Соторутааҕыта СӨ Анал үөрэхтээһиҥҥэ, каадыры бэлэмнээһиҥҥэ уонна аттаран туруорууга миниистирэ Ю.С. Куприянов алын уонна орто анал үөрэх тэрилтэлэрин үлэһиттэригэр 2011 сыллааҕы үлэтин түмүгүн отчуоттаата. Миниистир отчуотуттан кылгастык быһа тардан билиһиннэрэбит.

2011 с. министиэристибэбит СӨ Бэрэсидьиэнэ  бигэргэппит “2009-2011 сс. СӨ үөрэхтээһинигэр өрөспүүбүлүкэтээҕи анал (целевой) бырагыраама” Ыйааҕын (1771№) сүнньүнэн үлэлээтэ. Бу ыйаах “СӨ оҥорон таһаарыы, тырааныспар уонна энэргиэтикэ 2020 с. диэри кэлим сайдыытын исхиэмэтэ” чэрчитинэн оҥоһуллубута.

Үөһэ этиллибит үөрэхтээһин бырагырааматын чэрчитинэн араас тэрээһин ыытыллыбыт:

1. Таһымнарын үрдэтэр, үөрэххэ инновациялаах технологиялары киллэрэ сылдьар билим-педагогическай, инженер каадырдары көҕүлүүргэ анал тиһиги тэрийии.

2. Алын уонна орто анал үөрэх кыһаларын уһуйааччыларыгар, инженернэй-педагогическай үлэһиттэригэр, үөрэнээччилэригэр уонна устудьуоннарыгар СӨ Бэрэсидьиэнин харчынан бириэмийэтин олохтооһун.

3. Үөрэххэ инновациялаах технологиялары көхтөөхтүк киллэрэ сылдьар анал үөрэх кыһаларыгар граннары олохтооһун.

Быйыл СӨ Бэрэсидьиэнин граныгар уонна биир кэмнээх бириэмийэтигэр өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкурустар ыытыллыбыттара:

1) инновациялаах үөрэх бырайыактарын олоххо киллэрэ сылдьар алын уонна орто анал үөрэх кыһаларын икки ардыгар. Манна барыта 28 үөрэх кыһата кытынна (7 – алын, 21 – орто). Кыайыылаахтар: орто анал үөрэхтээһиҥҥэ – “Дьокуускайдааҕы индустриальнай-педагогическай колледж”, алын анал үөрэхтээһиҥҥэ – “Инбэлииттэр анал медико-социальнай реабилитацияларын киинэ – Өрөспүүбүлүкэтээҕи лицей”;

2) үөрэх хаамыытыгар (образовательный процесс) инновациялаах үөрэхтээһин технологиятын киллэрэ сылдьар алын уонна орто анал үөрэхтээһин уһуйааччыларын ортотугар;

3) үөрэххэ уонна уопсастыбаннай олоххо ситиһиилээх алын уонна орто анал үөрэхтээһин кыһаларын үөрэнээччилэригэр. 2011 с. олунньу 4 күнүгэр тахсыбыт 38-РП №-дээх СӨ Бэрэсидьиэнин дьаһалыгар олоҕуран, бэрэсидьиэн биир кэмнээх харчынан бириэмийэтин алын уонна орто анал үөрэхтээһин кыһатын 20 педагогическай үлэһитигэр, 50 үөрэнээччитигэр уонна устудьуонугар ананна;

4) 2011 с. ахсынньы 23 күнүнээҕи кэллиэгийэҕэ СӨ Анал үөрэхтээһиҥҥэ, каадыры бэлэмнээһиҥҥэ уонна аттаран туруорууга министиэристибэтин наҕараадатын туһунан балаһыанньа бигэргээбитэ.

Үөрэх уонна билим кыһатын 28 бэрэстэбиитэлигэр СӨ бочуоттаах аата уонна СӨ судаарыстыбаннай наҕараадата туттарылынна.

Оттон 61 педагог РФ Үөрэҕин уонна билимин министиэристибэтин наҕараадатын туттулар.

Бэйэбит министиэристибэбит наҕараадатын 182 киһи тутта.

Үөрэх салааларын туһунан

2011 с. үөрэххэ ылыы былаана 8183 миэстэ буолбут. Ол иһигэр үрдүк үөрэх – 736, орто – 4181, алын – 3266 миэстэ. 2010-2011 сс. үөрэх сылыгар үөрэххэ ылыы уопсайа 8536 миэстэ буолбут (353 миэстэнэн көҕүрээбит).

Орто анал үөрэхтээһин кыһаларыгар 4181 киһи, ол иһигэр 11 кылаас кэнниттэн – 2961, 9 кылаас кэнниттэн – 525 уонна кэтэхтэн үөрэххэ 695 миэстэ буолбут. Хаандыгаҕа уонна Аллараа Бэстээххэ саҥа техникумнар аһыллыбыттара. Өссө хас да үөрэххэ (Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын техникума, Сервис технологическай техникума, Нерюнгритааҕы медколледж, Бүлүү уонна Дьокуускай педколледжтара) үөрэххэ элбэх оҕону ылар буолбуттара. Ол түмүгэр 2011 сылга 2010 сыллааҕар 116 киһинэн элбэх үөрэнээччини ылбыттар.

2011-2012 сс. үөрэх сылыгар испэсэлиистэри бэлэмнээһин 84 салаанан (идэтийиинэн) ыытыллар (олортон 29 – тэхиниичэскэй (34,5 %), 7 – технологическай хайысхалаах (8,3 %), доруобуйа харыстабыла – 3 (3,6 %), култуура – 11 (13,1 %), педагогика – 14 (16,7 %), тыа хаһаайыстыбата – 7 (8,3 %), араас – 13 (15,4 %)), ол иһигэр 6 саҥа аһыллыбыт идэлэргэ: 150203 «Сварочные работы», 230401 «Информационные системы (салааларынан)», 230115 «Программирование в компьютерных системах» (Соҕурууҥҥу саха сиринээҕи технологическай колледж); 230113 «Компьютерные системы и комплексы» (Покровскайдааҕы колледж); 120101 «Прикладная геодезия» (Хаандыгатааҕы Хайа-геология техникума); 030912 «Право и организация социального обеспечения» (Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын техникума); 270103 «Строительство и эксплуатация зданий и сооружений» (Чурапчытааҕы колледж); 131018 «Разработка и эксплуатация нефтяных и газовых месторождений», 230111 «Компьютерные сети» (Мииринэйдээҕи тэхиниичэскэй колледж).

Устудьуоннары 9 кылаас кэнниттэн үөрэххэ ылыы 9 орто анал үөрэхтээһин кыһатыгар бигэргэннэ. 21 салаа, 525 миэстэ (балартан 16-та тэхиниичэскэй хайысхалаах).

Алын анал үөрэхтээһин кыһаларыгар 3266 миэстэ бэриллибитэ. Олортон 11 кылаас кэнниттэн – 2200, 9 кылаас кэнниттэн – 906 уонна араас таһымнаах бэлэмнэниини (разноуровневая подготовка) ааспыттарга – 160 миэстэ. Алын анал үөрэхтээһиҥҥэ оробуочай каадыры 56 идэҕэ бэлэмнииллэр. Олортон 36 – тэхиниичэскэй (64 %). 2010 с. холоотоххо, 388 миэстэнэн аҕыйах (3676 миэстэ). Ити сорох лицейдэргэ каадыры бэлэмниир сайаапка кыччаабытыттан таҕыста (4, 5, 7, 9, 14, 27, 35№-дээх анал лицейдэргэ).

Үлэни булуу

2011 с. Саха сирин иһигэр үрдүк, орто уонна алын анал үөрэх кыһаларын (күнүскү үөрэх) бүтэрэн идэ ылбыт дьон ахсаана – 8861 (былаан быһыытынан 8966 киһи буолуохтааҕа – 105 киһинэн аҕыйах. Бу сыыппара иһигэр үөрэхтэриттэн уһуллубут, дьупулуомнарын эһиил көмүскүөх буолбут, аармыйаҕа ыҥырыллыбыт, академическай уонна дэкириэтинэй уоппускаҕа олорор дьон эмиэ киирэллэр. Чопчулаан биэрдэххэ: 2696 киһи – үрдүк үөрэҕи бүтэрээччи, 2522 – орто, 3088 – алын. Оттон 555 киһи үөрэҕин анал хантыраак быһыытынан өрөспүүбүлүкэ таһыгар бүтэрдэ.

2012 с. тохсунньу 10 күнүнээҕи дааннайынан, 6093 выпускник (үрдүк, орто, алын анал үөрэх) идэтинэн үлэ булла. Бу – үөрэҕи бүтэрбит дьон уопсай ахсааннарын 68,8 %-на. Онон дьарыктаах буолуу уопсайа 99,0 %-ҥа тэҥнэстэ.

2011 с. ахсынньы 15 күнүнээҕи көрдөрүүнэн, Саха сиригэр баар 2696 выпускниктан 2009-һа үлэ булла (74,5 %). Итини таһынан 151 киһи үөрэҕин салгыыр, 290 уол аармыйаҕа сулууспалыыр, 244 киһи оҕо көрөр, доруобуйата мөлтөх буолан үлэлээбэт, о.д.а. Уопсайа – 99,9 %.

Өрөспүүбүлүкэ таһыгар үөрэҕин бүтэрбит оҕолортон, дуогабар быһыытынан 406 оҕо үлэ булла (73,2 %). Ол эрээри дьарыктаах буолуу уопсайа 98,7 %-ҥа тэҥнэстэ.

2012 с. тохсунньу 10 күнүнээҕи көрдөрүүнэн, 2009 үрдүк үөрэх кыһатын бүтэрбит оҕоттон 926 оҕо улууска уонна Саха сирин куораттарыгар үлэ булан үлэлии сылдьаллар. Оттон 1083 оҕо Дьокуускайга баар.

2011 сылга орто анал үөрэх кыһатын барыта холбоон 2522 киһи бүтэрбит. Олортон 1768-һа үлэ булбут.

Быйыл Үөрэх министиэристибэтин эйгэтигэр 266 выпускник үлэ булла. Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтинэн – 278, Тырааныспар уонна суол-иис хаһаайыстыбатын министиэристибэтинэн – 103, Тыа хаһаайыстыбатынан – 78, Экэниэмикэ уонна бырамыысыланнай бэлиитикэ министиэристибэтин салаатынан – 74 киһи.

Алын анал үөрэх кыһатын бүтэрбит 3088 киһиттэн өрөспүүбүлүкэ араас тэрилтэтигэр 1910 киһи үлэ булбут (61,9 %). Ол аата дьарыктаах буолуу, уопсайа, 98,1 %-ҥа тэҥнэспит.

Уопсай көрдөрүү

Күн бүгүн өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 30 орто уонна 25 алын анал үөрэх кыһата үлэлиир (2010 с. орто анал үөрэх кыһата 29 этэ). Быйыл Мэҥэ Хаҥалас улууһугар Аллараа Бэстээххэ уонна Томпо улууһун Хаандыга бөһүөлэгэр икки саҥа техникум аһылынна. Нерюнгрига Соҕуруу Саха сиринээҕи технологическай колледж (Южно-Якутский технологический колледж) уонна Нерюнгритааҕы политехническай колледж холбостулар. Билигин 35 №-дээх Анал училищены уонна Хаандыгатааҕы Хайа-геология техникумун холбуур туһунан кэпсэтии барар.

Күн бүгүн өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн алын анал үөрэх кыһатыгар 5269 киһи үөрэнэр (2010 с. – 6078 киһи этэ), оттон орто анал үөрэх кыһатыгар 10386 устудьуон (2010 с. – 10262 киһи этэ).

Алын анал үөрэх кыһаларыгар 2011 с. тохсунньу 1 күнүнээҕи көрдөрүүнэн барыта холбоон 2184 киһи үлэлии сылдьар, оттон орто анал үөрэхтээһин кыһатыгар – 2282 киһи.

Матырыйаалынай-тэхиниичэскэй

турук

Алын анал үөрэх кыһата барыта холбоон 194 тутуулаах (обьекты недвижимости). Олортон 57-тэ хаарбах, 21-рэ сууллар (аварийн.) туруктаах, 54-дэ улахан өрөмүөнү эрэйэр, 4-дэ – саҥаттан оҥорууну (реконстр.) эрэйэр.

Орто анал үөрэх кыһата барыта 139 тутуулаах (бары хаһаайыстыбаннай уонна атын тутуулары ааҕан туран). Балартан 27-тэ – хаарбах, 20-тэ – сууллар туруктаах, улахан өрөмүөнү эрэйэр тутуу – 28, саҥаттан оҥоһуллара – 4.

2011 с. икки орто үөрэх кыһата аһылынна: Аллараа Бэстээхтээҕи 350 миэстэлээх уонна Хаандыгатааҕы 450 миэстэлээх техникум. 2012 с. Дьокуускайга устудьуоннар олорор 684 миэстэлээх уопсайдара аһыллыахтаах.

Итини таһынан “2012-2016 сс. СӨ анал үөрэхтээһинин  сайдыыта” судаарыстыбаннай бырагыраама чэрчитинэн хас да тутуу былааннанар:

– Аллараа Бэстээх техникумугар 250 миэстэлээх уопсай дьиэ;

– Чурапчы Одьулуунугар 450 миэстэлээх үөрэнэр-лабораторнай дьиэ;

– Хаандыгатааҕы техникумҥа устудьуоннар 300 миэстэлээх уопсайдара;

– Чурапчы колледжыгар (100 миэстэ), Дьокуускайга (650 миэстэ (2014 с.)), 27, 20, 32№-дээх училищеларга уопсайдар тутуллуохтаахтар;

– Ньурбатааҕы колледжка 350 миэстэлээх үөрэнэр дьиэ уонна 150 миэстэлээх уопсай;

– Нам Граф Биэрэгинээҕи лицейгэ үөрэнэр уонна олорор дьиэ;

– Хас да үөрэх тэрилтэтигэр автодром уонна полигон оҥоһуллуохтаах: Алданнааҕы политехническай техникум, Соҕуруу Саха сиринээҕи технологическай колледж, Өлүөхүмэтээҕи тыа хаһаайыстыбатын механизациятын уонна электрификациятын техникума, Аллараа Бэстээхтээҕи Тырааныспар техникума, 31, 20№-дээх анал училищелар;

– Айхаллааҕы ОРС дьиэтин саҥаттан оҥоруу (манна 30 №-дээх анал училище көһөн киириэхтээх).