Саҥа дьүһүйүү

14.11.2012 17:38 | Автор: Егор Николаев | Көрдүлэр: 2238   
Печать

imagesСэтинньи 7 күнүгэр Олоҥхо тыйаатырыгар Өксөкүлээх Өлөксөй “Ырыа-хоһоон” диэн талыллыбыт айымньыларынан дьүһүйүү-испэктээх буолан ааста. Туруорааччы-режиссер – Лена Иванова-Гримм. Идиэйэтэ – Матрена Корнилова, Зоя Попова. Дьоҕус саалаҕа микрофона-тойо суох уун-утары субу тутан олорон көрүү-истии уратылаах буолар эбит. Олоҥхо тыйаатырын артыыстара даҕаны киэргэлэ, көстүүмэ суох, көннөрү биир тэҥ хара таҥастаах тахсыбыттара даҕаны олуонатык көстүбэтэ.

“Куорат кыргыттара” хас да сыллааҕыта тэлэбиисэринэн “три девицы под окном...” диэн Пушкин айымньытынан рэптии киэбинэн, айахтарын эрэ араастаан тыаһатан үс-түөрт кыыс омуннаахтык өрө мөхсө-мөхсө аахпыттарын санатта. Бэрт көрүдьүөс да, ылыннарыылаах да. “Саха дьахталларын мэтириэттэрэ” да онтон хаалсыбата. Өссө ордук табыллыбыт. Кыргыттар бэйэлэрэ да айылҕаттан “бэлэстэригэр биэс уон иннэлээх” эбиттэр. Арай уолаттарбыт тахсыылара сэдэх дуу санаатым. Ол да буоллар, ирэн-хорон, итийэн-кутуйан бардахтарына уолаттар да куоластара чөллөрүйүөх, дуорааннаныах чинчилээх.

Аныгы “Киристэпиэл Махсыымаппыт” Дмитрий Иванов талаанын ситэ туһанымаары, сөҕүрүтээри гынна дуу диэбиппит, Олоҥхо тыйаатырыгар кэлэн олорор эбит. Сото кэбиһэн тойук туойда. Үйэтигэр да, кэнэҕэһин да аатын ааттатыах суолугар туруммут быһыылаах.

Дьүһүйүү ортотугар “Байанай алгыһын” Николай Баишев толордо. Били эдэр-эрчимнээх тэтим тохтоон хаалбыкка дылы буолла. Артыыс быдан атын суоллааҕа-иистээҕэ көстөр. Онон кини оннугар үс-түөрт уолу аал уот тула аргынньахтатан олордон эрэ аахтарбыт буоллар быдан көстүүлээх буолуо этэ.

Көрөөччү хайдах ылынна? Үгэс быһыытынан табаарыстарын, дьүөгэлэрин өйүү кэлбиттэр элбэхтэр. Кулаковскайдар эмиэ бааллар. Өксөкүлээх айымньытын өссө төгүл истиэ, көрүө этибит диэн анаан-минээн кэлбиттэр бааллар. Оонньооһуна суох көннөрү ааҕыы эбитэ буоллар хайдах буолуо эбитэ буолла? Аныгы көрөөччү хамсаныыта, сүүрүүтэ-көтүүтэ суох буоллаҕына утуйан барар идэлээх. “Туох-туох диэтилэр, биир да тылын өйдөөбөтүм” диэччи саас ортолоохтор эмиэ бааллар этэ. Кырдьык, үйэ анараа өттүгэр саҥарбыт саҥабыт билиҥҥигэ тэҥнээх буолуо дуо, ону өйдүөхпүт баара дуо? Үгүс көрөөччү сонуҥҥа, аралдьыйа таарыйа диэн кэлэн истэн бардаҕына ол да богдо буолуо этэ. Аны туран төлөпүөммүт. Тыл быһаҕаһын да ыһыктыбакка истээйэмий диэн олордоххо төлөпүөн тыаһа быһан, эйгэни сүтэрэн кэбиһэн иэдэтэр. Ханнык Өксөкүлээх, ханнык дьүһүйүү, ханнык тыйаатыр? Дьон култуурата да суох буолар эбит. Итиннэ тыйаатыр дьаһалтата тугу эмэ гыныан наада быһыылаах. Харчы төлөөн киирэн баран атын киһи төлөпүөнүн тыаһын, кини күннээҕинэн сэлэһиитин истиэхпин баҕарбатым өйдөнөр.

Олоҥхо тыйаатыра ити дьүһүйүүтүнэн улуустарынан айаҥҥа турунуохтаах. Тыл-өс чочуллан, сценаҕа төрөөбүт курдук туттуу-хаптыы өссө ситэн-хотон сайдыа, сахабыт тыла маннык эбээт дэтэр курдук сырыылара-айаннара табыллыа дии саныыбыт.