Иннэни буллаххына...

25.10.2013 16:07 | Автор: Кыым | Көрдүлэр: 3449   
Печать
67Дьүөгэбит массыына атыыласпыта. Баҕарбыт сиригэр тиийэр, кэлиэхтээх кэмигэр кэлэр буолан, үөрүүтэ улахан этэ. Барахсаммыт улгума бөҕө, онон биһиги кытта абыраммыппыт. Бачча тухары куоракка олордубут да, хаһан да тыаҕа-ойуурга сир астаабатах бэйэбит, быйыл балай эмэни тииһиннибит. Куһаҕана диэн, кыыспыт хайдах эрэ кэнникинэн сылааргыыр, сотору-сотору ыалдьар буолла. Урут дьөрү муннугар да сыыҥк киирэрэ ахсааннаах буолара. Аны биирдэ маҕаһыыҥҥа көһүлүөгүн хаалларан, хаарыан хамнаһыттан матан, бары да айманан ылбыппыт. Кини саҕа болҕомтолоох суох ээ, дьиҥэ...
Табыллыбат буолууну бу сайын уоппуска ылан киһилии сынньамматаҕар, сылайбытыгар, битэмииннээх аһы тото-хана сиэбэтэҕэр, доҕор уолун кытта өйдөспөккө „стресстииригэр“ күтүрүүр этибит. Кирэдьиит ылбыт буолан, быйыл сынньаммата.

Дьэ туран, үнүр кыыспыт сирэйэ-хараҕа туран кэлбэт дуо. Этэр: «Кыргыттаар, массыынам обивкатыттан, кэннинээҕи олбох кэннигэр, уопсайа үс иннэни буллум. Сылаабайдыыр төрүөтүм  итинтэн быһыылаах. Уой, миигин „сглазтаабыттар“ да, ити аата!? Алик сыһыана кытта тымныйда буолбат дуо“. Ытыахча буолар.

Онуоха уоскутан абырыахтаах кыргыттар санаабыт араас буолан биэрдэ. Биир бэйэм саныахпар, урукку хаһаайка, төттөрүтүн, бэйэтин харыстаан, иннэ анньыталаабыт буолуон сөп. Ханна эрэ истибитим. Холобур, айдаарсар, соччото суох энэргиэтикэлээх дьону кытта ыаллаһан олорор буоллахха, обуойга эбэтэр мас хайаҕаһынан анараа диэки төбөлөөн иннэни анньарга сүбэлииллэрин. Онон кыыспыт долгуйуо суоҕун сөп курдук.

Оттон биирбит, төттөрүтүн, бэйэтэ да уолуйбут барахсаны  эбии „һуу-һаа“ түһэн, букатын да ыксатта: „Эн ону хайаатыҥ, илиигинэн ылан бырахтыҥ дуо?! Тоҕо эппэккэ дьаһанаҕын? Анал сиэр-туом толорон баран быраҕыахтааххын оннукка“.

Оттон абааһыга, „сглазка“ даарым да наадыйбат Раечкабыт букатын да сапсыйан кэбистэ. Киниэнэ буолан баран ыарыһахтыйыы төрүөтэ биир: „Ити аата, эр киһи гормуона кэмчи. Этиҥ-сииниҥ төрүүр-ууһуур айылгыта таайар. Эрдэн, „туран сүүрэн хаалыаҥ“. Аликкын тиэтэт. Ыксаабат буоллаҕына, сырыттын. Атын кавалерда булун“.

Тахсыбыт мөккүөртэн сиэттэрэн, Интэриниэт үрдүгэр түһэн, иннэ тигэр аналын таһынан өссө туохха туттулларын, араҥаччылыыр дуу, алдьатар күүстээҕин билэргэ сананным. Дьэ, тугу суруйар эбиттэрий?

Иннэ кистэлэҥэ“.

Иннэ – магическай күүстээх үһү. „Куһаҕан харах“ көрүүтүттэн, саҥа күүһүнэн буортулааһынтан, куһаҕан санааттан харыстыырга туттуллар“ диэбиттэр. Холобур, бэйэҕин итинник мөкү дьайыылартан харыстыырга сананнаххына, кэтэ сылдьар бинсээгиҥ, кууркаҥ ис өттүнэн көстүбэт гына сытыы, төбөлөөх өттүн аллараа диэки хайыһыннаран анньан баран, сабынан эрийэн кэбиһэргэ сүбэлээбиттэр. Маннык „харыстаныы“ инньэ 19-с үйэттэн силис тардар эбит. Ити – бэйэни харыстаныы чааһыгар.

Тугу гыныахха?

Оттон арай оннук анньыллыбыт иннэни кэтэр таҥастан, суумка сиэбиттэн, кыбартыыраттан, аан боруогуттан, биһиги кыыспыт курдук массыына солуонуттан эбэтэр олох да муостаҕа, суолга сытарын булан ыл? Оччоҕо хайдах дьаһаныахтаах эбиппитий? Маннык сүбэлэр бааллар:

* Уулуссаҕа сытар иннэни, ону эрэ буолуо да, туох баар булумньуну – былааҥканы, шпильканы, баттах туттарары, биһилэҕи, браслеты ылбат куолу. Чуолаан көмүс оҥоһугу. Бэл, кумааҕы да харчы сытарын көрдөххө, ылбат ордук. Ордук суол аасыһыытыгар (перекресток) сытары букатын ылыа суохтааххын. Мээнэҕэ ууруллубатах буолуо. Эргийэ көтөн, көрбөтөҕө буолан, ааһа туруҥ.

* Оттон дьиэ эркинигэр анньыллан турар иннэни, чопчу бэйэҥ уонна чугас эйиэхэ истиҥ сыһыаннаах дьон, холобур, ийэҥ анньыбытыгар эрэммэт түгэҥҥэр, сыгынньах илиинэн тыыта сорунума. Бастаан ыйыталас.

* Куһаҕан санаалаах саарбах дьон, хомойуох иһин, эмиэ баар буолаллар. Бэрт былдьаһыы, ордугурҕаһыы арааска тиэрдибит дьонун истэргит буолуо. Ол курдук „өлөрөр-өһөрөр“, буортулуур аналлаах иннэни көбүөргэ, аан сабыытыгар, бүрүөтүгэр, истиэнэҕэ көстүбэт сиргэ аспыт буолуохтарын сөп.

* Иннэ булан ылбыт киһиэхэ куһаҕаны аҕаллын диэн санааттан буолбакка, бэйэни, бэйэ киэнин харыстыыр быһыынан анньыллыбыт буолуон эмиэ сөп. Холобур, эрдэрин атыҥҥа аралдьыйбатын диэн, иннэ көмөтүнэн „баайар“ дьахталлар эмиэ баар буолаллар.

* Баҕар, баара-суоҕа алҕас сиргэ түспүтүн булан, сүппэтин, ким эрэ оһолломмотун диэн, анньыллыбыт „ып-ыраас“ иннэ эмиэ буолуон сөп. Онон алҕас тыытан да кэбистэххитинэ, хайыаххыный, айманар, куттанар наадата суох. Санааҥ күүһүнэн бэйэҥ да  билбэккинэн, бэйэҕин-бэйэҥ накаастаатаххына да көҥүл.

* Уопсайынан, өрөмүөннэнэр, дьиэни, массыынаны сууйар-сотор, быыллыыр түгэҥҥигэр алҕас тарбаххытын тэһэ анньан иэдэйбэт, эбэтэр „сиир“ „буортулуур“ аналыгар түбэспэт туһугар болҕомтолоох буолуохха.

 

Хайдах дьаһаныахха?

Сэрэхэдийэ саныыр буоллугут да, булбут иннэҕитин илиинэн туппакка, сыпсынан кыбытан ылан, чүмэчи уматан баран, ол уотун суоһугар сиэтэргэ сүбэлээбиттэр. Ол кэннэ тымныы ууга угуллар эбит. Эбиитин туус тооромоһун кутаҕын. Онно сытыара түһэн баран, эмиэ сыпсыгынан ылан, кумааҕыга суулаан, суол хардарсар сиригэр атын дьон булбатын курдук, көмөн, кистээн кэбиһиэхтээххин.  Иннэ „сууммут“ уутун дьиэҕит иһигэр буолбакка, уулуссаҕа тоҕор ордук.

* Иннэ көстүбүт сиригэр туус таммалатыллар, аан боруогун эмиэ оннук тууһунан „ыраастанар“ (онтугун үс хонон баран биирдэ харбыыгын).

* Ол кэнниттэн тымныы уу анныгар туран дуустанаҕын. Сэрэхэдийэр, сээбэҥниир санааны киэр илгэн, ыраастанным диэн саныахтааххын.

* Массыынаны дуу, туттуллубут миэбэли дуу атыылаһар түгэҥҥитигэр, араас маннык бити-билгэни итэҕэйимтиэ буоллаххытына, атыылыыр хаһаайынтан иннэ, былааҥка анньыбыт буоллаҕына, ылан кэбиһэригэр көрдөһөргүтүн умнумаҥ.

 

* Киһи санаата олус күүстээх. Буортулуура буолуо диэн, олус сэрэхэдийэ сылдьан, туох да „порча“ оҥоһуллубатах иннэтигэр бэйэҕит эмиэ  „хараҥа эниэргийэни“ олохтоон кэбиһиэххитин сөп.

* Ити курдук иннэни туһанан, хаһан да дьоҥҥо „буортуну оҥорор“  „айалары“ туппат буол. Итинник быһыы сэттээх-сэлээннээх. Анараа киһи араҥаччылыыр күүһэ күүстээх, эйигин баһыйар түгэнигэр бэйэҥ сэттэ бүк буорайыаххын умнума.

* Дьоҥҥо куһаҕаны баҕарыма, сырдык санаанан салайтар. Сырдык сырдыкка тардыһарын, хараҥаҕа хараҥа эбиллэрин умнума. Дьоҥҥо ымсыырыма, кими да ордугурҕаама. Хас биирдии киһи туһунан суоллаах-иистээх, аналлаах кэлэрин өйдөө.