Туох барыта дьылҕалаах

 

 

   – Ытыктабыллаах кэллиэгэлэр, – диэн саҕалаабыта криминальнай милииссийэ начаалынньыга, – бүгүн икки өлүк көһүннэ. Бу нэдиэлэ анараа өттүгэр сүппүт Алексеевтаах Попов өлүктэрэ буолан таҕыста. Өлөрүүнү арыйар отдел начаалынньыга Димов быһылаан тахсыбыт сиригэр сырытта, онон кини дакылаатын истиэҕиҥ.

   – Этиллибитин курдук, – диэн саҕалаабыта Владлен, – Алексеев доҕоро Попову кытта бу дьыл бэс ыйын 20 күнүгэр биллибэт биричиинэнэн сүппүттэрэ. Сүппүт киһини үлэлиир, олорор сирдэринэн көрдөөбүппүт да, киһи кэрэхсиэҕин тугу да булбатахпыт. Алексеев үлэлиир сиригэр туох да уларыйыы суоҕа, барыта уруккутун курдуга, кырдьыга, кини баара-суоҕа түөрт эрэ күн үлэлээбит. Ким да киниэхэ кэлэн саамматах, бандьыыттар “ыалдьыттаабатахтар”. Уопсайынан эттэххэ, күннээҕи көстүү. Олорор сирин бэрэбиэркэлээбиппит да, киһи хараҕар хатаныах туох да суоҕа. Кыбартыыраттан тахсан баран атын киһи массыынатыгар олорбуттара чахчы, ол эрээри ким даҕаны ол массыынаны көрбөтөх, биир да туоһу суох. Биһиги өлүктэр көстүбүт сирдэригэр, Чочур Мыраан чыпчаалыгар сырыттыбыт. Бүрүстүүпүнньүк соҕотох эбэтэр хаһыа да буолан хайа сахха өлбүт дьону аҕалбыттар: охсуһуу суолун-ииһин булбатахпыт. Чугас эргиннээҕи ойууру тараахтыы сылдьан оперативниктарбыт массыына турарын булбуттара. Массыынаҕа кэлбиттэрэ, уруулга, кэлин биллибитинэн, Сазонов диэн куоракка син биллэр лиичинэс олорбут уонна тохтотоору гыммыттарын истибэккэ айанныы сатаабыт. Биһиги дьоммут тутаары гыммыттарыгар утарыласпыт, ол иһин билигин суукка илтилэр. Кыра күлүгээнистибэҕэ хаайдахтарына, өлөрүүгэ кыттыгастааҕын-суоҕун бэрэбиэркэлиир кыахтаныахпыт. Алексеевтаах Попов сүппүт күннэригэр ханна сылдьыбытын быһаарыахпыт. Өссө биири этэбин. Өлүктэри кистиир сири булбуттара дьикти. Дьиҥэр, өлүгү Птицефабрика диэки кистиир ордук табыгастаах буолуохтааҕа, ол эрээри өлөрүөхсүт соҕотох эбэтэр хаһыа да буолан Чочур Мырааҥҥа илпиттэр. Ити сиргэ көстөн да хаалыахха, туоһулар даҕаны баар буолуохтарын сөбө. Мырааҥҥа даҕаны дьон хойуутук мустар, өлүктэрин син биир түргэнник булуо этилэр. Хайдах эрэ соруйан, туох эрэ суолталаах буоллун диэн, итиннэ аҕалан бырахпыт курдуктар.

   – “Туох эрэ суолталаах” диэн тугу этэҕин? – криминальнай милииссийэ начаалынньыга токкоолоспута, – быһаара түс эрэ, баһаалыста.

   – Көрдүннэр диэн соруйан оҥоруу. Дьон куттаннын, пааньыкалаатын диэн, быраабы араҥаччылыыр уорганнар мөлтөхтөрүн уонна кинилэртэн төрүт куттамматтарын көрдөрөөрү.

   – Эттэҕиҥ эриэккэһин! – начаалынньык сөхпүтүн омунугар саҥа аллайбыта. – Өлөрүөхсүттэр, ама, оннук санаабыттара буолуо дуо?

   – Мин саныахпар, оннук, ол эрээри алҕаһыахпын эмиэ сөп, – Владлен хардарбыта, – бириэмэ көрдөрөн иһиэ.

 

 

Мунньах кэнниттэн Владлен кэбиниэтигэр олордоҕуна, Сазоновы суукка тиэйэн илдьэ сылдьыбыт опердар кэлбиттэрэ.

– Суут хаайбата, ыстараабынан эрэ муҥурданна, – оперативник, чахчы, абаккарбыт куолаһынан иһитиннэрдэ, – милииссийэ үлэһитин, баһаалыста, төһө баҕарар үөх-таный, дьэ, оттон биир эмэ дьокутааты эбэтэр чунуобунньугу боруобалаа эрэ – сонно олордуохтар этэ!

– Оннук эбит буоллаҕына, кинини үс сууккаҕа тутабын, бүтэр онон, – Владлен туран кэбиниэтигэр хаампахтаата, – туох эмэ буолар түгэнигэр эппиэти бэйэм сүгүөҕүм. Киллэриҥ миэхэ.

   Сазонов, арыгыга дэлби өлөртөрөн, нэһиилэ сылдьара. Амырыын сытынан аҥылыйан киирбитигэр Владлен, мэктиэтигэр, мырдыччы туттубута. Өһөхтөөҕүнэн көрбүт хараҕа, суптугур сирэйэ, сыалаах баттаҕа хараҕар саба түһэ сылдьара – барыта киһи эрэ сиргэниэх курдуга. Владлеҥҥа хайдах эмэ гынан мантан дьалты буола охсубут киһи диэн санаа ааһан-араҕан биэрбэтэҕэ. Сазонов, билэр оперативнигын көрөн, илиитин ууммутугар Владлен утары уунан дорооболоспутун билиминэ да хаалбыта уонна онтуттан олус кэмсиммитэ. Киһитин илиитэ тымныы, инчэҕэй, сыстаҥнас этэ. Жабаны туппут курдук, сиргэнэ санаабыта уонна илиитин сууна охсуон баҕарталаабыта.

   – Сазонов, бэс ыйын 20 күнүгэр эбиэттэн саҕалаан сарсыныгар, бэс ыйын 21 күнүгэр диэри, тугу гыммыккыный? Хас биирдии мүнүүтэни аттаран өйдүү түс эрэ, туоһуларгын ааттаталаа, быһата, туох алиби баарын саас-сааһынан эт.

   – Ол эмиэ туохпут алибитай? – Сазонов ибис-иччитэҕинэн көрүтэлээбитэ, дьиҥэр, атын тугу эрэ саныыра көстөрө. – Миигин туох эрэ дьыалаҕа уорбалыыгыт дуо?

   – Сымыйанан ону-маны ыатаран бүт, Сазонов, бэйэҥ бэркэ билэҕин эйигин өлүктэр көстүбүт сирдэригэр туппуттарын. Дьэ, онно хайдах баар буолан хааллыҥ, ойуурга ол тугу гына сырыттыҥ? – Владлен ис-иһиттэн кыйыттан киирэн барбыта. Дьиҥэр, кини кыраҕа ымыттыбат эрээри, бу сырыыга туга эрэ сатамматаҕа.

   – Бу күннэргэ арыгылаабытым онус күнэ буолла. Кыбартаалга, дьахтарга сыппытым. Ханна да тэлбистээбэтэҕим, наар киниэхэ таалалаабытым. Ол дьону хаһан өлөрбүттэрэй, сүүрбэһискэ дуо? Дьахтарбыттан ыйытыаххытын да сөп: ол күн киниэхэ баарым.

   Владлен бу киһини салгыы ыйытан туһа тахсыа суоҕун билэн, 17-с кыбартаалга олорор дьахтарын аадырыһын ылбыта уонна Сазоновы тутар туһунан боротокуол оҥорбута.

   Сазоновы изоляторга илпиттэрин кэннэ, Кокорины ыҥыран ылбыта.

   – Толя, кыбартаалга тэптэрэн тиийэн Кирюшина Татьянаны манна баар гын. Кинини билэҕин, Долгошеевы өлөрүү дьыалатыгар сылдьыбыта. Дьэ уонна үчүгэй соҕустук кэпсэт. Кыбартыыратын көр-иһит, баҕар, туох эмэ интэриэһинэйи булуоҥ. Икки оперы илдьэ бар.

   – Кирюшинаны билэн буолумуна, сырыыны баҕас сылдьымалаабыт хотууска, наада диэтэҕинэ, алибины тааҕы-таах оҥорор кыахтаах. Бэрэбиэркэлиэхпит, туох баарын бүтүннүү хасыһыахпыт... – Владлен элэктээбит сирэйин көрөөт, мичээрдээн эрэ кэбиспитэ, – көнө суолтаҕа буолбатах, долгуйума!

   Киэһэлик Кокорин дакылааттаабыта: Кирюшина Сазонов эппитин курдук, алибилаах эбит, бэс ыйын 20-21 күннэригэр Сазонов киниттэн ханна да барбатах, күннэри-түүннэри арыгылаан тахсыбыт. Хайыыр да кыахтара суоҕуттан опердар Кирюшинаны дьиэтигэр ыыппыттара. Өлүгү булбут түбүктээх бастакы күннэригэр оперативниктар туох да күттүөннээҕи булбатахтара.

   Түүн ортото Владлеҥҥа ИДьУ дьуһуурунайа төлөпүөннээбитэ: өрөспүүбүлүкэ борокуратууратын дьуһуурунай борокуруора ИДьУ-га кэлэн киниэхэ олус наадыйбыт үһү. Владлен ИДьУ-га кэлбитигэр борокуруор сонно ыйыппыта:

   – Сазоновы тугу гыммытын иһин туттугут?

   “Хайыы сахха билсиилээхтэрин кытыарбыт”, – дии санаабыта Владлен борокуруорга туох диэн итэҕэтэр курдук хоруйдуоҕун толкуйдуу сатыы туран.

   – Буруйу кистии-саба сатаабытын иһин туппуттара. Өлүктэри булбут сиртэн чугас.

   – Туох буруйу кистии-саба сатаабытын этэҕин, тугу-тугу диигин?! Сибилигин босхолуу тарт, күн сарсын үҥсүү түһэриэм, дьэ, оччоҕо тоскун ылыаҥ! – диэн баран, борокуруор эргиллэ биэрээт, дьуһуурунай чаастан тахсан барбыта.

   Хайыыр да кыах суох, борокуруор итиччэ эппитин хайдах утарыаҥый, саатар, Сазонов өлөрүүгэ кыттыгастааҕын туоһулуур туох да дакаастабыл суох. Владлен киһитин босхолоон баран дьиэлээбитэ.

   Үс хонук ааспытын кэннэ криминальнай милииссийэ начаалынньыгын кэбиниэтигэр буолбут мунньахха гражданины сокуоннайа суох туппутун иһин Владлеҥҥа борокуратуура ыйыытыгар-кэрдиитигэр олоҕуран кытаанах быыгабар биэрбиттэрэ. Мунньах кэнниттэн начаалынньык ыҥыран ылбыта.

   – Владлен, долгуйума, борокуратуура суругар биһиги хайаан да туох эрэ миэрэ ылыахтаах этибит. Сотору кэминэн эн син биир туох эрэ дьыаланы арыйарыҥ чахчы, дьэ, онно ити быыгабаргын устуохпут.

   Владлен салайааччыны өйдүүрэ уонна туох олус санаарҕааһына кэлиэй, ол-бу сэмэҕэ холку, үөрүйэх. Быыгабары хайдах биэрбиттэрэй да, сол курдук устуохтара, тус дьыалатыгар баар махтал, наҕараада кырапаатыгар миэстэ да хаалбатах этэ.

 

 

   Сазоновы ыыппыт кэннэ сыщиктар кинини кэтээн көрбүттэрэ эрээри, киһилэрэ күнү-күннээн Кирюшинаҕа дьылыйара, арай бэрт дэҥҥэ тахсан, сылдьа түһэн баран, эмиэ төннөн киирэрэ. Бүтүн нэдиэлэни быһа ол курдук кэтээн баран, оперативниктар көдьүүһэ суох диэн тас манабылларын устубуттара.

   Икки ый ааспыта. Ол тухары Чочур Мырааҥҥа көстүбүт өлүктэргэ сыһыаннаах биир да сибидиэнньэ оперативниктарга суоҕа. Маннык өһүөмньүлээх баламат өлөрүү айдаана хас саҥа өлөрүү таҕыстаҕын аайы өссө күүскэ дуорааннанан иһэрэ.

   Чугас дьоннорун сүтэрбит дьахталлар уопсастыбаннай тэрилтэҕэ кубулуйан, үрдүкү былаастан буруйу оҥоруу киэҥ далааһыннаммытын суһаллык тохтотуҥ диэн туруорсаллара.

   Ис дьыала миниистирин кириэһилэтэ аан бастаан хаадьаҥнаан барбыта. Биир күн бэрэсидьиэн ыҥыран ылан таһырдьа дьахталлар миитиннии туралларын түннүгүнэн ыйа-ыйа:

   – Көр, ити эн үтүөҥ-өҥөҥ: бүрүстүүпүнньүктэр олус ыттыйан, бэл, күрүлүүр күнүс дьону өлөрөр буоллулар. Бэрээдэги сатаан олохтообот буоллаххына, ону билин, эйигинэ суох дьаһал ылыахпыт!

   Бэрэсидьиэн милииссийэ үлэтин маннык сыаналааһына хаһан да сууйуллубат хара бэлиэҕэ тэҥ этэ. Дьиҥэр, миниистир ис хааныттан дьиҥнээх милиционер этэ. Үлэлээбитин усталаах туоратыгар доҕоттору эрэ буолбакка, өстөөхтөрү кытта булбута. Киниттэн элбэх киһи куттанара, абааһы көрөөччүлэр да бааллара, ол эрээри улахан аҥаардара бэриккэ-тойго суудайбат, хараҥа дьыалаҕа эйэлэһимтиэтэ суох дьиҥнээх чиэһинэй генерал диэн ытыктыыллара. Миниистир бэйэтигэр даҕаны, үлэһиттэригэр даҕаны уһулуччу ирдэбиллээҕэ, хайгыыр өттүгэр олус кэччэгэй этэ. Биирдэ Милииссийэ күнүгэр Владлены чаһынан наҕараадалыырыгар “мин иннибэр арыйбатах буруйа диэн ончу суох сыщик турар” диэн тоһоҕолоон бэлиэтээбитэ. Кими да, хаһан да дьон истэригэр хайҕаабатах генерал итинник эппитигэр бары олус соһуйбуттара.

   Миниистир ис дууһатыттан бу ыар буруйу уолаттарын кытта арыйыа диэн киниэхэ эрэнэрин Владлен сэрэйэ саныыра. Ол эрээри өйдөөх киһи, генерал, ол арыйыы даҕаны кинини абыраабатын, бэйэтин кэмэ ааһан эрэрин этинэн-хаанынан билэрэ. Баҕар, профессионал буолуохтара суоҕа эрээри, саҥа үйэ тыыныгар сөп түбэһэр дьон син биир кэлэн иһиэхтэрэ турдаҕа.

   Биирдэ министиэристибэ үрдүк сололоох үлэһитэ миниистир уустук балаһыанньаҕа киирбитин билэ сылдьан, киниэхэ бэрт буола сатаан буруйу оҥорууну суох гыныахха диэн миитинниир дьахталлары соччо бэрдэ суохтук саҥарталаабыта. Онуоха ситэ саҥардыбакка:

   – Күн сиригэр баар-суох күндү киһилэрин сүтэрбит дьоҥҥо тиийэн кинилэр оннуларыгар буолан көр. Дьэ, онно хайдах туойан тураргын көрүллүө этэ. Кинилэргэ тугунан да көмөлөһөр кыах суох, эн, саатар, биир эмэ дьыаланы арыйан туһалаа! – диэбитэ.

   Владлен кэллиэгэлэрин кытары бу айдааннаах дьыалаҕа тугу эмэ булан ылаайабыт диэн, түүннэри-күнүстэри түбүгүрэллэрэ да, бакаа туох да суоҕа.

   Куттал суох буолуутун федеральнай сулууспата буруйу оҥорууну бохсорго туруулаһар дьахталлар хамсааһыннарын хайа эрэ омуктар гранынан мэҥиэлээн бэлиитикэни күүркэтэллэр диэн дьиксинэн Чочур Мыраан өлөрүөхсүттэрин көрдүүргэ төбөтүн оройунан түспүтэ. Ол эрээри бу сыччах холуобунай эйгэ буоларын өйдөөбүттэрэ уонна биһиги хайысхабытыгар сыһыана суох диэн, тохтоон хаалбыттара. Кырдьыга, дириҥ кутурҕаҥҥа ылларбыт дьахталлар эрэйдээхтэр омук успуонсардарын санаан да көрбөт этилэр.

   Дьэ, ити курдук сүүрбэһис үйэ бүтүүтүгэр элбэх киһи олоҕун тосту уларыппыт, Ис дьыала министиэристибэтигэр каадыры биллэр гына кыччаппыт саамай бөдөҥ “глухарь” баар буолбута.

   Бу өлөрүү милииссийэҕэ бүтүннүү сирэйгэ таһыйыы, суох, уҥан хаалыахха диэри быарга охсон кибилиннэрии курдук буолбута. Бу – бүрүстүүпүнньүктэри кэмигэр уодьуганнаабатах тэрилтэҕэ сирэйэ-хараҕа суох баламат тургутуу, иэс баайыы этэ. Милииссийэни сыылба, бүрүстүүпүнньүктэри ирдииргэ нэс, быһата, илиитэ-атаҕа баайыллыбыт, тииһэ-уоһа бүппүт диэн сэмэлииллэрэ, үөҕэллэрэ. Онон  бу уодаһыннаах буруйу арыйыы өрөспүүбүлүкэ быраабы араҥаччылыыр систиэмэтин ытык эбээһинэһэ буолбута.