Хас биирдии омук олоҕо үгэстэртэн турар. Үгэстэр норуот олорор олоҕун тутан, тирэхтээн биэрэллэр. Сахалар, биһиги, түгэх өбүгэлэрбит дьарыктарын илдьэ сылдьыыбыт, элбэҕи этэр. Бүгүҥҥү сурунаалбытыгар Өймөкөөн улууһун Биэрэк Үрдүн олохтоохторун, сүөһү-сылгы иитиитинэн дьарыктанар Надежда Константиновна, Иван Гаврильевич Слепцовтар тустарынан сырдатабын.
Өймөкөөн... чыгдааннаах тымныылаах, оргуйар дьыбардаах Черскэй уонна Сунтаар Хайатын систэрин хапчааныгар сытар, дохсун сүүрүктээх Индигир өрүстээх, аатырар-сураҕырар Лабыҥкыр күөллээх улуус буолар. Аан дойду ааттаахтара ааттаан-суоллаан тиийэр дойдулара. Бу маннык үтүө дойдуга Слепцовтар дьиэ кэргэн өбүгэ үгэһин удьуордаан, сүөһү иитиитинэн дьарыктанан олороллор.
Өймөкөөн тыатын сирин төрүт олохтоохторо Слепцовтар ааспыт уонна бүгүҥҥү олохторун туһунан дьиэ кэргэн ийэтэ Надежда Константиновна маннык кэпсиир:
— Биһиги дьиэ кэргэн төрөппүттэрбит төрүт дьарыктарын салҕааччылар буолабыт. Оҕо эрдэхпититтэн Өймөкөөн сопхуоһугар сүөһү көрүүтүгэр үлэлээн улааппыппыт. Оччолорго бука бары төрөппүттэрбитигэр ынах ыан, аһатан, уулатан, сайынын оттоон көмөлөһөрбүт. Мин оскуолабын бүтэрээт, “оскуола – производство - ВУЗ” диэн икки сыл сопхуоска тахсар бачыымы өйөөн, сопхуоска ыанньыксыттыы хаалбытым. Онтон Уйбаан сайынын сайылыкка, кыһынын пиэрмэҕэ бостууктаан, сопхуоска кадровай булчутунан үлэлээбитэ. Хоту дойду уолаттара бары да булчут хааннаахтар. Сорсуннаах булчут буоллахтара, төрөөбүт дойдуларын биэс тарбах курдук билэллэр. Ол быыһыгар ытык иэһин толоро, икки сыл аармыйаҕа сулууспалаабыта. Кэлээт салгыы кадровай булчутунан, онтон сылгыһытынан үлэлээбитэ. Мин сопхуоска икки сыл үлэлээн баран, кэпэрэтиибинэй техникумҥа үөрэнэ киирэбин. Онтон сопхуоспар төттөрү кэлэн ыанньыксыттыыбын. Эдэр дьоннор 1988 сыллаахха ыал буолбуппут. Аны олох-дьаһах ыараан, дойдуга кириисис үөскээн, сопхуоспут ыһыллар. Олоруохпут дуо, быһаарыныы ылына охсон, кэтэх хаһаайыстыбанан үлэбитин саҕалыыбыт. Сайылык тэриниитигэр, оттуур ходуһа оҥостуутугар умса түһэбит. Кыайарбыт, сатыырбыт сүөһү көрүүтэ буоллаҕа уонна оттон ийэм Ольга Павловна сүбэтэ, көмөтө улахан этэ. Ийэм Ольга Павловна Попова үйэтин тухары сүөһү көрүүтүгэр үлэлээбитэ. Холкуоска 14 сааһыгар ньирэй көрүүтүгэр киирбитэ, онтон сопхуос эстиэҕэр диэри ыанньыксыттаабыта. Сопхуос пиэрмэлэригэр старшайдаабыта, эдэр ыанньыксыттар солбуллубат наставниктара этэ. Ийэм чулуу үлэлээх ыанньыксыт аатын ылан, Норуоттар Доҕордоһууларын уордьанынан наҕараадаламмыта. Кини салайыытынан, сүбэтинэн, эдэр ыанньыксыттар үлэлэрэ таһаарыылаах буолбута. Аҕам кыра эрдэхпитинэ өлбүтэ. Уйбааным ийэтэ Мария Афанасьевна остолобуойга сэбиэдиссэйинэн, аҕата Гаврил Иванович оскуолаҕа хачыгаарынан үлэлээбиттэрэ. Икки өттүттэн төрөппүттэрбит кэтэхтэригэр ынахтаахтара. Сопхуос ыһыллыытыгар бэйэ сүөһүтэ абыраабыта. Инникибитин санаан, бука бары биир өйгө-санааҕа кэлэн, сиэттиспитинэн кэтэх хаһаайыстыбаны тэриниигэ туруммуппут. Сыспай сиэллээҕи, хороҕор муостааҕы үксэтэргэ олохпут укулаатын оҥостубуппут. Төрөөбүт дойдуга олорон бэйэҥ сөбүлүүр дьарыккынан үлэлии-хамсыы сылдьар олус үчүгэй буоллаҕа! Ийэм төрөөбүт, төлкөтө түстэммит Өбүгэ диэн алааһыгар сайылыктанабыт. Оччоттон баччаҕа диэри дьиэ кэргэнинэн сыллата ыам ыйын 15-с күнүгэр сайылыкка көһөбүт. Тоҕус ый томороон тымныы, күүстээх үлэ кэннэ, сайылыкка көһүү – дьол биир көрүҥэ. Бу төрүт үгэс биир үтүө көстүүтэ, өбүгэ биир үтүө ньымата буолар. Биһиги үс оҕолоохпут, улахан кыыспыт Марина үс оҕолоох. Улахан уол түөрт оҕолоох, кыра уол саҥа ыал буолан, үөрүүбүт үрдэ суох. Оҕолорбут тыа сирин үлэтигэр, окко-маска, сүөһүгэ-сылгыга бары сыстаҕастар. Кыра эрдэхтэриттэн сатаабыт үлэлэрэ, ол иһин чэпчэкитик ылыналлар. Биһиги ыал аҕыс сиэннээхпит. Сиэннэрбит улаата охсоннор көмө дьоно, окко тэҥҥэ сылдьыһаллар, ынах ыыллар, быһата, элбэх көмөнү оҥороллор.
Биһиги 2003-2007 сылларга бааһынай хаһаайыстыба тэринэн үлэлээбиппит. Биһиги бастаан тэриллэрбитигэр судаарыстыбаттан көмө харчы, субсидия диэн улахан суоҕа. Хата сүөһү дэлэйэр быата тардан, сопхуостан хаалбыт хотону саҥардан өрөмүөннээн, хотон оҥостубуппут. Ыанар ынахпыт 16 төбө этэ. Эт-үүт туттаран, атыылаан, кыра субсидияҕа тиксэн, тиэхиньикэ уонна сылгы атыыласпыппыт. Ыанар ынах ахсаанын элбэтээри, үлэ үөһүгэр түспүппүт баара. От-мас булуу, тиэйии, тырааныспар, оттук уо.д.а кыһалҕа элбээбитэ. Киирбит үп нолуоктанан, ороскуот элбээн иһиитэ барыта охсон, биир үтүө күн бааһынай хаһаайыстыбаны тохтоторго санаммыппыт. Ити сылтан бэйэ хаһаайыстыбатын сайыннарыыга өйү-санааны түмпүппүт, үлэни-хамнаһы аттарыыга туруммуппут. Дьиэ кэргэн да улаатан, бэйэни хааччыныыга көспүппүт. Бүгүҥҥү туругунан 15 төбө сүөһүлээхпит, онтон ыанар ынаҕа 5, билигин биир саҥа ынах эбилиннэ. Биир үөр сылгылаахпыт. Эппитим курдук, ыам ыйыгар сайылыкка көһөбүт уонна балаҕан ыйын 20-с күннэригэр, оттоон бүтэһик кэбиһиибитин туруоруохпутугар диэри, сайылык ыаллара буолабыт. От ыйыгар күргүөмүнэн оттуубут, үүппүтүн бэйэбит аспытыгар, наадабытыгар туттабыт. Төгүрүк сыл бэйэ хаһаайыстыбатын аһынан аһыыбыт. Аҕабыт Иван Гаврильевич миинэр миҥэтэ — ат. Бөһүөлэк үөр сылгытын көрөр, идэһэ кэмигэр аҕалтаан биэрэр.
Сүөһү итиитэ — күүстээх баҕа санаалаахтар ылсар үлэлэрэ. Сыра баранар үлэтэ. Үлэни кыайар киһи ылсыаҕын сөп. Урукку сылларга холоотоххо, билигин судаарыстыба көмөтө улахан. Тыа хаһаайыстыбатын үлэтигэр айылҕа улахан быһаарар оруоллаах. Кэлиҥҥи кэмҥэ айылҕабыт улаханнык уларыйан сир дойду уу буолла, ходуһа айгыраата, ону ол диэбэккэ өймөкөөннөр, оттоон-мастаан, сүөһү иитиитин тутан олоробут. Ааспыт сайын үгүс ыал оттуурун уу мэһэйдээтэ. Ол эрээри, хойукка диэри оттоон, 36 туонна оту ыллыбыт. Кыстыгы этэҥҥэ туоруубут диэн санаанан салайтаран олоробут. Күннэтэ үчүгэйи ыралана сылдьабыт. Төрүөхпүт саҕаланна, биир ынах төрөөбүтэ, иккини кэтэһэбит.
Сыллата биир дойдулаахтарбытыгар отунан көмөлөһөбүт, кыһын кыайан көрбөт ыаллар сүөһүлэрин көрөбүт. Көрдөрөр ыаллар отун туоннатын төлүүллэр. Иллэҥ кэммитигэр аҕабыт уһанар, мин түүлээҕинэн иистэнэбин. Эрэлбит оҕолорбутугар, сиэннэрбитигэр. Сүөһү-сылгы баарын тухары, тыа сирэ эстиэ суоҕа”, - диэн кэпсээтэ.
Салгыы кэпсэтиэх эбиппит да, “иккис ынахпыт төрөөн эрэр” диэн ыксаппыттарыгар саҥа төрөөбүт ньирэйи бүөбэйдии сүүрдэ. Бу курдук ыраах хоту тыа сирин олоҕо өбүгэ үгэһин көмөтүнэн, оҕонон, сиэнинэн удьуорданан салҕанар, тарҕанар. Ол холобурунан Өймөкөөн төрүт олохтоох ыаллара Слепцовтар буолаллар.
Вера КАНАЕВА,
Таатта
