Харчы тиийбэтинэн, маннааҕы типография сыаната ыараханынан, кинигэ, сурунаал Москубаҕа тиийэ бэчээттэнэр буолбута ыраатта. Саха сирин устуоруйатыгар типография 165 сыллааҕыта тэриллиэҕиттэн, кумааҕы суоҕуттан өрөспүүбүлүкэ хаһыата атын эрэгийиэҥҥэ аан маҥнай бэчээттэннэ. Биһиги иннибитинэ “Якутск вечерний” бэчээттэтэн суолу арыйбыта. Дэлэҕэ сорох дьон сонньуйан, “манна бэчээти сатаан хааччыйбат буоллахтарына, Кытайга барыаххытын, баҕар, өссө чэпчэки буолуо” диэн үгэргиэхтэрэ дуо?
Хаһыаппытын 10-тан тахса тыһыынча ааҕааччы күүтэр. Тыаҕа хастыы да дьон уларсыһан, бибилитиэкэҕэ кэлэн ааҕалларын эптэххэ, хаһыат икки да төгүл элбэх саха дьонун хабара чуолкай.
Кэлин уустук кэмнэргэ өрөспүүбүлүкэ салалтата хаһыаппытын үбүнэн өйөөн көмөлөһөрүгэр махталбыт улахан. Ааспыт сыллар усталарыгар Л.И. Левин да, Гагарин да аатынан өрөспүүбүлүкэ типографиятын кытта биир тылы булан, хаһыаппыт бэчээттэнэн кэлбитэ.
Типография быйыл кэлэн хайдах кумааҕыта суох буолан хаалбытын, тэрилтэни 100% бырабыыталыстыба бас билэринэн, тэрийээччилэрэ, Ил Түмэн дьокутааттара, анал хамыыһыйалар үөрэтэн тустаах быһаарыылары ылан балаһыанньаны көннөрөллөрүгэр эрэнэбит.
Биһиги билиҥҥи курдук балаһыанньа үөскээбэтин туһугар, уруккуттан өрөспүүбүлүкэҕэ кумааҕы сыллааҕы саппааһын хааччыйар наадатын этэ сатыырбыт. Итиннэ типографияҕа бырыһыана суох кирэдьиити көрүөххэ эбэтэр бырабыыталыстыбаттан мэктиэ биэрэн, аҕалтарыахха сөбө. Ол кыаллыбакка, сыарҕа үрдүттэн хааччылла олорорбут хайдаҕа көстөн кэллэ. Барытын ырыынакка найылыыр сыыһата көһүннэ.
Былырыын, арыый туруктаах кэмҥэ, типография ас, мал-сал хаатын, этикетка бэчээтин дэлэппит кэмигэр “хаһыаттар сайдарбытын мэһэйдииллэр, сабаттыахха наада” диэн этэллэрэ истэргэ сүрэ бэрдэ.
Быйыл арҕаалар сааҥсыйаларын күүһүрдэн, судаарыстыба сүрүн кыаҕа кыайыы туһугар барар. Үп-харчы кырыымчыгырда. Балаһыанньаны типографияҕа судаарыстыбаннай да, чааһынай да хаһыаттар иэстээхтэрэ уустугурдара чахчы. Итиннэ уонунан мөлүйүөн иэстээхтэр бааллар. Ол эрээри, сорох социальнай ситимҥэ тоҕо эрэ буруйдааҕынан саха бэчээтин элбэх ахсааннаах соҕотох туруулаһа сылдьар “Кыымҥа” типография кумааҕыны кэмигэр хааччымматаҕар буруйу көлбөрүтэ сатыыллара букатын өйдөммөт.
Ааспыт сылларга элбэх хаһыат, сурунаал, кинигэ типографияттан сыаната наһаа үрдүгүттэн барбыта. Онно ким да болҕомто уурбат. Монополист буолан, чахчы типография сыананы аһара үрдэтэр. Холобур, былырыын биир “Кыымы” 20,73 солк. бэчээттээбит буоллаҕына, быйыл 32,57 солк., ахсаана 10 тыһ. аҕыйаатаҕына, 37,65 солк. үрдэтэбин диэн баҕарбытынан эргитэ олорор. Сыананы бас-баттах үрдэтии быйыл эрэ буолбатаҕа. 2024 сылга 2023 сыллааҕар сыананы 40%-нан үрдэппитэ. Ити сылларга инфляция бырыһыана олох кырата. Оттон Хабаровскайга 19 солк., айанын да эптэххэ, маннааҕар биллэ чэпчэки буолан кэлэр эбит. Сыана олус үрдүгүн иһин “Кыым” Саха сиринээҕи ФАС салалтатыгар федеральнай сокуоҥҥа олоҕуран, типографияҕа бэрэбиэркэ ыытарыгар, тустаах быһаарыыны биэрэригэр сурук ыыппыппыт.
Биһиги хаһыаппыт өрөспүүбүлүкэҕэ бэчээттэнэригэр баҕарабыт. АБДь-га “Кыым” хас биирдии нүөмэриттэн ыыта турабыт. Уолаттарбытын төһө кыалларынан өйүүрбүт хаһыакка көстөр.
Балаһыанньа көнөн, сиэрдээх сыана олохтонон, “Кыым” Сахабыт сиригэр бэчээттэнэр буоларыгар эрэнэбит. Оттон ыалларбытыгар ыраах Хабаровскай типографиятыгар ыарахан кэммитигэр өйөөбүтүгэр махтанабыт.
Владимир СТЕПАНОВ.