КЭРЭ ЭЙГЭ идэтэ ыччаты көҕүлүүр
Римма Дмитриева, Дьокуускайдааҕы өҥөнү оҥорор технологическай техникум “Кэрэ эйгэ технологиятын” идэтигэр үөрэтэр үрдүк категориялаах учуутала, СӨ профессиональнай үөрэхтээһинин туйгуна, РФ иитэр-үөрэтэр, сырдатар эйгэтин бочуоттаах үлэһитэ. Кинилиин кэпсэтиибитин таһаарабыт.
-- Римма Иннокентьевна, бу эйгэҕэ үлэлээбитиҥ ырааттаҕа?
-- Парикмахер идэтин үрдүк таһымҥа таһаарыыга, тарҕатыыга үлэлээбитим 17 сыл буолла. Биһиги техникуммутугар бу идэҕэ 1 сыл 10 ый үөрэнэллэр. “Кэрэ эйгэ технологиятын исписэлииһэ” идэни баһылаан тахсаллар. Бу идэҕэ үксүн оскуола кэнниттэн оҕолор үөрэнэ киирэллэр. Бу үрдүк эрэсэрээттээх парикмахер, онтон эбии үөрэнэн, үрдэтинэн “Стилист” буола, бэйэлэрэ туһунан көрүүлээх-истиилээх үлэһит буолаллар. Бу исписэлиис баттах өҥөтүн оҥорорун таһынан килийиэн сирэйин, таҥаһын-сабын, туттарын-хаптарын аныгы муодаҕа эппиэттиир гына тупсаран биэрэр.
-- Урут парикмахер диэн ааттанар идэ билигин олох тэтимигэр сөп түбэһэн “Кэрэ эйгэ технологиятын исписэлииһэ” диэн ааттаммыта олус кэрэтик иһиллэр эбит. Дьэ, аныгы ыччат көрүүтэ хайдах эбитий?
-- Билигин эдэр ыччакка баттахха олус интэриэһинэй муодунай бүрүчүөскэ арааһа элбэх. Баттах өҥөтүн оҥорор технологиялар да араастара сөхтөрөр. Кыргыттар да уолаттар да истэригэр бу идэҕэ үөрэнэргэ интэриэс үрдүк. Үөрэхтэрин бүтэрбит устудьуоннар үгүстэрэ идэлэринэн үлэлииллэр, онтон сорохторо эбии дьарык да быһыытынан илдьэ сылдьаллар.
-- Оҕолору бу эйгэҕэ интэриэстэрин, таһымнарын үрдэтэр тэрээһин ыытыллар дуу?
-- Парикмахер идэтин киэҥ эйгэҕэ тарҕатар туһуттан оскуола үөрэнээччилэригэр хас сылын ахсын кэтэхтэн да, үөрэх миэстэтигэр да “Бриллиантовое вдохновение” күрэх ыытабыт . Бу күрэхпит сыала-соруга – оскуола оҕолорун, эдэр ыччаты кэрэ эйгэтигэр уһуйуу, кэрэни таба көрөн сыаналыы үөрэнэллэригэр, таҥас муодатын бүрүчүөскэни кытта тэҥҥэ анааран көрөллөрүгэр, талааны арыйыыга көмө. Тэрээһин идиэйэтэ, тиэмэтэ уларыйа турар. Ол курдук, былырыын Кыайыы 80 сылыгар анаммыта уонна “40-с, 50-с сыллар бүрүчүөскэлэрин тупсаран оҥоруу” диэн ааттаммыта. Элбэх оҕо өрө көтөҕүллэн, үөрэн-көтөн туран кыттыбыта. Техникум базатыгар сыл аайы ыытыллар эдэр маастардар, устудьуоннар, оскуола оҕолоро кыттыылаах дьоҕуру арыйар, үрдүкү таһымҥа таһаарар “Бриллиантовое вдохновение” куонкуруспут 2013 сылтан ыытыллар. Куонкурус түмүгүнэн 30-тан тахса устудьуон уонна саҥа үлэлээн эрэр маастардар чөмпүйүөн буолбуттара. Элбэхтик күрэххэ кыттыбыт оҕолор үлэҕэ эриллэн, бэйэлэригэр эрэллээх буолан, солуоннарга түргэнник үлэлии киирэллэр. Дьоҕурдаах үлэһит оҕону солуон дириэктэрдэрэ манаһа сылдьан, үөрэх кэмигэр бэйэлэригэр ыҥыраллар. Онон устудьуон иккис кууруска үөрэнэрин таһынан үлэлиир, дохуот аахсар.
-- Быйылгы күрэххит идиэйэтэ тугуй?
-- Быйылгы “Бриллиантовое вдохновение – 2026” күрэхпит Арассыыйа Норуоттарын сомоҕолоһууларын сылыгар, өрөспүүбүлүкэтигэр Култуура сылыгар ананан “Баттах бүрүчүөскэтэ – Арассыыйа норуоттарын мөссүөнүн тупсаран көрдөрүү” буолла. Биһиги үлэбит хаартыскаҕа түһэриллэн, биидьийэҕэ уһуллан үйэтитиллэр. Онон саҥа олох сиэринэн кыттар оҕолор үлэлэрин ролик оҥорон ыыттылар. Онно кинилэр “Буолуон иннинэ” уонна “Үлэ кэнниттэн” диэн түгэннэринэн устан көрдөрдүлэр. Быйыл кыттааччылары икки бөлөххө араардыбыт. Бастакы бөлөххө – 11--13 саастаахтар, иккис бөлөххө – 14--18 саастаахтар. Бары кыттыбыт оҕолорго анал сэртипикээт, кыайыылаахтарга бөлөхтөрүнэн дьупулуомнар, анал ааттарга кырааматалар электроннай көрүҥүнэн наҕараадалар ыытыллаллар.
-- Тэйиччиттэн күрэх билиҥҥи олох ирдэбилэ буоллаҕа.
-- Тэйиччиттэн күрэххэ кыттыы суолтата – ыраах сытар улуустар, тыа сирин оҕолоро кытталларыгар олус табыгастаах. Кинилэр аҥаардас кыттан даҕаны, бу идэни интэриэһиргиэхтэрэ, баҕар, үөрэнэр баҕа санаалара уһуктарыгар көҕүлүөн сөп буоллаҕа. Оттон Дьокуускайга үөрэх саҕаланыаҕыттан оскуолалары кытта үлэлэһэбит. Кинилэргэ баттаҕы хайдах өрөргө, эрийэн, куударалаан, араас ньыманан бүрүчүөскэни оҥороллоругар маастар кылаастары мэлдьи ыытабыт. Ол түмүгэр оҕолор “Маннык идэҕэ үөрэтэр үөрэх кыһата баар эбит” диэн истэн-билэн, кэлэн үөрэнэллэр. Ол эбэтэр оҕолорго инники идэлэрин талалларыгар “профориентация” үлэтин ыытарга кылааппытын киллэрэбит.
-- Көрдөххө, нууччалыы тыллаах уонна ыраах улуустартан оҕолор кыттыбыттар эбит.
-- Быйылгы күрэх туһунан эттэххэ... Биһиги, тэрийээччилэр, сүрдээҕин үөрдүбүт-астынныбыт. Ол курдук, Мииринэй, Хаандыга, Үөһэ Халыма курдук ыраах, маны тэҥэ Ньурба, Мэҥэ Хаҥалас улуустарыттан иккилии-үстүү оҕо күрэххэ кытыннылар. Бу – улахан ситиһии дии саныыбын. Тоҕо диэтэххэ, кэрэ эйэтигэр ыытыллар күрэхтэр олох аҕыйахтар. Мииринэй куораттан икки оскуола кытынна, 8-с оскуолаҕа анал парикмахерскай хостоох эбиттэрин үөрэ иһиттим-көрдүм. Кинилэргэ бэйэлэригэр тиийэн миэстэтигэр куонкурус ыытар баҕа санаа үөскээтэ. Урукку сылларга Сунтаарга, Үөһээ Бүлүүгэ маннык киэҥ хабааннаах күрэхтэри ыытаммын, тус бэйэбэр уопут баар. Ньурба улууһун гимназиятыгар эбии үөрэхтээһин салаатын учууталынан үлэлиир Алена Николаевна Егорова миэхэ үөрэммит олус талааннаах устудьуонум. Кинилэргэ парикмахерскай хостоохтор, иккис сылын кытыннылар. Инникитин Бүлүү улуустарыттан эдэр ыччаты, маастардары түмэн, парикмахер идэтин киэҥ таһымҥа таһаарыахпын баҕарабын.
-- Оҕолор үлэлэрин кимнээх сыаналыылларый?
-- Техникумҥа “Кэрэ эйгэтин технологиятыгар” үлэлиир учууталлар көрөбүт, сыаналыыбыт уонна анал ыҥырыктаах эспиэр Валентин Аргунов буолар. Миигин кытта билигин тэҥҥэ үлэлиир, үөрэппит устудьуонум, үрдүк категориялаах учуутал Сайыына Николаевна Слепцова профессиональнай дьиссипилиинэлэри таһынан уруһуй уруоктарын биэрэр, маны тэҥэ үлэтин таһынан визажист өҥөтүн оҥорор. Валентин Аргунов, 2017 сыллаахха биһиэхэ үөрэнэн, парикмахер идэтин баһылаабыта. Кини талааннаах устудьуоннарбыттан биирдэстэрэ, билигин кэрэ эйгэтигэр бэриниилээхтик үлэлии сылдьар, уһулуччу киэҥ билиилээх, көрүүлээх уол. Өрөспүүбүлүкэ таһымыгар, Дьокуускай куорат иһигэр ыытыллар араас кэрэ эйгэ, муода бырайыактарын тэрийээччитэ, стилист, креатор, “Сүрэхпинэн кууһабын” (“Обнимаю сердцем”) инклюзивнай бырайыак дириэктэрэ. Валентин биһиги техникумҥа ыытар күрэхтэрбитин мэлдьи өйүүр, сүбэлиир, тус бэйэтин аатыттан оҕолорго анал бириис олохтуур, бастыҥ партнёрбут буолар.
-- Аны үлэҕэ киирдэххэ...
-- Оҕолор үлэлэрин туһунан эттэххэ... Ордук саха, хотугу кыра норуот кыыһын дьүһүнүн тупсаран көрдөрөргө олус аһыллаллар эбит. Күрэххэ кыттар бириэмэ уһуннук бэриллибитэ буоллар, “өссө да дьикти кэрэ үлэлэр, айымньылар баар буолуохтарын сөп эбит” дии санаатым. Нуучча кыыһын, уол мөссүөннэрин бүрүчүөскэ, сирэйгэ уруһуйдаан, тупсаран көрдөрөргө бэрт элбэх интэриэһинэй ньыманы туһаныахха сөп эбит диэн санааҕа кэлэҕин. Кыттааччылар “Илиҥҥи омук кыыһын” нарын-намчы көрүҥүн, элбэх суһуохтарын араастаан өрөн, бэркэ таппыттар.
-- Оччотугар баттаҕы оҥорор солуоннарга ити идиэйэлэр туһаныллыахтарын сөп эбит дии.-- Оскуола оҕолоро баттаҕы өрүү араас ньыматын баһылаабыттар. Үгүс үлэни солуоннарга тиэрдиэххэ сөп. Билигин ханнык баҕарар сатабылы сөпкө туһанан, дохуот киллэрэн, атыылыахха сөп. Парикмахер өҥөтө урут даҕаны, билигин даҕаны сүрдээх улахан ыйытыгынан туһанар. Бу идэ сир үрдүгэр киһи баарын тухары мэлдьи “востребованнай” буолар, буола да туруо. Бу хайысха исписэлиистэрэ араас таһымнаах күрэхтэргэ кыттан сайдаллар, сатабыллара, таһымнара үрдүүр, араас эйгэ дьонун кытта билсиһэр ыырдара кэҥиир.
-- Түмүккэ тугу этиэҥ этэй?
-- Билигин социальнай ситимнэри туһанахха наада. Устудьуоннарга үөрэнэр кэмнэригэр презентация, ролик оҥорорго, хаартыскаҕа түһэрэргэ үөрэтэбит. Бу маннык сатабыллара маастар быһыытынан үлэлииллэригэр-хамсыылларыгар кыаҕы биэрэр. Саҥа технологияны баһылыырга, эбии дохуоту аахсарга көмөлөһөр. Билигин килийиэннэр иһитиннэриини үксүн социальнай ситимнэртэн ылаллар. Ол курдук, ким хайдах үлэлиирин үөрэтэн, көрөн-истэн баран, маастардарга тиийэллэр. Онно биһиги выпускниктарбыт күөн көрсүһэр кыахтаахтар. Өрөспүүбүлүкэ араас муннугар парикмахерскай арынан, идэлэринэн үлэлии сылдьар оҕолор элбэхтэр. Үксүлэрин кытта сибээстэһэбит, билсэбит, араас сэминээргэ көрсөбүт. Оскуолаҕа “парикмахерскай дьыалаҕа” интэриэһи үөскэтэн, үөрэнээччилэргэ тириэрдэр үлэһиттэргэ үлэлэрин түмүгүн киэҥ эйгэҕэ таһаарбыттарыгар, төрөппүттэргэ кэрэ эйгэтигэр интэриэстээх оҕолорун дьоҕурдарын арыйан, биһиги ыытар күрэхпитигэр кыттыннарбыттарыгар махталбытын тиэрдэбит. Инникитин оскуолаҕа үөрэнэр оҕолордоох төрөппүттэр оҕо баҕа санаатын билэ таарыйа “Күрэхтэргэ кыттыҥ!” диэн ыҥырабын уонна биһиги үөрэхпит туһунан техникум анал саайтыгар билсиэххитин сөп.
Саргылаана БАГЫНАНОВА.
