Шахта бигэ туруктаах буоларын туһугар

01.03.2013 16:06 | Автор: Станислав Алексеев | Көрдүлэр: 2223   
Печать

6841АЛРОСА 2013 сылга былааннаабыт 17,8 миллиард солк. сайдыыга инвестициятын 60 бырыhыана рудниктар тутууларыгар ананар. Онтон кырата суох үп-харчы “Интернациональнай” рудник аллараа сытар кирбиилэрин салгыы тутууга, урут ситэ хабыллыбатах учаастактары геологическай чинчийиигэ, урууда эттигэ тайыыр сирин таба тайаныыга ананыахтаах. Алмаас баарын баар. Сыл ахсын манна 500 тыh. туонна урууда хостонор. Буолаары буолан, “Интер” алмааhа табаарынай ирдэбилинэн – бастыҥ, “киэргэлгэ” диэн брэнд-тумалыгынан аатырар. Дьэ, ол да гыннар кимберлит эттигэ дэбигис хостоммот түгэххэ кистэнэн сытар. Алмааhы сир анныттан хостуур уустугун туhунан урут эмиэ бэлиэтээн турабын.

Отучча сыл анараа өттүгэр “Интер” карьерын аhаҕас ньыманан хостоон бүппүттэрэ. 2005 сылга карьер түгэҕин алмаастарын хат хостоон көрөн баран, 2009 с. бүтэhиктээхтик тохтоппуттара. Биллэрин курдук, карьертан алмааһы хостуур туhугар, боруоданы дэлби тэптэриэххэ наада. Оннук дэлби тэптэриилэр шахта кирбиилэригэр, скип уонна клеть копердарыгар сабыдыаллыыллара саарбахтаммат.

1999 с. аан бастаан “Интернациональнай” рудник үһүс кирбиитигэр киирэ сылдьыбыппын санаан кэллим. Клеть олус түргэнник аллараа сурулуурун ааhан, уот барар түгэнигэр харан хаалар этэ. “Околоствольнай двор” уота билиҥҥитээҕэр симик этэ. Оччолорго “Интергэ” саха букатын да сэдэҕэ. Ол кэмнэргэ АЛРОСА бастакы шахтатыгар Бородин, Луценко, Шамшур, Чукреев, Докучаев, Адылбеков, Стасьев, Фоменко, Джамбулов, Кузембаев курдук Норильскай, Джезказган, Депутатскай хайаны байытар кэмбинээттэрин ааспыт дьон үлэлиир этилэр.

Ол кэмтэн ыла балачча уу уhунна. Саха шахтерунан билигин кими да соhупаккын. Саха уолаттара боруоданы сынньар ыстаал шарошкалаах хамбаайын, ПДМ курдук тиэхиньикэлэри, араас бурстаногу, перфораторы баhылаатылар. Шахтер уолаттар умнастар айахтарыгар (стволовые) тураллар, метан эстэр кутталлаах ахсыс кирбиигэ үлэлииллэр, спиральнай съезтэри, квершлагтары чинчийэллэр. Итини сэргэ, “Интер” шахтатын үөһээҥҥи эбийиэктэригэр эмиэ саха дьоно аҕыйаҕа суохтар. Ол эбийиэктэргэ сир анныгар ыгыллыбыт салгыны биэрэр компрессорнай, кирбиилэри тоҥорор ыстаансыйалар, энергоучаастак, урууда ыскылаата, АБК киирэллэр. Шахта кирбиилэрэ билигин араас усталаах-туоралаах ситимнэринэн ууннары тардыллан, сибиэhэй да салгын баар, кыhыннары да сылаас. Маны барытын шахта үрдүнээҕи эбийиэктэр хааччыйаллар.

5145Мииринэй төрүт олохтооҕо Владимир Петрович ИГНАТЬЕВ урут “МИР” рудник умнастары дьилэйдии тоҥорор ыстаансыйатыгар үлэлээбитэ. Билигин кини “Интергэ” сир аннын ириэрбэт туhугар үлэлиир ыстаансыйа тутаах киhитэ. Сир араҥатын тоҥорууну, ирбэт тоҥ, криолитозона тустарынан Владимир Петрович ханнык да билим бэрэпиэссэриттэн итэҕэhэ суох кэпсиэн сөп. Идэтэ сэдэх – халадьыынньыктары, рефрижератордары өрөмүөннээччи. Эбэн эттэххэ, Владимир Петрович “Кимберлит” КСК муус килиэтин тоҥорор тэрил маастарынан үлэлии сылдьыбыттаах. Онон, шахтаны, сир ирэрин боhойор ыстаансыйа туох баар тэрээбэтин эндэппэккэ билэр.

Бу үлэ туох да наhаа эппиэттээх. Сир, ирдэ да, сууллубутунан барар. Мин “МИРгэ” да, “Интергэ” да умнастары дьилэйдии тоҥорор тирэхтэр тутууларыгар сылдьан турардаахпын. Бу – шахта кирбиилэрин, сир араҥатын мууhура тоҥорон, боруода хостуурга куттал суох буоларын хааччыйар учаастактар. Билигин ыстаансыйа баhыйар үгүс бырыhыана – омук тэриллэрэ. Аны туран, үксэ – полуавтоматика. Хас биирдии тэрил үлэтин сүрүннүүр монитордар бааллар. Барыта кииннэммит салайар тирэхтэн көмпүүтэринэн сирдэтэр. Барыта утум-ситим барар, биир атынтан быhаччы тутулуктаах. Элбэх тиэхиньикэни, кунуопканы-ырычааҕы билиэххэ наада.

Аны туран, эрэсиимэ кытаанах – симиэнэнэн үлэ. Ким эрэ минньигэстик утуйа сытар кэмигэр тимири-тирэҕи, монитордары кэтиир, куруук туох эмэ быhылаан тахсарыгар бэлэм сылдьар – ыарахан. Ону ол диэбэккэ үлэлиир – бырамыысыланнаһы баhылаабыт саха киhитэ Владимир Петрович Игнатьев.