Хамнас үрдээтэ
02_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copyБэрт соторутааҥҥа диэри Саха сиринээҕи бүддьүөт эйгэтигэр үлэлиир 13 800-чэ киһи тииһинэн олоруу алын кээмэйиттэн (прожиточный минимум) кыра хамнаһы аахсаллара. 2014 сыл т...
Биэнсийэ туһунан
74_copy_copy_copy_copy_copy_copyКэнники сүүрбэ сыл устата дойдубут экэниэмикэтэ сатаан сааһыламматаҕын түмүгэр, киһи күннээҕи аһыгар-таҥаһыгар тиийэр биэнсийэ тиһигэ эмиэ кыайан оҥоһуллубата. Ол иһин, би...
Сүрүн сирэй Олох Культура Андрей Чикачев: “Күн дьоно”

Сонуннар

Олунньу 13 күнэ – Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнэ!
28-12-2015 17-08 | Көрдүлэр: 8118
Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүн көрсө, олунньу 13 күнүттэн 21 күнүгэр диэри Саха сирин тө...
Саҥа сокуон инбэлииттэри көмүскүө
28-12-2015 16-54 | Көрдүлэр: 4590
Ил Түмэн ХХ уочараттаах пленарнай мунньаҕар дьокутааттар А.Корякин уонна А.Атласова инбэлиит д...
Максим Аммосов сырдык кэриэһигэр
28-12-2015 16-37 | Көрдүлэр: 4820
“Ахсынньы 22 күнэ – саха норуотун устуоруйатыгар бэлиэ күн. Бу күн, 1897 сыллаахха саха судаар...
Тупсарыы сыл
28-12-2015 16-31 | Көрдүлэр: 19807
2016 сылы Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр «Нэһилиэнньэлээх пууннары тупсарыы сылынан биллэрэр туһунан”...
"Мандар ааҕыыларын" түмүктэриттэн
21-12-2015 17-38 | Көрдүлэр: 4322
Кэмпириэнсийэ пленарнай мунньаҕар тыл эппит салалта, учуонай эйгэ ытык дьоно, ыалдьыттар бука ...
Кыайыыны уhансыбыттар
12-11-2015 17-53 | Көрдүлэр: 5173
"КЫЫМ" норуот хаhыата уонна "Будь в курсе" информационнай мобильнай сыһыарыы көҕүлээһиннэр...
ИЯКН дириэктэрэ Г.Г.Торотоев
12-11-2015 17-48 | Көрдүлэр: 4370
М.К.Аммосов аатынан ХИФУ РФ хотугу норуоттарын тылларын уонна култууратын µ³рэтэр Институуту...
Сир сокуонун тула
12-11-2015 17-47 | Көрдүлэр: 5561
Сэтинньи 3 кµнµгэр Сунтаар Устьетыгар улуус Нэ´илиэктэрин ба´ылыктарын сэбиэтэ мустан, 2016 сы...
Тэрилтэлэр, урбаанньыттар бол±ойу²
12-11-2015 17-36 | Көрдүлэр: 4162
Нолуогу судургутуллубут систиэмэнэн (упрощенная система налогооблажения) т³лµ³н ба±арар, ол гы...
Ас-үөл сыанатынан үһүс миэстэлээхпит
08-10-2015 15-36 | Көрдүлэр: 3967
Тыыннаах сылдьарга сиэнэрэ булгуччулаах ыйдааҕы ас дьоҕус нобуора диэн өйдөбүл баар. Нууччалыы...
Петр Наумовы – “Я – гражданин” аакка!
08-10-2015 15-33 | Көрдүлэр: 2875
Хараҕынан бастакы курууппалаах инбэлиит, 65-с хаарын санныгар түһэрбит, Кыайыы 70 сылыгар анаа...
Муостабыт дьылҕата – Кытай инвестордарын илиитигэр?
08-10-2015 15-32 | Көрдүлэр: 2995
Өлүөнэни туоруур муоста дьэндэйэрин кэтэһээччи элбэх. Соторутааҕыта Санкт-Петербурга Росавтодо...
Сочига Арктиканы кэпсэтэллэр
08-10-2015 15-20 | Көрдүлэр: 2884
Сочига, бу дьыл алтынньы 5 к., Арктиканы сайыннарыы боппуруоһунан дьарыктанар судаарыстыба хам...
Өссө 10 оскуола
03-09-2015 20-11 | Көрдүлэр: 2957
СӨ Үөрэххэ министиэристибэтин тиһэх чахчыларыттан көрдөххө, күн бүгүн өрөспүбүлүкэ үрдүнэн уоп...
“Сибиир күүһэ” бигэргэннэ
03-09-2015 20-03 | Көрдүлэр: 2899
Бу күннэргэ премьер Д.Медведев “илин диэки” тардыллар гаас ситимин (ол иһигэр “Сибиир күүһүн”)...
* Бесплатно для абонентов СТК по всей РС(Я), (кроме ТП "Фристайл")

Андрей Чикачев: “Күн дьоно”

28.01.2013 15:10 | Автор: Нина Герасимова | Көрдүлэр: 2619   
Печать

8787_copy_copy_copy_copyХудуоһунньук Андрей Чикачев туһунан истэр-билэр этибит эрээри, кини айар үлэтин кэрэһилиир улахан быыстапката манна дойдутугар, Саха сиригэр өссө тура илигэ. Быйыл, тохсунньу 16 күнүгэр Национальнай Художественнай түмэл быыстапкалыыр саалатыгар аатырбыт ойууһут Андрей Чикачев «Күн дьоно» быыстапката арыллан, көрөөччүлэр кини үлэлэрин дуоһуйа көрөр, билсэр кыахтаннылар. Быыстапка Комдрагмет саалатыгар олунньу 17 күнүгэр диэри туруо. Сылдьыҥ, көрүҥ, дуоһуйуҥ!

Хантан хааннаах, кимтэн кииннээх

 

Кини аҕата Василий Иванович Аллайыахаттан, Нуучча Устьетыттан төрүттээҕэ, ийэтэ Зарема Федоровна Жирохова – Өлүөхүмэттэн. Иккиэн нуучча тылын учууталлара этилэр. Дьиэ кэргэн Сунтаарга олохсуйан олорбута. Уруһуйдуур талаана уолга аҕатыттан бэриллибит дииллэр, Василий Иванович арыынан уонна акварелынан бэртээхэй үлэлэрэ Марха оскуолатыгар билигин да бааллар.

Бу дьиэ кэргэн биэс оҕото бары даҕаны олус бэркэ уруһуйдууллара-ойуулууллара, оскуолаҕа үөрэппит учууталлара ахталларынан, туох баар киэргэтии, эркин хаһыатын таһаарыы кинилэрэ суох буолбата. Оттон Андрей букатын кыра эрдэҕиттэн туох баар илиитигэр туппутугар ойуу-оһуор түһэрэр идэлээҕэ, ачыкы хаата, оскуолатын үрүсээгэ – барыта ойууламмыт-уруһуйдаммыт буолара. Онон кини худуоһунньук буоларын туһунан туох даҕаны мунаахсыйыы-саарбахтааһын бастакыттан даҕаны суоҕа. Маныаха ийэлэрин Зарема Федоровна оруолун бэлиэтиир наада – кини уолун дьоҕурун таба өйдөөн, тута анал оскуолаҕа сырытыннаран, дьарыктанарын ситиспитэ.

Сэбиэскэй кэмҥэ хас улуус, улахан бөһүөлэк аайы кэриэтэ уруһуй (художественнай), муусука оскуолата баар буолара, онон дьоҕурдаах оҕо кыратыттан сайдар, талаанын арыйар кыаҕа толору баара. Андрей эмиэ Сунтаардааҕы уруһуй оскуолатыгар Валерий Павлов кылааһыгар дьарыктаммыта. Салгыы, 8-с кылаас кэнниттэн, Дьокуускайдааҕы художественнай училищеҕа киирбитэ. Манна кини биллиилээх худуоһунньук, маастар, педагог Петр Ласс кылааһыгар үөрэммитэ. Этэллэринэн, Ласс кылааһыгар үөрэммит худуоһунньуктар бары туспа суоллаахтар-иистээхтэр.

 

Ураты көрүүлээх

 

Быыстапка арыллыытыгар бииргэ үөрэммит оҕолоро эҕэрдэлии кэлэн ахтыбыттарынан, Андрей мэник-тэник, көрүдьүөстээх да буоллар, мэлдьи туох эрэ уратыны көрдүүр, өйдөөн булан көрөр дьоҕурдаах уол эбит. «Биһиги туруук тааһы уруһуйдуу бардахпытына, кини ону буолбакка, хараҥаччылары өйдөөн көрөрө, олору уруһуйдуура. Биһиги устудьуоннарбыт Уһук Илиннээҕи институкка үөрэнэ барбыттарыгар кинилэр буочардара уратытын тута өйдөөн көрбүттэрэ», – дииллэр.

Андрей Чикачев сүрүн тиэмэтэ – дэриэбинэ, сайын, балык, айылҕа, норуот айымньыларын уобарастара.

Татьяна Басхардырова, искусствовед (НХМ):

«Кини үлэлэрин көрбүт эрэ дьон бары даҕаны чугастык ылынар. Быыстапка кэнниттэн: «Бу киһи биһиги дэриэбинэбитигэр олорор ээ», эбэтэр «биһиги улууспутугар маннык сир баар ээ» диэччилэр. Кини оннук итэҕэтиилээхтик суруйар. Ол иһин даҕаны кини үлэлэрэ хас биирдии киһи дууһатыгар чугастар, өйдөнүмтүөлэр».

Чикачев быыстапкатыгар бу күннэргэ элбэх киһи сырытта. Улахан тойоттортон саҕалаан, оҕолоругар тиийэ. Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ Виталий Басыгысов быыстапка арыллыытыгар: «Саха сирэ худуоһунньуктарынан, суруйааччыларынан, маастардарынан, уустарынан сураҕырар. Оттон ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустубаҕа ураты миэстэни худуоһунньук Андрей Чикачев ылар», – диир.

Москубаҕа ыытыллыбыт Саха сирин күннэригэр кини Андрей Чикачев быыстапката турбутугар, хартыыналарын аттынан биир да киһи тохтообокко эрэ ааспатын туһунан аҕынна. Онон ускуустуба дьоно судаарыстыбаннаннай суолталаах боппуруостары быһаарсарга көмө буолалларын санатта.

Оттон быыстапкаҕа сылдьыбыт саас ортолоох саха киһитэ, Александр М.: «Мин дьиҥинэн, ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустубаны улаханнык сэҥээрбэт, халлааҥҥа уйдарбат күн солото суох киһибин эрээри, бу худуоһунньугу олус хайгыылларын иһин, 4 саастаах сиэммин, кэргэммин, ийэбин кытта анаан-минээн кэлэн көрө сылдьабыт. Бары сүрдээҕин сэҥээрдибит, бэйэтэ балыктаһарын сөбүлүүр кыра сиэним, бэл, сэргээтэ, ордук «Баҕа санааны», «Көмүс ардаҕы»... Бу худуоһунньук, арааһа, бэйэтэ элбэхтик балыктаспыт быһыылаах, балыктааһын түгэннэрин олус итэҕэтиилээхтик уруһуйдаабыт. Олус астынныбыт!»

 

Баҕа санаа

 

Ол эрээри, киһи барытын даҕаны сүрэҕин чопчутун, дууһатын кылын саамай таарыйара, арааһа – оҕо саас тиэмэтигэр анаммыт үлэлэрэ. Оҕо сырыттахха, аан дойду ураты чаҕылхай күннээх, күп-күөх халлааннаах буолан көстөрө, бу кэлэн санаатахха. Кырдьык, оҕо сылдьан, киһи тугу эрэ дьиктини, ураты кэрэни, сөҕүмэри баҕара саныыр, күүтэр, эрэнэр. Ону сороҕор киһи тылынан даҕаны сатаан сааһылаан эппэт.

Оттон Андрей Чикачев хартыыналарыгар ол барыта чаҕылхай өҥүнэн, уобарастарынан бэриллэр, оҕолор үөрбүт-көппүт харахтарыгар, дьоллоох мичээрдэригэр, үөһэттэн үөһэ кыырайан көппүттэригэр, ыстаммыттарыгар көстөр.

Бары билэр «Баҕа санаа» хартыынаҕа тыыга сүрдээх улахан собону кууспут, ис иһиттэн дьол иэйиитигэр ылларбыт уолчаан турар. Кини хайдахтаах курдук долгуйбутун сэрэйиэххэ эрэ сөп. Дьиҥинэн, олоххо бачча улахан собо суоҕа чахчы, онон манна уолчаан ыра, баҕа санаата туолан турарын сэрэйэбит.

Култуура миниистирэ Андрей Борисов: «Бу тыыга турар уолчаан – мин», бу мин баҕа санаабын – собону тутан турабын. Оннук эмиэ хас биирдии киһи ылынар, тоҕо диэтэххэ, бу хартыынаҕа кини бэйэтин саамай-саамай кистэлэҥин, баҕа санаатын суруйбут», – диэн быһаарар.

 

Саха ― эбээ оҕото

 

Анна Егорова, биэнсийэлээх, быыстапка кэнниттэн: «Мин «Сайын», «Эбээ оҕото» диэн үлэлэрин сөбүлээтим. Киһини уйадытар курдук күүстээх, иэйиилээх үлэлэр эбит. Ону кытта киһини толкуйдатар аналлаахтар. Аны, биһиги курдук саастаах дьон даҕаны, ыччат даҕаны кэлэн көрүөхтэрин сөп. Бу хартыыналары көрөн, саха дэриэбинэтин олоҕун ордук чугастык ылынаҕын. Тугу эрэ өйдөөн көрбөтөххүн өйдүүгүн. Бэл, кыра оҕо эмиэ. «Эбээ оҕото» хартыынаҕа баар ээ – уолчаан кырдьаҕас эбэтигэр сүктэрэн иһэрэ. Бу үүт-үкчү мин сиэним кыра сылдьан мэҥэстэн иһэрин санатарга дылы», – диэн күлэ-күлэ санаатын атастаста.

Кырдьык, эбэтигэр сүктэрэн иһэр күн кыһалҕата суох уолчаан хайдах киһи буола улаатыай? Кини эбэтэ, арааһа, ханнык баҕарар тыа сирин дьахтарыныы чэпчэкитэ суох олоҕу олорон кэлбит буолуон сөп, ону кини дьүһүнүттэн, үлэҕэ мискиллибит илиититтэн көрүөххэ сөп. Маннык үтүө эбэ бу курдук маанылаан ииппит оҕотуттан, ама, хайдах үчүгэй киһи тахсыа суоҕай дии саныыгын.

 

Итэҕэтиилээх

философия

 

Худуоһунньук Андрей Чикачев туһунан искусствовед Зинаида Иванова-Унарова: «Худуоһунньуктар улахан быыстапкаларын ханнык эрэ бэлиэ даатаҕа анаан туруорааччылар. Оттон Андрей Чикачев 45 эрэ саастаах эдэр киһи. Ол эрээри, кини бу кэм иһигэр оҥорбута киһини сөхтөрөр.

Андрей Чикачев бастакы хартыыналарыттан ыла ураты буочардааҕа биллибитэ. Маҥнайгы «Баҕа санаа» («Мечта») хартыыната барыларын куттарын туппута. Кини биир уратыта – олоххо баары олус итэҕэтиилээхтик уонна ону бөлөһүөктүү анааран тиэрдэрэ. Хас биирдии оту кичэйэн суруйар – ону сорохтор «натуральнай реализм» диэн сыана быһаллар эрээри, ол сыыһа. Кини үлэлэрин сорохтор «кыра кээмэйдээхтэр» дииллэр, оннук буолбатах, төттөрүтүн, маннык кээмэйгэ дууһа сылааһа өссө күүскэ бэриллэр. Маннык хартыыналар ордук аһаҕас курдуктар. Чикачев хартыыналарын персонажтара үксэ – бу кинини тулалыыр дьон, оҕолоро, чугас дьоно. Ол эрээри худуоһунньук кинилэри бэйэтэ билэринэн уларыппыт буолар. Онон кинилэр араас уобараһы ылыналлар. Көрөөччүлэр туох да тымныыны-туманы аахсыбакка кэлэн көрүөхтэрэ», – диэн санаатын үллэһиннэ.

 

Көҥүл худуоһунньук туһунан

 

Юрий Спиридонов, СӨ худуоһунньуктарын сойууһун бэрэссэдээтэлэ:

– Бу Саха сирин худуоһунньуктарыттан биир саамай ураты буочардаах худуоһунньукпут. Ону кытта кини ырыынакка саамай ирдэнэр үлэлэрдээх.

– Айар иэйии уонна ырыынак төһө бэркэ дьүөрэлэһэллэрий?

– Дьон-сэргэ худуоһунньук үлэтигэр наадыйара, ону ылынара-сөбүлүүрэ, кини үлэтин биһириирин туоһута.

– Кини туох көмөтүнэн ону ситиһэр дии саныыгын?

– Кини тиэмэтин наһаа табан талар, холобур, тыа сирин олоҕун, айылҕаны, оҕо сааһы.

– Оттон ону сорохтор “коньюнктурщина” диэхтэрэ суоҕа дуо?

– Ким инньэ диэй? Хайа баҕарар ускуустубаны, бастатан туран, норуот сөбүлүөхтээх, өйдүөхтээх.

Саха дьоно кини хартыыналарын куопуйатын, репродукциятын наһаа сөбүлээн атыылаһаллар. Худуоһунньук онон эрэ көҥүл айан олорор кыахтаах. Анаардас ускуустубанан эрэ биһиги курдук аҕыйах нэһилиэнньэлээх сиргэ олорор ыарахан ээ. Онон эн хартыыналарыҥ мэлдьи дьону угуйар тыыннаах буолуохтаахтар.

– Оттон биһиги “олохтоох тиэмэбитин” таһыттан кэлии дьон сэҥээриэхтэрин сөп дуо?

– Уустук ыйытыы. Ханна эрэ сэҥээриэхтэрэ, ханна эрэ суох. Ол эрээри дьиҥнээх ускуустубаны ханна баҕарар ылыналлар.

 

Ааспыт сайын Лев Толстой хос-хос сиэнэ, Владимир Толстой тус ыҥырыытынан, Андрей Чикачев үлэлэрэ Яснай Полянаҕа баран турбуттара. Бу Арассыыйа биир ураты тыыннаах сиригэр сахалыы тыыны, олоҕу, эйгэни иҥэрэ сылдьар хартыыналар баран, нуучча омук айар куттаах интэлигиэнсийэтин элиитэтин сэҥээриитин ылбыттара эмиэ оннук санааҕа тиэрдэр.

“Күн дьоно” быыстапкаҕа барыта 43 үлэ турбут, худуоһунньук үлэлэрин араас куораттарга, дойдуларга баар чааһынай кэллиэксийэлэртэн, түмэллэртэн хомуйан туруорбут. Кини итэҕэйэн, хартыыналарын уларсыбыт дьоҥҥо махталын тиэрдэр. Худуоһунньук, “баҕар, кэлин суруйар, айар буочарбын, истиилбин уларытыам” диир эбит. Маны тэҥэ, бачча элбэх үлэтэ аны биир сиргэ түмүллэрэ уустук да буолуо. Биһиги, түгэнинэн туһанан, Андрей Васильевиһы айар үлэтин биир улахан кэрдииһин кэрэһилиир быыстапкатынан эҕэрдэлиибит, киниэхэ баараҕай махталбытын тиэрдэбит. Кини үлэлэрин кытта Саха сирин өссө үгүс олохтоохторо билсэллэригэр баҕарабыт. Маны кытта, ханнык баҕарар худуоһунньукка саамай наадалааҕа – тус мастырыаскайа. Онон саамай аатырар аныгы худуоһунньукпут хайа сатанарынан түргэнник үлэлиир-айар мастарыскыайданара буоллар диибит.

 

 

 



Доҕоттор кэпсээ

Гороскоп

01_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy

2014 сыл гороскоба

Доруобуйа, күүс-кыах да тупсар сыла иһэр. Үтүө дьайыылаах уларыйыы тахсар сибикитэ улахан. Урукку сылларга холоотоххо, ыарахан таһаҕаһы бырахпыт курдук…

RSS-Лента