Быйыл сайын устата “Мost” сыһыарыыга “Новые голоса” ырыа куонкуруһун, СӨ Ырыа айааччыларын сойууһун бырабылыанньатын чилиэнэ Милена Борисова ааптарыскай бырайыагын Саха сирин олохтоохторо бэрт кыраҕытык кэтииллэр. Манна сүүмэрдиир тууру ааспыт 80 киһи ырыата 6 сиэрийэнэн тахса турар. Куонкуруска сүүмэрдээһин “Квартал Труда” креативнай кластерга ыытыллыбыта.
– Милена, олох айар үлэ үгэнигэр сылдьаҕын. Саҥаттан саҥа бырайыактары олоххо киллэрэргин кэтээн көрөбүн уонна идиэйэлээх үлэһит кыыс диэн хайгыыбын.
– Балтараа сыл буолла, тэрилтэ үлэтиттэн уурайбытым. Билигин “Истиҥ” подкаст уонна улахан дьоҥҥо “Сопровождение” ааптарыскай бырайыактардаахпын. Ол биэриилэрбэр кыра-кыралаан дьарыктанабын эрээри, айар үлэбэр син биир туох эрэ тиийбэт курдук. Онтон Саҥа дьыл иннинэ “Мost” сыһыарыыга тахсар “Шоу Милены Борисовой” диэн тэрийбэккин дуо?” – диэн этии киирбитэ. Манна балтараа ый устата 6 биэриини оҥорон таһаардыбыт. Ол саататар-шоу бырагыраама этэ. Ол да үрдүнэн син биир туох эрэ тиийбэтэ.
Үлэ-хамнас, айар-тутар эйгэ түмүгэ сайдыы быһыытынан син биир көстүөхтээх. Үлэлиирим тухары, холобура, эстрадаҕа да буоллун – саҥа ааттар, саҥа ырыаһыттар баар буолуохтарын баҕарабын. Миэхэ эрэ буолбакка, үгүс артыыска итинник бүччүм, баҕа санаа баар. “Ырыаһыт быһыытынан хайдах дьон хараҕын далыгар баар буолан хаалбыппытый?” диэн санаа үгүспүтүгэр баара кистэл буолбатах. Оччолорго биһиэхэ саҥа тахсан эрэр ырыаһыттарга 2007 сыллаахха “Саҥа ырыа” куонкурус улахан “толчок” биэрэн турар. Мин 2006-2007 сылларга кыттан турабын. Ол кэмҥэ интэриниэт, социальнай ситимнэр улаханнык сайда иликтэрэ. Эдэр ырыаһыттар ааппыт-суолбут иһиллэригэр, дьон-сэргэ билиитигэр тахсарбытыгар саха тэлэбиидэнньэтэ улахан төһүү күүс буолбута.
– Оттон билигин...
– Билигин “век информатизации” кэмигэр кыах элбээтэ. Онон хамаандабын кытары “Новые голоса” бырайыак оҥорорго санаммыппыт. Бу куонкурус сыала-соруга – саҥа ааттары, куоластары булуу... Сайын саҕаланыаҕыттан 2,5 ый устата сайаапка хомуйан, ырыаһыттары барыларын биир сиргэ түмэн иһиттибит. Билигин “Мost” сыһыарыыга куонкуруска кыттыбыт ырыаһыттар сиэрийэлэрэ тахса турар. Ханнык баҕарар ыытыллар куонкурустар кыттааччыга тугу эрэ биэриэхтээхтэр. Бэйэлэрэ-бэйэлэригэр сылдьар, талааннара кыайан тахсыбакка сылдьар киһи үгүс. Сорох баҕарар эрээри, кыбыстар. Баҕалаах хас биирдии киһи бу куонкуруска кыттан эрэ буолбакка, ол түмүгүнэн тугу эмэ олоҕор ситиһиэн сөбүн санаан тураммыт, бу бырайыагы толкуйдаабыппыт.
– Дьэ, хайдах барда куонкурускут?
– Биһиги кинилэргэ толору эпиир оҥорон таһаардыбыт. Барыларын кытта кылгас интервьюлары уһуллубут, сиэрийэ оҥоһулла турар кэмигэр кыттааччылар араас муусука квестэригэр, кэнсиэрдиир былаһааккаларга кытыннылар. Оннооҕор маҕаһыыннар ыҥырыктарынан “обзорга” кытталлар. Аныгы үйэ киһитэ социальнай ситимнэргэ тус сирэйин сайыннарыахтаах, ол эбэтэр, бары өттүнэн эргиччи сайдыылаах буолуохтаах. Биһиэхэ кэлбит хас биирдии кыттааччы миэстэҕэ, бириискэ тиксибэтэр даҕаны, араас араҥаҕа холонон көрүөхтээх. Кини араас эйгэнэн сайдарыгар кыах биэрэбит.
Соторутааҕыта Орджоникидзе болуоссатыгар “Якутиан-Экспо” хамсаабат баай-дуол быыстапкатыгар уонна Успуорт министиэристибэтин тэрээһиннэригэр куонкурус кыттыылаахтара бүтүн кэнсиэр биэрбиттэрэ. Сотору кэминэн “Үрдэл” пааркаҕа улахан тэрээһин буолуохтаах, онно кыттыахтаахтар. Бу курдук ыллаан-туойан, үүнэллэр-сайдаллар, ырыа эйгэтигэр суоллара арыллар.
– Куонкуруска төһө сайаапка киирдэ?
– 16-тан 50 саастарыгар диэри 250 сайаапка киирбитэ. Биир күн барыларын “Квартал Труда” креативнай кластерга ыҥыраммыт истибиппит (прослушивание) уонна 80 киһи бастакы тууру ааспыта. 60 киһини дьүүллүүр сүбэ, 20 киһини “Мost” сыһыарыы нөҥүө көрөөччүлэр куоластааһыннарынан талбыппыт.
80 киһини талан бараммыт, икки күн устата “съёмочнай” күн буолбута. “Квартал Труда” креативнай кластер сыанатыгар улахан устар тэриллэри туруорбуппут. “Ыалдьа” кэлбит чугас дьоннорун санааларын этинэр анал миэстэлэрэ баара, хас биирдии кыттааччы интервью биэрбитэ, хаартыска сиэссийэтэ буолбута. Ол түмүгүнэн хас биирдии кыттааччыга анал “портфолио” оҥоһуллубута.
Атырдьах ыйа бүтүөр диэри 6 сиэрийэ “Мost” сыһыарыыга тахсар. Интэриэһиргээбит дьон куар куодунан киирэн көрүөхтэрин сөп. Оттон аҕыйах күн эрэ бу сыһыарыыга аһаҕас куоластааһын ыытыллар. Онно көрөөччүлэр бэйэлэрэ сөбүлээбит ырыаһыттарыгар куоластыахтарын сөп. Мантан көрөөччү 10 саамай сөбүлээбит ырыаһытын, оттон 10 ырыаһыты дьүүллүүр сүбэ талыахтаах. Онтон балаҕан ыйын бүтэһигэр буолуохтаах финал Гала-кэнсиэригэр 20 ырыаһыт кыттыыны ылар. Онно биир муҥутуур кыайыылааҕы дьүүллүүр сүбэ уонна биир муҥутуур кыайыылааҕы көрөөччү биһирэбилинэн талыллыахтаах.
Икки улахан бириис, маны тэҥэ араас номинациялар баар буолуохтара. Бириис пуондата – 1 000 000 солкуобай. Мин тэрээһин бу өттүгэр ураты болҕомтобун уурабын. Гала-кэнсиэргэ кыттыбыт хас биирдии киһи илии тутуурдаах, өттүк харалаах барыахтаах диэн бириинсибинэн үлэлиибин.
Бу иннинэ кыттыбыт 80 кыттааччыбытыгар барыларыгар бэлэх туттарбыппыт. Онно сүрүн успуонсардарынан “Көмүлүөк” национальнай хампаанньа (ген.дир. Ольга Григорьева), “Блеск” маҕаһыын (дир. Надежда Федотова) уонна “Айар” кинигэ кыһата (ген.дир. Август Егоров) буолбуттара. Онон кинилэргэ улаханнык махтанабын.
– Дьүүллүүр сүбэҕэ кимнээх баалларый?
– Ырыаһыт Варя Ларионова, СӨ үтүөлээх артыыһа Ольга Спиридонова-Ника, Ю.Платонов аатынан Эстрада тыйаатырын артыыһа, СӨ култууратын туйгуна Айгылаан, “Туймаада” вокальнай ансаамбыл солиһа, СӨ култууратын туйгуна Николай Роббек уонна мин баарбыт.
– Бу эн бырайыагыҥ буоллаҕа?
– “Новые голоса” бастакы ааптарыскай бырайыагым буолар.
– Бырайыак сүрүн успуонсардара кимнээхтэрий?
– “Мost” уонна LOOV хампаанньалар.
– Кэнсиэргит финала хаһан, ханна ыытылларый?
– Балаҕан ыйын бүтэһигин эргин. Билигин чуолкайдана сылдьар. Ол туһунан иһитиннэрии баар буолуоҕа. Түмүк кэнсиэргэ кыайыылаахтар ааттара үрдүк сыанаттан биллиэҕэ. Онон “Саҥа ааты, саҥа куолаһы” истиэн, билиэн баҕалаахтары кэнсиэрбитигэр ыҥырабыт. Наһаа интэриэһинэй, үрдүк таһымнаах кэнсиэр буолуоҕа. Бу куонкурус дьон-сэргэ биһирэбилин ылан, аны оҕолорго анаан эмиэ ыытан эрэбит.
– Кыттааччы географията төһө киэҥий?
– Өрөспүүбүлүкэ бары муннугуттан бааллар.
– Чахчы, киһи сөҕө истэр талааннаах дьон бааллар дуу?
– Киһи истэн сөҕөр куоластаах ырыаһыттара бааллар. Бэйэбинээҕэр да ордук диэбит курдук (күлэр).
– Оччоҕуна сиэрийэни барытын “Мost” сыһыарыыга киирэн көрүөххэ сөп буоллаҕа?
– Сахалыы ырыаны-тойугу, саҥа ааттары, саҥа хайысханы, сүүрээни өйүүллэригэр бу сыһыарыы салайааччыта Прокопий Филипповка махталбын тиэрдэбин. Кинилэр биһиги идиэйэбитин өйөөннөр, олоххо киллэрэннэр, хас биирдии кыттааччыбыт толоруута сиэрийэнэн тахса турар. Маны тэҥэ бииргэ үлэлэһэ сылдьар халыҥ хамаандам дьонугар бириэмэни аахсыбакка, сыралаһан үлэлии сылдьалларыгар, өйөбүл, көмө буолалларыгар тылынан кыайан этиллибэт улахан махталлаахпын.
Кэнсиэри араас өттүттэн 8 камеранан устубуппут. Бу элбэх сыраттан, толкуйтан тахсар үлэ. Элбэх монтажниктар үлэлииллэр. Монтаж үлэтэ бөҕө ыытылла турар. Ол түмүгүнэн куонкурус 6 сиэрийэтэ оҥоһуллан тахсыахтаах. Хас биирдии сиэрийэ чаастан ордук көстөр. Кыттыбыт 80 киһи ырыата барыта түмүллэн тахса турар. Бу 6 сиэрийэ көстөн бүттэҕинэ, “Мost” сыһыарыыга куоластааһын саҕаланыахтаах.
– Ону хайдах куоластыылларый?
– “Кыым” хаһыат бастакы балаһатын хаартыскатыгар баар куар куодка төлөпүөннэрин даҕайан көрөллөр, куоластыыллар. Онно киирэн сиэрийэлэри барытын, хас биирдии кыттааччы ыллыырын көрөллөр-истэллэр. “Мost” сыһыарыыга киирэн эмиэ куоластыыллар.
– Кэмиэрчэскэй бырайыак дуо?
– Суох. Манна кыттааччы туох даҕаны усунуоһун төлөөбөт. Кыттыы – барыта босхо. Кыттааччыларбытыгар матырыйаалы барытын босхо оҥорон биэрэбит – кэнсиэргэ кыттыы, биидьийэҕэ, хаартыскаҕа түһэрэн үйэтитии... Оннооҕор хас биирдии кыттааччы массыынатыгар “Я участвую в проекте “Новые голоса” голосуйте за меня” диэн бэйэтин мөссүөнэ баар “наклейканы” сыһыаралларыгар анаан оҥорон биэрбиппит. Онно куонкурус логотиба, куар куода барыта баар.
Сахабыт сирин бары олохтоохторо бу куонкурус-кэнсиэри кэлэн көрөргүтүгэр ыҥырабыт. Ырыаһыт истээччилээх буоллаҕына ырыаһыт, артыыс көрөөччүлээх буоллаҕына артыыс.
Кыттыбыт ырыаһыттарбыт бу куонкурустан куорсун анньынан, чаҕылхай сулустуу сандаара умайан, ааттара-суоллара дорҕоонноохтук ааттаныа турдаҕа... Оччоҕуна сыалбытын-сорукпутун ситистибит дэниэ этибит. Онон, доҕоттор, мэлдьи ырыа-тойук аргыстаах сылдьыаҕыҥ. Хайдахтаах да курус, саппаҕырбыт күннэргэ ырыаны иһиттэххинэ, ыллаатаххына хайаан да чэпчиигин, тулаҥ барыта сырдыгынан сыдьаайар.
– Түмүккэ тугу этиэҥ этэй?
– Тус бэйэбэр түбүктээх, ол эрээри астык сайын ааһан эрэр. Хаһыат матырыйааллара ааҕааччыларга үтүө сонуннары эрэ аҕаллын, хас биирдии балаһатын умсугуйан туран ааҕыҥ, бэйэҕитигэр иҥэриниҥ. Өҥ сайын быйаҥыттан өлгөмнүк сомсон, кыстыкка бары этэҥҥэ киириэҕиҥ!
Сахабыт сирин олохтоохторо, сотору кэминэн буолаары турар “Новые голоса” кэнсиэргэ көрсүөххэ диэри!
Саргылаана БАГЫНАНОВА.
Хаартыскалар: Милена Борисова архыыбыттан.
