Оҕо өйүн-санаатын, билиитин-көрүүтүн хаҥатар, тылын-саҥатын сайыннарар кинигэни, босуобуйаны анал кыһалар эрэ бэчээттииллэр дии саныыбыт. Оннугунан оннук эрээри, кэлиҥҥи кэмҥэ эдэр дьон бэйэлэрэ эмиэ кинигэ диэххэ сөбө эбитэ дуу, босуобуйа-оонньуу оҥорорго холонон эрэллэр. Быыстапкаҕа сылдьан бэрт сэргэх ойуулаах-бичиктээх, кыракый оҕолорго аналлаах, олус наадалаах оонньуу-кинигэ курдук босуобуйалардаах кыыһы түбэһэ көрдүм. Икки оҕолоох эдэр ийэ Кристина ЕГОРОВА оҕотун көрөн олорор кэмигэр, бастаан бэйэтин оҕотун аралдьытаары, көмпүүтэргэ кинигэ курдук оонньуулары оҥорон көрбүт. Ону билэр дьоно сэҥээрэннэр, сакаастааннар, улам киэҥ эйгэҕэ тахсан, билигин “бэйэтэ дьарыктаах” урбаанньыт таһымыгар тахсан, ситиһиилээхтик үлэлии-хамсыы сылдьар. Наадалаах табаар хаһан баҕарар хамаҕатык барар.
– Кристина, “Байдам” сурунаал ааҕааччыларын кытары баһаалыста бэйэҕин билиһиннэриэҥ буолаарай? Хайа улуустан төрүттээххиний?
– Мин бэйэм Бүлүү Дьөккөнүттэн төрүттээхпин. Ыалбын, икки оҕолоохпут. Оҕолорбут кыралар. Улахаммыт түөртээх, кырабыт икки аҥаара.
– Хаһааҥҥыттан уонна тоҕо оҕо кинигэтин оҥорор санаа киирбитэй?
– Дэкириэккэ олорор кэммэр, бастаан бэйэм оҕобун аралдьытаары, араас оонньуулары толкуйдуур этим. Оҕом кыратыгар ойуулук көрөр буолан, үчүгэйдик саҥарбат этэ. Ол иһин “тугунан дьарыктаабыт киһи” диэн толкуйдаабытым уонна хайаан даҕаны дьарыктыахха наада диэн санааҕа кэлбитим. Бастаан кинигэлэри көрөр этибит, оҕо көрөн баран хал буолан быраҕан кэбиһэр. Биирдэ куйаар ситимигэр оҕону сайыннарар сыһыарардаах оонньуу баарын сэҥээрэ көрбүтүм. Ол кэннэ көмпүүтэргэ хасыһан, анал бырагыраамаҕа үөрэнэн, оҥорон көрөргө холоммутум.
Устудьуоннуу сылдьан бэйэбэр принтер ылыммытым, онон ыллым да, саҕалаан барбытым. Көмпүүтэргэ оҥорон, кырааскалаан, таһааран баран, аны кырыйан бэйэм оҕобор оонньотон, дьарыктаан көрбүтүм. Бастаан өҥнөрү үөрэтэр боростуой оонньуулартан саҕалаабытым. Оҕом олус сэҥээрбитэ, сөбүлээбитэ, “өссө оонньуохха” диэн көрдүү сылдьар буолбута. Аны туран, олус туһалаах эбит. Оҕом икки сааһыгар кэпсэтэр буолбута. Илиитинэн хамсанар буолан, итинник дьарыгы түргэнник ылынар эбит. “Липучканы” туттаҕына-хаптаҕына, тарбаҕын хамсаттаҕына, дьоҕус моториката сайдар. Инньэ гынан, бэйэм эмиэ олус сөбүлээбитим, оҥорорго да интэриэһинэй, оҕону дьарыктыырга да сэргэх. Ол иһин, аны, арааһыттан оҥорон барбытым. Холобур, оҕом икки сааһыгар планеталары сэҥээрэр этэ, ол иһин куосумас тиэмэтигэр оҥорбутум. Оҕом сэҥээрбитэ.
– Тыый! Атын эдэр төрөппүттэр эн оҕоҕун дьарыктыыргын көрөн, бука, эмиэ ымсыырбыттара буолуо?
– Биир үтүө күн ити оонньуубун боруобалаан куйаар ситимигэр “Инстаграмҥа” (Арассыыйаҕа бобуулаах “Мета” хампаанньа тэрилтэтэ) укпутум, тута сакаас киирбитэ. Ол кэннэ дьүөгэлэрим, билэр дьонум сэҥээрэннэр, бэйэлэрин оҕолоругар сакаастаан киирэн барбыттара. “Тыый, дьон сэҥээрэр буоллаҕына, дохуот оҥостуохха сөп эбит” диэн санааҕа кэлбитим. Куйаар ситимин хасыһан, эбии дьырактаммытым, билиибин хаҥаппытым, сатабылбын сайыннарбытым. Дьон бэйэлэриттэн истиһэн уонна куйаар ситиминэн тарҕанан, миигин булан сакаастыыр буолбуттара. Дэкириэккэ олорор киһи ити курдук дьоҕурун туһанан айара-тутара, дьарыгырара астык буоллаҕа, эбиитин дохуоттанаҕын.
– Кинигэ-оонньууларыҥ нууччалыы тыллаахтар дуу, сахалыы дуу? Саха төрөппүттэрэ ордук хайдах тыллааҕы сакаастыыллар эбитий?
– Бастаан утаа бэйэм оҕом нууччалыы тыллаах буолан, нууччалыы тылынан оҥорор этим. Кэргэним бэйэтэ хоту улуустан төрүттээх, кыратыттан нууччалыы эйгэҕэ улааппыт. Онон, оҕобут буккуллан хаалыа диэн, нууччалыы саҥардыбыппыт. Онтон кэлин “хайдах гынан оҕобун сахалыы үөрэтэбин?” диэн толкуйга түспүтүм. Киһи этин чааастарын уонна кыыллары сахалыы оҥорбутум. Кэлин кэтээн көрдөхпүнэ, үгүс төрөппүт оҕотун сахалыы үөрэтэр эбит. Миэхэ сахалыыны сакаастаан, анаан-минээн сахалыы саҥардаллар, дьарыктыыллар. Ол иһин сахалыы босуобуйа-оонньуулары эмиэ элбэхтик оҥорор буолбутум. Онтум барыта биир тэҥ буолбат. Кыра оҕо хас сааһыгар тугу билиэхтээҕинэн арааран, дьүһүннэри, өҥнөрү, бөгүүрэлэри этэртэн саҕалаан, арааһы бары оҥоробун. Ахсаан, суот, сахалыы, нууччалыы буукуба, сурук-бичик да баар. Барыта уу сахалыы тылынан буолар.
– Сороҕо оҕо оонньууругар ордук табыгастаах быһыылаах дии?
– Оҕо оонньуур кэмигэр билиитэ-көрүүтэ сайдарын бары бэркэ билэбит. Ол иһин араас идэлэр тустарынан көрдөрөр-кэпсиир, дьарыктыыр оонньуулар бааллар. Холобур, баһаарынай, полиция, асчыт, учуутал, биэкэр, пиэрмэр тугу үлэлииллэрин оҕо эндэппэккэ билиэхтээх. Дьиэ таһыгар, ойуурга ханнык кыыллар баалларын эмиэ оонньуу сылдьан билэр. Кыыс оҕо эрэ барыта куукуланы таҥыннара, сууннара, аһата, утута оонньуур. Ол эмиэ олоххо үөрэтэр. Итинник оонньуу көмөтүнэн оҕо киһи дьыл кэмигэр тугу таҥныахтааҕар кытта үөрэнэр.
– Билигин анал дохуот киллэрэр үлэҥ курдук буоллаҕа?
– Бу дьарыкпар бастаан көннөрү “хобби” курдук сыһыаннаспыт эбит буоллахпына, былырыыҥҥаттан номнуо үлэ курдук сыһыаннаһан үлэлиибин. Быыстапкаларга кыттабын, эбии үөрэнэбин, сайдабын. Балай эмэ сакаас киирэр буолла, онон, докумуонунан “бэйэ дьарыктаах” (самозанятай) буоллум, нолуок төлүүбүн. Кыра маҕаһыыннарга туттаран, атыылаттарабын, куйаар ситимигэр бэйэм тус канаалбар, “сирэйбэр” киирэн сакаастыыллар. Онно тугу айбыппын, оҥорбуппун барытын таһаара олоробун. Кэтээн көрөөччүлэр биллэр-көрөллөр.
– Инникитин өссө тугу оҥорор былааннааххыный?
– Быйыл элбэхтик туттуллар тэтэрээти оҥордум. Оҕо суруйа-суруйа төһө баҕарар сотуон сөп. Сахалыы халандаардары оҥорбутум, дьыл кэмнэрин, ыйдары, нэдиэлэ тиһиктэрин. Сахалыыга инникитин былааным эмиэ үгүс. Ол курдук, саха суруйааччылара оҕолорго анаан суруйбут хоһооннорун, остуоруйаларын кинигэ курдук оҥорон, кыраларбытыгар оҥоруохпун баҕарабын. Билигин быыкаа оҕолорго аналлаах сахалыы хоһооннор суохтарын кэриэтэ. Төрөппүттэр эрэйдэнэллэр аҕай.
– Биир оонньуу босуобуйаны хас күн оҥороҕунуй?
– Бастаан биир оҕолоох эрдэхпинэ саҕалаатаҕым дии. Оччолорго син бириэмэлээх буолан, айар аҕай этим. Билигин икки кыра оҕолоохпун, иллэҥ бириэмэм олох тиийбэт. Ол иһин, саҥаны соччо айа сатаабаппын. Биири үс-түөрт күн айыахха сөп. Бастаан төбөбөр толкуйдуубун, испэр илдьэ сылдьан илдьиритэбин, онтон көмпүүтэргэ дьэрэкээн гына оҥоробун уонна таһааран баран, барытын илиибинэн кырыйабын, сыһыарардыыбын. Олох иэйиим киирдэҕинэ түүннэри олорон оҥоруохпун сөп.
– Оҕоҕо анаммыт оонньуур кинигэ буолан, син биир ирдэбиллээҕэ өйдөнөр.
– Биллэн турар, матырыйаалларым барыта оҕоҕо кутталы үөскэппэт матырыйааллар. Сакаастыырбар эмиэ туох да буортута суох бородууксуйаны, матырыйаалы, кыраасканы сакаастыыбын. Бэйэм кыра оҕолордоох буолан, оҕо бытархайы айаҕар уктарын, кырыылаахха илиитин дэҥниэн сөбүн билэр буоллаҕым. Ол иһин биир даҕаны кырыылаах муннук суох гынан кырыйабын. Онон оҕо илиитин тэһэ аспыт, айаҕын эчэппэт. Мөлтөх, чараас оҥоһуулаах буоллаҕына, оҕо начаас алдьатар, тоһутар. Ол иһин төһө халыҥ, бөҕө буолуохтааҕын билэбин.
– Кристина, дьэ, чахчы даҕаны, оҕолору бары өттүнэн сайыннарар оһуобай босуобуйалары, оонньуулары айбыт эбиккин. Инникитин даҕаны бу дьыалаҥ табыллан, ситиһии эрэ үктэллэнэн истин!
Кэпсэттэ Туйаара СИККИЭР.
