Биллэн турар, киһиэхэ барытыгар “духуобунай аһылык” ирдэнэр. Ону бэртээхэй бибилэтиэкэлэрэ хааччыйар. Бибилэтиэкэр Тамара Тапыева кэпсииринэн, кинигэтин пуондатын, быыстапкаларын тиһигин быспакка саҥарда тураллар. Ону таһынан, бэлиэ күннэргэ аналлаах тэрээһиннэри ыыталлар. Кырдьаҕас дьон суругу көрөллөрө ыарахан буолан, аналлаах аппараат ылбыттара улахан абырааллаах буолбут.
Быйыл сурутууга көрүллүбүт харчы икки эрэ “Кыым” хаһыаты суруйтарарга тиийбит. Уруккуттан даҕаны былдьаһыкка сылдьар хаһыат буолан, интэринээт олохтоохторо эрэйи көрбүттэр. Быһааран эттэххэ, элбэх сытар ыарыһах баар буолан, саҥа нүөмэри үлэспит хоско илдьэн биэрэллэр эбит. Ону олус өр ааҕан, атыттары “харгыстыыр” түгэннэрэ элбээбит.
Хата ол туһунан “Якутия” урутаан сайдар территория (ТОР) үлэһиттэрэ билбиттэр уонна капитоновкаларга көмөлөһөргө быһаарыммыттар:
– Оннук быһыы-майгы үөскээбитин билэн, тута кэлэктиип мунньаҕын ыыппыппыт. Интэринээт-дьиэҕэ олорор дьон сонуну, араас социальнай көмөнү, ырытыыны кэмигэр ааҕаллара ордуга өйдөнөр. Онон тус бэйэбит харчыбытынан сурутарга сүбэлэспиппит. Ол мунньубут харчыбыт эбии “Кыым” алта нүөмэрин уонна “Күрүлгэн”, “Байдам” сурунааллары сурутарга тиийбитэ.
Эбэн эттэххэ, интэринээт-дьиэ биир олохтооҕо “Тёплый край” ХЭУо диэн биһиги тэрилтэбит резиденигэр тиэргэн харбааччынан үлэлиир. Онон хардары көмөлөсүһэбит да диэххэ сөп, – диэн “Якутия” УСТ дириэктэрэ Дмитрий Борисов кэпсиир.
Манна даҕатан эттэххэ, "Кыым" хаһыакка суруттарыыны ким баҕарар кимиэхэ баҕарар бэлэхтиэн сөп. Бу сигэни арыйан ону чопчулаһыаххытын сөп:
https://max.ru/u/f9LHodD0cOIJnNlluszv35U-t3MPevGFi99v_2WK2_2dkEOgjJbSbJ6DCys
Эбэтэр бу QR-коду туһанан:
Интэринээт-дьиэ дириэктэрэ Алексей ШЕСТАКОВ сирдьиттии сылдьан тэрилтэтин үлэтин сүнньүн, олоҕун-дьаһаҕын билиһиннэрдэ.
Интэринээт 1971 сыллаахха арыллыбыт. Билигин манна 195 киһи олорор эбит (олортон 165-һэ инбэлиит). Кинилэри докумуоҥҥа “социальнай өҥөнү ылааччылар”, оттон бэйэ икки ардыгар “олохтоохтор” диэн ааттыллар эбит.
Үөһэ этиллибитин курдук, биир “олохтоох” “Тёплый край” ХЭУо-ҕа үлэлиир. Өссө биэс киһи “Саюри” тэрилтэ тэпилииссэлэригэр үлэлиир эбит. Капитоновкалар бэйэлэригэр эмиэ бэртээхэй тэпилииссэлэрдээхтэр. Холобур, былырыын 200 киилэ оҕурсуну, 40 киилэ помидору, 130 киилэ хортуоппуйу, 2 арбуһу ылбыттар. Онтуларын остолобуойдарыгар туттараллар эбит.
Былырыын үс киһи “Арассыыйа Кыһыл көмүс биһилэҕэ” диэн туурга билиэт ылан, араас куораты кэрийэн кэлбит. Өссө түөрт “олохтоох” интэринээт-дьиэ үлэһитэ арыалдьыттаах Кытайга тахсан, Хэйхэ куоракка саҥа тиис быратыаһын оҥорторбуттар.
Аны капитоновкалар тыл көтөҕөн, өрөспүүбүлүкэ интэринээт-дьиэлэрин икки ардыгар спартакиада ыытыллар эбит. Күрэхтэһиилэр былырыын “Дохсун” успуорт комплексыгар буолбуттар. Онно 37 “олохтоох” билийээргэ, хары баттаһыытыгар, остуол оонньууларыгар уонна араас төрүт көрүҥҥэ ситиһиилээхтик кыттыбыттар. Иллэрээ сыл элбэхтик дьаҥ туран уонна тырааныспар тиийбэтэ атахтаан, интэринээт таһынааҕы тэрээһиннэргэ тоҕуста кыттыбыт буоллахтарына, былырыын 28 төгүл кыттыбыттар.
Хаартыскаҕа: дириэктэр Алексей ШЕСТАКОВ (ортоку турар) дьиэ-интэринээт ыспарсымыаннарын кытта.
Ааспыт сыл тухары 93 култуура тэрээһинэ ыытыллыбыт. Ону таһынан, “олохтоохтор” “Күһүҥҥү дьүһүйүүлэр”, “Айымньы чөмчүүгэ” куонкурустарга, XV Бүтүн Арассыыйатааҕы көмпүүтэр успуордун күрэҕэр кыттыбыттар. Интэринээккэ олорон ыал буолар дьон эмиэ баар эбит. Холобур, манна кэргэннии буолбут Сурковтар “Интэринээккэ махтал” диэн күрэххэ кыттыбыттар. Манна даҕатан эттэххэ, эр дьон, омос да көрдөххө, быдан элбэх – 195 киһиттэн 56-та эрэ дьахтар. Интэринээт-дьиэҕэ муҥутуур “аксакаал” – тыыл бэтэрээнэ Семен Егорович Петров, кини 95 сааһыгар сылдьар.
“Олохтоохтор” АБДь байыастарыгар харчынан уонна наскы баайан көмөлөһөллөр эбит. Эбэн эттэххэ, икки үлэ устурууктардаахтар, онон саҥаттан-саҥа дьарыгы баһылыыллар.
Сынньалаҥ өттүн сырдаттахха, интэринээккэ бэртээхэй баанньыктаахтар, улахан кэнсиэртиир саала баар, тиэнньис, билийээр остуоллара тураллар. Онтон да атын араас успуорт көрүҥүнэн дьарыктанар кыах толору баар. Киирээти кытта “олохтоохтор” уруһуйдарынан хартыына галереята көрсөр. Кинилэр кэнники ордук алмаас мозаикатын баһылаабыттар эбит.
Халлаан сылыйда даҕаны, таһырдьа тахсан хаалыктаах хаамыынан, сүүрүүнэн дьарыктанар дьон эмиэ элбэх эбит. Быһата, каптиновкалар бэрт иллээхтик, быр бааччы олороллор. Ону “олохтоохтор” толору бигэргэтэллэр.
Алексей Николаевич МАТВЕЕВ, 1952 с.т., Арассыыйа бочуоттаах дуонара, Араассыыйа үлэтин бэтэрээнэ, СӨ успуордун бэтэрээнэ, Хомуньуустуу үлэ удаарынньыга, “Амма улууһун киэн туттуута” бэлиэ хаһаайына, Амма-Наахара нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо:
– Кыра эрдэхпиттэн тустуунан, волейболунан дьарыктанарым. Нэһилиэкпэр физруктуу сылдьыбытым, отучча сыл эт кэмбинээтигэр, тутууга болуотунньугунан үлэлээбитим.
70 сааспын ааһыахпыттан, ол аата, икки сыл устата, бу интэринээт-дьиэҕэ киирээри уочараттаабытым. Кэргэним уонна кыыһым эрдэ күн сириттэн күрэммиттэрэ, онон сиэммин сэттэ сааһыттан бэйэм ииппитим. Үлэһит оҥорон, дьиэлээн-уоттаан, массыыналаан баран, «эдэр дьон олоҕор орооспоппун» диэн, соҕотох олорбутум. “Үчүгэй дойду” диэн эрдэттэн бу интэринээти талбытым. Намҥа эмиэ маннык тэрилтэҕэ ыҥыра сылдьыбыттарын, булгуйбутум. Дьокуускайтан тэйиччи да буоллаҕа. Манна олорорбун астынабын. Сүрүнэ, күннэри-түүннэри быраастар көрүүлэригэр сылдьаҕын, бүөбэйдииллэр да диэххэ сөп.
Бибилэтиэкэбит да сэргэх. “Кыым” хаһыаты бары сөбүлээн ааҕабыт, Сахабыт сиригэр муҥутуур улахан хаһыаппыт буоллаҕа дии. Ону таһынан, улууһум хаһыатыгар, “Амма олоҕор”, сурутабын, хоспор аҕалан биэрэллэр.
Семен Николаевич АРГУНОВ, 1965 с.т., Кэбээйи улууһун Тыайа нэһилиэгиттэн төрүттээх:
– Дьокуускайдааҕы култуурунай-сырдатар училищены бүтэрэн төрөөбүт улууспар кулуупка үлэлии сылдьыбытым. Онтон улуус хаһыатыгар корректорынан ыҥырбыттара. Онтон ыла эбии кэрэспэдьиэн, тылбаасчыт быһыытынан эмиэ үлэлээбитим. 2013 сыллаахха Сангаартан Жатайга сиэннэрбин көрө диэн кыыспар көһөн кэлбитим. Ол сылдьан массыынаҕа киирэн биэрэн төбөм, хараҕым улаханнык эчэйбитэ. Араас балыыһалары кэрийэн баран, бу интэринээккэ киирбитим.
Манна астара-үөллэрэ олус үчүгэй, махтанабын. Мин өр систиэмэнэн аһыы сыппыт буоламмын, куртаҕым кыччаан хаалбыт. Онон кыраны аһыыбын.
Аны туран, интэринээккэ Саха сирин бары муннугуттан олоро кэлэллэр. Ааттарын да истибэтэх бөһүөлэктэрбиттэн кэлбит дьону билистим. Култуура үөрэхтээх буолан, манна тиһигэ быстыбакка ыытыллар бары тэрээһиҥҥэ көхтөөхтүк кыттабын – ыллыыбын, бэйэм хоһооннорбун ааҕабын. Онон олохпут күөстүү оргуйар.
Нууччалыы оскуолаҕа үөрэммит буоламмын уонна Сангаарга нууччалыы хаһыакка үлэлээммин, сахам тылын умна быһыытыйбытым. Хата манна “Кыым”, “Күрүлгэн”, “Байдам” кэлэр буоланнар төрүт тылбын биллэрдик сөргүттүм.
Михаил Михайлович ТОЛСТЯКОВ, 1965 с.т., Таатта Боробулуттан төрүттээх:
– Дойдубар сүөһү көрөөччүнэн үлэлээбитим. Манна кэлбитим биэс сыл буолла, уойарга бардым. Усулуобуйалара уһулуччу үчүгэй. Аймахтарым кэллэхтэринэ, бүөмнээн көрсөр хоско киллэрэллэр. “Кыымнар” кэлбиккититтэн үөрэбин. Биһиги таптаан ааҕар хаһыаппыт. Кэллэ даҕаны, былдьаһыкка барар...
Александр ИЛЬИН-ЕГОРОВ.