолчааны атыҥҥа аралдьытан кэбиспитэ. Кини оҥой-соҥой көрбүт көрсүө, сэмэй Айаанчыгы ис сүрэҕиттэн тоҕо эрэ олус аһынар. Дьиҥнээх ийэтэ кинини хаһан да кэлэн ылбатын туһунан хаһан эмэ дьиҥин арыйан туран кэпсиэхтээҕин саныы-саныы дууһата айманар. Барахсан, олус аһыныгас сүрэхтээх, бэрээдэктээх, күлэ-үөрэ сылдьар оҕо ээ. Ыытыллар дьарыктарга мэлдьи көхтөөх, истигэн, быластылыынынан эриэккэс оҥоһуктары оҥорор, кэрэ айылҕаны уонна ийэтин кытта сиэттиһэн турарын уруһуйдуур идэлээх. Ол тухары уолчаан кинини хаһан эмэ ийэтэ кэлэн илдьэ барарын туһунан наар кэпсиир, ыраланар...

   Оҕо дьиэтигэр күн-дьыл ааһан истэ. Буоларын курдук, Айаанчык биир сарсыарда түннүгү өҥөйөн турдаҕына, били, маҥан дьиэ ойоҕоһуттан сырдык дьүһүннээх, уһун былаачыйалаах, намылыйбыт суһуохтаах эдэр дьахтар тахсан кэллэ. Илиитигэр улахан соҕус дьэҥкир бакыат тутуурдаах.

   – Ураа, ийэм кэллэ, ийэм кэллэ! – дии-дии Айаанчык аҕылаан-мэҥилээн олоппостон ойон түстэ уонна аллараа этээс диэки сүүрэн элэстэннэ.

   Аара кинини ситэ баттаан Коля тохтотто, эрчимнээхтик сиэтэн ылла.

   – Айаанчык, ити эн ийэҥ буолбатах ээ, кини буолбатах...

   – Суох, ыыт миигин, миигин ийэм ыла кэллэ, мин киниэхэ барыам, ыыт! – уолчаан харса суох Коля обургу илиититтэн босхолоно сатаата, онтон ытаан маккыраата. – Миэхэ ийэм кэллэ! Ийэм миигин ыла кэллэ!...

   Бу түгэҥҥэ кинилэргэ утары Ирина Владимировна таҕыста. Ытаан аймана турар Айаанчыгы уоскутардыы кууһан ылла, хараҕын уутун ытыһынан сотто.

  – Айаанчык, уоскуй, эйиэхэ ким эрэ кэллэ дии. Саҥа ийэ кэллэ! Кини эмиэ олус кырасыабай, наһаа эйэҕэс, эйиэхэ өссө олус улахан кэһиилээх эбит. Бардыбыт киниэхэ.

   Уолчаан истибитин итэҕэйбэккэ тута уоскуйда, иитээччитин арылыччы көрдө. Чох курдук чоҕулуйбут харахтара үөрүүнэн, толору дьолунан кыыстылар. Хааман испит көрүдүөрэ кэтэспит санаатыгар олус да уһун буолан биэрдэ. Онтон, күүтүүлээх миэстэлэригэр дьэ тиийдилэр. Аан аһылынна, күн уотунан сыдьаайбыт сырдык хос иһигэр дьыбааҥҥа улахан оонньуур эһэни туппутунан кини олорор эбит – эйэҕэстик мичээрдээбит саҥа ийэтэ... Уолчаан ыра санаата туолла. Тиийэн, олус күүскэ кууһан ылла, ып-ыраас хараҕын уута оччугуй иэдэс устун сүүрдэ...

 

   – Пахай даҕаны, ити киһини көр эрэ, хайдах курдук дьаабыланан сирэй-харах буолан сылдьарын!

Дьүөгэм суол нөҥүө умса туттан, туора-маары байааттаҥнаан иһэр кирдээх таҥастаах, күн уота быһа сиэбит сирэйдээх, биллэ холуочук эр киһини одуулаата.

   – Чэ, сырыттын... олоҕор тугу-тугу көрсүбүтүн, туохтан сылтаан итинниккэ тиийбитин биһиги билбэппит – диэтим уонна бадараанынан бүрүллүбүт күөрэ-лаҥкы суолга киһи үктэниэх айылаах кураанах сирин көрдөөтүм.

   Иннибитигэр массыына суолун кытыыта барыта бадараанынан, килэйбит чалбаҕынан көрүстэ. Арай, дэриэбинэбит сандал сааһын үрдүбүтүгэр мэндээрбит киэҥ халлаан уонна чаҕылхай күн барытын мэлдьэспит курдук, ураты кэрэ буолан дууһаны сылаанньытар, санааны оонньотор.

   Син суолбутугар онон-манан ыраас сири булан, оргууй хаамсан истэхпитинэ, били холуочук эр киһи биһиги диэки суолу туораан кэллэ. Эргэрэн хаалбыт эрэһиинэ саппыкытын тыаһа ыараханнык иһилиннэ, аттыбытыгар чугаһаата. Хаһан биһиги иэҕэҥнээн, үчүгэй миэстэни булан инникилиэхпитигэр диэри киһибит ситэн кэллэ уонна алҕаска дьүөгэм саннытын таарыйан кэбистэ.

   – Сэрэн эрэ, эн! Баҕана үһүбүн дуо, мин эйиэхэ? – кыыһым ис-иһиттэн кыланна.

  – Ээ, алҕас, алҕас, бырастыы, суолбун эрэ көрөн иһэбин...  – киһибит сирэйин көрдөрбөккө, умса туттан биһигиттэн тэйиччи турар арыгы маҕаһыынын диэки хаамта.

   – Бу кирдээх санныгынан маҥан куоптабын ньаҕайдаабыккын! – дьүөгэм эбии сарылаан биэрдэ.

   – Кыысчаан, алҕас, алҕас, бырастыы гын, наһаа куһаҕан киһибин мин! – эр киһи биһиги диэки хайыста уонна өлбөөрбүт хараҕынан буруйдаммыттыы көрдө.

   Ити киһи уота-күөһэ сүппүт мөлтөх дьүһүнүгэр, умайыктамматах хараҕар хаһааҥҥыта эрэ бииргэ үөрэммит уолбун, долгутуулаах кэмим аргыһын, күөгэйэр күннэрим доҕорун, маҥнайгы тапталбын биллим... Ама, бу кини кэлэн биһиги иннибитигэр абааһы киэбин курдук хара күлүк буолан, хатырбыт кугас иэдэстэнэн, туманнырбыт хараҕынан одуулаан турар дуо? Суох, итэҕэйиэхпин баҕарбаппын. Кини маннык буолбатах этэ ээ. Төһө даҕаны кэм аастар, кини эр киһи бастыҥа, дьиэ кэргэнин кытта олоҕун оҥостон ырааппыт буолуохтааҕа эбитэ буолуо дии? Кинилиин арахсыбытым иккис сылыгар атын кэргэннэммитин, атын дойдуга көһөн барбытын истибитим. Мин даҕаны эргэ тахсан, оҕо-уруу тэнитэн атын сиргэ олохсуйбутум, төрөөбүт дойдубар уоппускабар, уһун өрөбүллэрбэр эрэ үктэнэр киһи буолан сылдьабын.

   – Эн, Ганяҕын дуо? – диэн нэһиилэ испиттэн ыган таһаардым. Дьүөгэм мин диэки соһуйбуттуу көрө түстэ “ама, бу киһини билэҕин дуо? – диэбиттии көрдө.

   – Аһаа, мин-мин! Эн, Людаҕын дуо?! Ама, бу эн дуо? – киһим өссө да истиҥ куолаһынан саҥарда,  үөрэн мичилийдэ уонна оргууй хааман кэллэ. Чугаһаатын кытта, арыгытын сыта аҥылыйда. Бу амырыын сыттан дьүөгэм биир хардыы кэннигэр тэйдэ. Ону билэн, Ганям миэтэрэ кэриҥнээх сиртэн тэйиччи туран миигин одуулаата, харахтара өссө да уруккутун курдук сандааран ыллылар. – Людочка, хайа, тугу гына сылдьаҕын?

   – Салгын сии, дьаарбайа... – мин даҕаны ити сыттан сиргэммиттии тэйиэхпин санаан ыллым, аат эрэ харата эппиэттээтим уонна кыл түгэнэ маҥнайгы тапталбын кытта ааспыт күннэрбин санаан кэллим.

   Кинилиин наһаа да кэрэ, эриэккэс, ураты күннэр ааспыттара. Ыраах чараҥҥа сиэттиспитинэн күүлэйдии барарбыт. Киэһэтин сулустары ааҕарбыт, гитаранан миэхэ анаан ырыа бөҕөтүн ыллыыра. Наһаа эйэҕэстик, уоттаахтык одуулуура, мип-минньигэстик уураан ылара. Оччоҕуна мин оччугуйкаан сүрэҕим ооккото өрө мөхсөн кэлэрэ, халлааҥҥа көппүт курдук сананарым. Онтон, оскуоланы бүтэрбитим иккис сылыгар, биһиги букатыннаахтык арахсыбыппыт. Барыта мин акаарыбыттан: сымыйанан киниэхэ өһүргэммитим, арахсыах диэбитим. Онтон умнуом дии саныы сылдьаммын атын киһилиин булсубутум, сотору кэргэн тахсыбытым. Бүттэхпит ол. Ити курдук оруннааҕы кэпсэппэккэ, икки аҥыы бардыбыт. Ол эрэн, мин кинини сүтүөр диэри одуулуу-одуулуу, кураанах сири көрдөөн, бадарааннаах суол устун хаамтым. Оо, маҥнайгы  таптал, сүрэх бааһа, умнуллубат түгэн буолан, сүрэхпин аалан сылдьаҕын, билигин даҕаны...