«Мөҕүллэ үөрэммит оҕо сымыйалыырга үөрэнэр...»

14.05.2013 16:07 | Автор: Кыым | Көрдүлэр: 2624   
Печать
8775Бастакы бэрэсидьиэн М.Е. Николаев 1992-99 сс. ырыынак ыар сылларыгар, “саатар, отоннооҥ, сир аһын хомуйуҥ” диэтэҕинэ, күргүөмүнэн тахсарбыт. Билигин бэрэсидьиэн Егор Борсиов сүөһүнү ончу аҕыйатымаҥ диэн, күн аайы көрдөһөр. Дьиҥинэн, тыа сиригэр сүөһү аҕыйаабыта ыраатта. Тэрээһиннээх хаһаайыстыба эрэ өйөнөрүн курдук бэлиитикэ ыытыллар буолан, дьарык оҥостон, оҕолорун үлэлэтэр чааһынай сүөһүлээх ыаллар улам уостан хааллылар. Үүтү, эти туттарыыга федеральнай сокуон диэн ааттаан, букатын тэйиттилэр. Саха төрүт дьарыга, аһыыр аһа, этэ, арыыта, үүтэ, дьиҥнээх бэйэбит аспыт аҕыйаан иһэр.
Бу үһүс сылын курааннаата, онно эбэн, Өлүөнэ эбэбит сайын ортото халааннаан иэдэттэ. Өлүөнэ – Чурапчы уу турбата үлэлээбэтэ. Ардахтатар сөмөлүөттэрбит ханна бардылар? Нам комбикорм оҥорор собуота сырьёта суох буолан, үлэлээбэт.  Бурдугу уонна сүөһү аһылыгар анаан ыһар бааһыналары сөргүтэр кэм кэллэ. Иркутскайга, Красноярскайга үүнүү мөлтөҕүн ырыппакка, онтон умналаспакка, бэйэбитигэр бурдугу ыһыахха. Бурдуга – комбикорм, соломото сүөһү-сылгы аһылыга буолан, көҕүрэтиэ этэ. Онтон үбэ бэйэбитигэр хаалыа, дьоммут хамнастаныа этилэр. Сүүһүнэн тыһыынчанан гаа бурдук сирэ туһата  суох сытар. Билигин ыал үксэ кытай тыраахтарданна, онон бурдугу ыалларынан түҥэтэн, сиэмэтин чэпчэки сыанаҕа атыылаан, бурдукта үүннэриҥ диэн дьаһайыахха. Оччоҕо аймахтыылар кыттыһан бааһыналарын бүтэйдээг, кытай тыраахтардарынан тиэрэн бурдук ыһыахтарын сөп. Былыргылыы илиинэн да  ыһыахха сөп. Бааһынай хайаан да МТЗ-82, ДТ-75 тыраахтардарынан эрэ үлэлиэхтээх диэн буолбатах дии саныыбын. Оччотугар ынах сүөһүгэ -- эбии ас, сылгыга -- эбиэс, сибиинньэҕэ бурдук баар буолар. Чааһынайга, бааһынайга түҥэт да, сүөһүгэ олох тэбистэриэхтэрэ суох этэ.

 

Былыр артыаллар тэриллиилэрин саҕана тыаны солоон, бааһына сирэ оҥостоллоро. Билигин бааһына кураанах турарын көрөбүт эрэ. Дьиҥэр, үлэлиэххэ, ону тэрийиэххэ наада. Нэһилиэктэр баһылыктарын 20 бырыһыана учуонай-агроном үөрэхтээх. Эмиэ Иркутскайтан агроном көрдөһө барарбыт дуу, эбэтэр Кытайтан үлэһит аҕаларбыт дуу? Оннооҕор урукку сопхуос быраҕыллыбыт бааһынатыгар арбуз үүннэрэр буоллулар. Сэбиэскэй былаас сууллуоҕуттан – наар хатан хаалбыт ходуһабыт айдаана. Ходуһаны ким да былдьаабат, илдьэ да барбат. Айылҕа биэрэринэн олоробут. Кырдьыга да, куорат сиргэ уһаайба сирэ атыыга турар. Ходуһабытын хайа кытай былдьаһыа буоллаҕай. Ол иһин холкутуйан, сүөһүбүт да аҕыйаан, сирбитин аанньа оттообот да буоллубут. Ходуһаларбытыгар дулҕа күөнтээтэ. Сүөһү ахсаана тохсунньуттан, отчуокка ааҕылларынан, өссө эбилиннэ диэн ааҕаллара буолуо. Тойоттортон мөҕүллэр-этиллэр буолан, эбэн суруйаахтыыллара буолуо. Уйулҕа үөрэхтээхтэрэ «мөҕүллэ үөрэммит оҕо сымыйалыырга үөрэнэр» дииллэр.

Константин Еремеев, Нам.