Элбэх оҕолоох ыалга буор-босхо уһаайба

16.11.2012 15:59 | Автор: Иван Никитин | Көрдүлэр: 2281   
Печать

7782011 сыл ахсынньы ыйыгар сир сокуонугар киирбит уларыыйыынан элбэх оҕолоох ыалга буор босхо уһаайба көрүллэр буолбута. Элбэх оҕолоох ыал диэн хааччахха 18 саастарын ситэ илик үстэн элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн хапсарын санатабыт. Манна туһааннаах сир ааҕыныстыбытыгар Дьокуускайга олорор 3 430 элбэх оҕолоох ыалтан сайаапка киирэн сытар диэн тэрилтэ салайааччыта Яков Алексеев биллэрдэ. Ити аҥаардас сайаапканан эрэ биллибит сыыппара буолар. Өссө төһө ыал баара биллибэт.

Ити киирбит сайаапкалары барытын киирбит чыыһылаларынан дьаарыстаан баран уһаайбаларын бас билиигэ биэрэн саҕалаабыттара балай эмэ буолла. Билигин 700 ыал номнуо Хатас бөһүөлэгэр сирдэрин бэйэлэрин бас билиилэригэр ылбыттара. Ити чэрчитинэн бу ый 8 күнүгэр 21 ыалга уһаайбалары биэрдилэр. Бу күҥҥэ анаммыт ыаллар тустаах тэрилтэ салалтатын кытта Намныыр суол 17 биэрэстэтигэр сытар киэҥ нэлэмэн ходуһаҕа ылыахтаах сирдэрин көрө сырыттылар. Билигин хойуу хаарынан бүрүллэн сытар сири тэпсэн киирэн, хаартанан уһаайбалара хайдах быһыылаахтык үллэриллэрин көрдүлэр. Олохсуйар сирдэригэр суол-иис ханан киирэрин биллилэр, итиэннэ инникитин ыаллыы буолар дьоннор билистилэр.

Ити туһунан киин куорат сиргэ сыһыаннаах ааҕыныстыбатын салайааччыта Яков Николаевич Алексеев санаатын маннык үллэһиннэ:

– Ааспыт сыл ахсынньы ыйыттан саҕалаан сир сокуонугар тустаах уларыйыы киирбитэ. Ол сокуонунан 18 саастарын ситэ илик үс, эбэтэр үстэн элбэх оҕолоох ыалга сир көрүллэр буолбута. Ол ыаллар регистрациялара хайаатар даҕаны Дьокуускайга сурулла сылдьар буолуохтаах. Билиҥҥи туругунан, уопсайа 3 430 сайаапка киирэн сытар. Ити барыта чуолаан элбэх оҕолоох ыаллар. Итинтэн 1 300 ыал ылыахтаах сирдэрин хаартатын номнуо ылан олороллор. Оттон 700-һэ уһаайбаларын бас билиигэ ылбыттара. Ол хаартанан Дьокуускай куорат үс эҥээрэ араарыллынна. Ол курдук, Хатас, Киллэм уонна Табаҕа. Оттон бу Нам тыраагын 17 биэрэстэтигэр 250 гаа сири көрдүбүт. Ити аата быһа холоон көрдөххө 1 300 уһаайба бэриллээри турар. Бүгүн күнүс 2 чааска сэрэбиэй быһыытынан 21 ыал ылыахтаах. Сарсын 80 ыал уочаракка турар. Ол эбэтэр нэдиэлэ аайы 100 ыалга уһаайба биэриэхтээхпит. Маны таһынан сирбит тиийбэккэ 800-чэкэ ыал сайаапкалара быһаарыллыбакка сыталлар. Ол иһин бырабыыталыстыба кинилэргэ анаан көтөр фабрикатын таһынан сир арааран биэриэхтээх. Маныаха, Бүлүү, Маҥан, Намсыыр айан суолларын устун РФ тыатын пуондатыгар араарыллыбыт сирдэри ыларга үлэлии сылдьабыт. Оччоҕуна ордубут 700 ыалга уонна уочарат быһыытынан ылыахтаах дьоҥҥо сирдэрин булан, уһаайбанан барыларын хааччыйар кыахтанабыт.

Ити кэннэ күнүс 2 чааска киин куорат дьаһалтатын иккис дьиэтигэр кэлэн сэрэбиэй быһыытынан сирдэрин үллэһиннилэр. Хомойуох иһин киирии ааҥҥа ыйанан турар 21 ыал испииһэгиттэн биллибэт биричиинэнэн 10 эрэ кэлбит. Ол да буоллар оҕолорун сиэппитинэн кэлбит дьон сири бас билиигэ ылбыттарын туоһулуур сэртипикээттэрин туттулар. Сир ааҕыныстыбатын үлэһиттэрэ кэлбит дьону үөрэ-көтө көрсөн, сэрэбиэй тартаран, сирдэрэ чуолаан ханан турарын хаартаҕа ыйан биэрдилэр.

Төһө даҕаны манна мустубут дьон тэлэбиидэнньэ видеокамератын иннигэр долгуйдаллар улаханнык үөрэн бардылар. Аны бу ылбыт уһаайбаларын хайдах хааччыналлара бэйэлэрин илиилэригэр киирдэ. Ким эрэ маҥнай утаа кыра сайыҥҥы дьиэ туттуоҕа, оттон ким эрэ кыһыннары-сайыннары олорор улахан, сылаас коттедж оҥостуоҕа. Бу күҥҥэ кэлбит ыалга баай-талым олоҕу баҕарабыт. Оттон кэлбэтэх дьон кэлин да кэлэн босхо уһаайбаларын ылыахтара диэн эрэнэ хаалабыт.