Сирдээх киһи тутайбат

18.12.2012 10:09 | Автор: Кыым | Көрдүлэр: 2252   
Печать

545_copy_copy_copy_copyТыа хаһаайыстыбатын аналыгар туттуллар сир үүнүүнү биэриитигэр куһаҕаннык дьайар уонна экологияны биллэ мөлтөтөр   ньымалары туһаныы иһин, туһааннаах сир учаастагар бэриллибит быраабы тохтотууга Сүбэлэр

 1. Уопсай балаһыанньата

 

1.1. Бу сүбэлэр (мантан салгыы Сүбэлэр) тыа хаһаайыстыбатын аналыгар туттуллар сири туһаныыга сир үүнүүтүн биллэ мөлтөтөр эбэтэр экологияны буортулуур ньымалары туһаныы иһин, ити сиргэ быраабы тохтотуу боппуруостарыгар олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарыгар практическай көмө, сүбэ бэрээдэгинэн бэриллэллэр.

1.2. Бу Сүбэлэр Арассыыйа Федерациятын Гражданскай уонна Сиргэ кодексаларыгар, административнай кэһиилэр тустарынан Кодекска, «О защите прав юридических лиц и индивидуальных предпринимателей при осуществлении государственного контроля (надзора) и муниципального контроля» 294 №-дээх 26.12.2008 тахсыбыт ФЗ, «Об общих принципах организации местного самоуправления в Российской Федерации» диэн 06.10.2003 с. тахсыбыт 131 №-дээх ФЗ, бэтэринээр уонна фитосанитарнай кэтээн көрүүгэ Федеральнай сулууспа туһунан РФ Бырабыыталыстыбата 30.06.2004 с. 327 №-дээх Уурааҕынан бигэргэппит Балаһыанньатыгар уонна Арассыыйа Бырабыыталыстыбата 30.07.2004 с. бигэргэппит 400 №-дээх Айылҕаны туһаныы эйгэтигэр Федеральнай сулууспа туһунан Балаһыанньатыгар сөп түбэһиннэрэн бэлэмнэннилэр.

1.3. Бу Сүбэлэргэ маннык быһаарыы уонна өйдөбүл туттуллар:

 

Сир судаарыстыбаннай хонтуруола (государственный земельный надзор) диэн – олохтоох бэйэни салайыныы уонна судаарыстыбаннай былаас уорганнара, ону сэргэ юридическай сирэйдэр, кинилэр салайааччылара, о.д.а. дуоһунастаах сирэйдэрэ, биирдиилээн урбаанньыттар, кинилэр боломуочуйалаах бэрэстэбиитэллэрэ уонна олохтоохтор сир сокуонун ирдэбиллэрин толорууга сыыһаны-халтыны таһаарбаттарын хааччыйар, сэрэтэр, сыыһаларын булар туһугар сир сокуона олохтообут ирдэбиллэригэр олоҕуран, кинилэр хайдах үлэни-хамнаһы ыыталларын кэтээн көрүүлэрэ, ити ыйыллыбыт сирэйдэр үлэлэрин бэрэбиэркэлиир тэрээһиннэри ыытар үлэлэрэ, итинник сокуону кэһии тахсыбатын хааччыйар уонна (эбэтэр) көстүбүт алҕастары туоратарга Арассыыйа Федерациятын сокуоннарыгар көрүллүбүт миэрэлэри ылыныылара уонна ити ыйыллыбыт судаарыстыбаннай былаас боломуочуйалаах уорганнара, судаарыстыбаннай былаас уорганнара, юридическай сирэйдэр, биирдиилээн урбаанньыттар уонна гражданнар ыытар үлэлэригэр-хамнастарыгар сир сокуоннарын ирдэбиллэрин толорууларын туругун анаалыстаан уонна сабаҕалаан, утумнаахтык кэтээн көрөр толоруулаах былаас боломуочуйалаах федеральнай уорганнарын үлэтэ-хамнаһа (деятельность) өйдөнөр.

Сир муниципальнай хонтуруола (муниципальный земельный надзор) диэн – олохтоох бэйэни салайыныы уорганнара эбэтэр ити уорган муниципальнай сир хонтуруолун оҥорорго боломуочуйа биэрбит уорганнара муниципальнай тэриллии сиригэр-уотугар киирсэр сири туһаныыны хонтуруоллуур үлэлэрэ-хамнастара ааттанар.

1.4. Арассыыйа Федерациятын Сиргэ кодексын 13 ыстатыйатыгар сөп түбэһиннэрэн, сири харыстыыр инниттэн сир учаастактарын бас билээччилэр, сири  туһанааччылар, сирдээх дьон (землевладельцы) уонна сири түүлэһэн туһанааччылар маннык тэрээһиннэри ыытар эбээһинэстээхтэр:

1) Сир араҥатын (почва) уонна сир үүнүүнү биэриитин харыстыыр үлэни;

2) Сири уу уонна салгын алдьатыытыттан (от водной и ветровой эрозии), сир ууга барыытыттан, бадарааҥҥа, кутаҕа кубулуйуутуттан, иккистээн тууһууруттан, куурууттан-хатыыттан, радиоактивнай уонна химическэй бэссэстибэлэр буортулуур дьайыыларыттан, оҥорон таһаарыы уонна ону туһаныы тобохторуттан, араас хабааннаах, о.и. биогеннай киртийииттэн уо.д.а. сир туругар омсолоохтук дьайар мөкү дьайыылартан харыстыыр үлэни;

3) тыа хаһаайыстыбатын сирдэрэ (с/х угодия) маһынан-талаҕынан, сыыс отунан саба үүммэттэрин, ону сэргэ үүнээйи уонна үүнүүттэн ылыллар бородууксуйа (кэккэ усулуобуйаҕа араас үүнээйи, кыыл-сүөл да буоллун, маска, талахха уо.д.а. сир кырсын үүнээйилэригэр буортулаах дьайыыны оҥоруохтарын сөбүн учуоттаан) буортулаах организмнар дьайыыларыгар хабыллыбатын хааччыйар үлэни;

4) киртитии, о.и. биогеннай киртийии эмиэ киирсэр, уонна сири бөҕүнэн-сыыһынан толоруу охсуутун (буортутун) суох оҥорор үлэни;

5) мелиорация ситиспит таһымыттан түспэтин хааччыйар үлэни;

6) аһааҕырбыт сирдэри тупсарар үлэни ыытан (рекультивация нарушенных земель), сир үүнүүнү биэриитин чөлүгэр түһэрэн, сир аналыгар туттулларын ситиһэн, сир туһаҕа турарын (вовлечение в оборот) кэмигэр хааччыйыы;

7) сир буомуруутун тохтоторго туһуламмыт уонна онно сыһыаннаах үлэни ыытарга сир үүнүүнү биэриитин, ол сир толору туһанылларын хааччыйыы.

 

1.5. Арассыыйа Федерациятын Сиргэ кодексын 71-с ыстатыйатыгар сөп түбэһиннэрэн, толоруулаах былаас боломуочуйалаах федеральнай уорганнара ыытар сир судаарыстыбаннай хонтуруолун РФ Сиргэ кодексыгар, Арассыыйа Федерациятын тулалыыр эйгэ харыстабылын эйгэтин сокуоннарыгар уонна  «О защите прав юридических лиц при осуществлении государственного контроля (надзора) и муниципального контроля» диэн 2008 cыл ахсынньы 26 к. 294 №-дээх Федеральнай сокуоҥҥа олоҕурбут кэмпитиэнсийэлэрин иһинэн ыыталлар.

Сир үүнүүлээх буолуутун хааччыйарга үлэлэһэр тулалыыр айылҕа харыстабылын салаатыгар, айылҕаны туһаныы эйгэтигэр (сфера природопользования) сир судаарыстыбаннай хонтуруолун ыытар бырааптаах толоруулаах былаас боломуочуйалаах федеральнай уорганынан биһиги өрөспүүбүлүкэҕэ буолаллар:

- Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр айылҕаны туһаныы эйгэтин хонтуруоллуур Федеральнай сулууспа Управлениета (Мантан салгыы – СӨ Росприроднадзор Управлениета);

- Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Бэтэринээринэй уонна фитосанитарнай хонтуруол Федеральнай сулууспатын Управлениета (мантан салгыы – СӨ Россельхознадзор Управлениета)

1.6. РФ Сиргэ кодексын 72-с ыст. олоҕуран, муниципальнай тэриллии территориятыгар баар сири туһаныы сир муниципальнай хонтуруолун олохтоох бэйэни салайыныы уоргана эбэтэр кини итиннэ боломуочуйалаабыт уоргана ыытар. «Об общих принципах организации местного самоуправления в Российской Федерации» 06.10.2003 c. тахсыбыт 131 №-дээх ФЗ 14-с ыстатыйатын 1-кы чааһын 20-с пуунугар олоҕуран, сир муниципальнай хонтуруола нэһилиэк суолталаах (местное значение) боппуруоска киирсэр.

Ол аата, РФ Сиргэ кодексын 72-с ыстатыйатыгар уонна ити этиллибит «Об общих принципах организации местного самоуправления в Российской Федерации» 06.10.2003 c. тахсыбыт 131 №-дээх ФЗ 131 №-дээх сокуоҥҥа олоҕуран, сир муниципальнай хонтуруолун нэһилиэк олохтоох бэйэни салайыныы  уоргана эбэтэр кини сири хонтуруоллуурга боломуочуйалаабыт уоргана ыытар (вопрос местного значения поселения).

Муниципальнай сулууспалаахтар эбэтэр боломуочуйалаах сирэйдэр ити үлэни-хамнаһы РФ Конституциятынан, РФ Сиргэ кодексынан, РФ уонна СӨ Бырабыыталыстыбаларын сокуоннарынан, уураахтарынан, дьаһалларынан, олохтоох бэйэни салайыныы уорганын аакталарынан, о.и. сир муниципальнай хонтуруолун ыытыыны быһаарар бэрээдэгинэн  салайтаран ыытыахтаахтар.

1.7. Сирдээх киһи ылбыт учаастагар тыа хаһаайыстыбатын сирэ үүнүүнү биэриитин эбэтэр экологическай туругун  биллэ мөлтөтөр ньыманы туһанар түгэнигэр,  РФ административнай быраабы кэһии туһунан Кодексын 8.2., 8.6., 8.7., 8.12., 8.13., 8.42. ыстатыйаларыгар олоҕуран, эппиэтинэскэ тардыллар.

1.8. Бу суруллар Сүбэлэр туһааннаах учаастакка хамсаабат тутуу эбийиэктэрэ суох түгэннэригэр туттуллаллар.

1.9. Бастайааннай (болдьоҕо суох) туһаныыга, үйэ тухары нэһилиэстибэлээх туһаныыга, болдьохтоох босхо туһаныыга (безвозмездное срочное пользование) уонна түүлэһии быраабыгар бэриллибит сир учаастактарыгар быраабы быһыы РФ Сиргэ кодексын 45,46,47, 54 ыстатыйаларыгар олоҕуран, оҥоһуллар.

1.10. Тыа хаһаайыстыбатын аналыгар туттуллар сир учаастагар быраабы быһыы РФ Сиргэ кодексын 44-с ыст. уонна РФ Гражданскай кодексын 235, 285 ыст. олоҕуран, оҥоһуллар.

1.11. Тыа хаһаайыстыбатын аналыгар туттуллар сиргэ түстэммит сир учаастагар быраабы бас билээччиттэн күһэлэҥинэн  былдьаан ылыы (принудительное изъятие) «Об обороте земель сельскохозяйственного назначения» 24.07.2002 с. тахсыбыт  101 №-дээх ФЗ 6-c ыстатыйатыгар бигэргэммит уратылары учуоттаан туран, оҥоһуллар.

2. Сири бастайааннай

(болдьоҕо суох) туһаныыга, үйэ тухары

нэһилиэстибэлээх туһаныыга,

болдьохтоох

босхо туһаныыга уонна түүлэһиигэ бэриллибит сиргэ быраабы

тохтотуу.

 

2.1. Тыа хаһаайыстыбатын учаастактарыгар сир үүнүүнү биэрэр кыаҕын уонна экологическай туругун биллэ мөлтөтөр ньымалары туһаныы иһин, сири үйэ тухары нэһилиэстибэлээх туһаныыга, бастайааннай (болдьоҕо суох) туһаныыга, болдьохтоох босхо туһаныыга уонна түүлэһэргэ бэриллибит быраабы тохтотуу – хайаан да суут быһаарыытынан эрэ оҥоһуллар.

Тыа хаһаайыстыбатын сиригэр үүнүүнү биллэ намтатар киритиэрийгэ чопчу туох киирэрэ РФ Бырабыыталыстыбатын 22.07.2011 с.  612 №-дээх Уурааҕынан бигэргэммитэ.

Маннык үүнүүтэ, экологията мөлтөөбүт учаастактары быһаарыынан сир муниципальнай хонтуруолун чэрчитинэн, судаарыстыбаннай былаас уорганыттан, физическэй уонна юридическай сирэйдэртэн киирбит иһитиннэриигэ олоҕуран уонна былааннаах, былааны таһынан ыытыллыбыт бэрэбиэркэ түмүктэринэн, олохтоох бэйэни салайыныы сири хонтуруоллуур боломуочуйалаах уоргана дьарыктанар.

Ону сэргэ туһааннаах сир учаастактарын булууга СӨ Росприроднадзор уонна СӨ Россельхознадзор Управлениелара үлэлэһэллэр.

2.2. Юридическай сирэйдэр уонна биирдиилээн урбаанньыттар сирдэригэр сир муниципальнай хонтуруола «О защите прав юридических лиц и индивидуальных предпринимателей при осуществлении государственного контроля (надзора) и муниципального контроля» диэн 26.12.2008 с. тахсыбыт 294 №-дээх Федеральнай сокуон балаһыанньаларын учуоттаан туран, ыытыллар.

2.3. Сир муниципальнай хонтуруолун ыытар боломуочуйалаах уорган дуоһунастаах сирэйдэрэ ыыппыт бэрэбиэркэлэрин түмүгүнэн, сир учаастага бэрэбиэркэлэммитин туһунан аактаны толороллор (мантан салгыы – бэрэбиэркэ Аактата, ол хайдах толоруллуон сөбө бу бэриллэр Сүбэлэргэ 1-кы №-дээх сыһыарыы быһыытынан сылдьар).

Бэрэбиэркэ Аактатыгар ыйыллыахтаах:

1) Бэрэбиэркэ ыытыллыбыт миэстэтэ, күнэ-дьыла уонна бириэмэтэ;

2) сир муниципальнай хонтуруолун ыытар уорган аата;

3) муниципальнай сир хонтуруолун ыытар уорган салайааччыта, салайааччы солбуйааччыта таһаарбыт уурааҕын эбэтэр бирикээһин нүөмэрэ, тахсыбыт күнэ-дьыла;

4) бэрэбиэркэни ыыппыт дуоһунастаах сирэй эбэтэр дуоһунастаах сирэйдэр дуоһунастара, араспаанньалара, ааттара, аҕаларын аата;

5) сирэ бэрэбиэркэлэммит юридическай сирэй тэрилтэтин аата, салайааччытын араспаанньата, аата, аҕатын аата эбэтэр урбаанньыт (ИП) араспаанньата, аата, аҕатын аата, ону сэргэ бэрэбиэркэ кэмигэр сылдьыспыт атын дуоһунастаах сирэй эбэтэр урбаанньыт бэрэбиэркэҕэ сылдьыһарга боломуочуйа биэрбит бэрэстэбиитэлин араспаанньата, аата, аҕатын аата;

6) сир бэрэбиэркэтэ ыытыллыбыт миэстэтэ, күнэ-дьыла, бириэмэтэ, бэрэбиэркэ төһө кэм устата ыытыллыбыта;

7) бэрэбиэркэ түмүгүн туһунан сибидиэнньэ, о.и. ханнык булгуччулаах ирдэбили, муниципальнай быраап аакталарынан олохтоммут ирдэбили кэһии көстүбүтэ, ол ирдэбил хайдах быһыылаахтык кэһиллибитэ (характер нарушения), ким алҕаһынан оннук кэһии тахсыбыта толору ыйыллар;

8) бэрэбиэркэ Аактатын кытта бэрэбиэркэ кэмигэр сылдьыспыт физическэй сирэйгэ, эбэтэр туһааннаах салайааччыга, эбэтэр боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлгэ билиһиннэрии буолбутун эбэтэр билсэртэн аккаастаммыттарын туһунан сибидиэнньэ суруллуохтаах. Кинилэр аактаҕа илии баттыахтаахтар эбэтэр илии баттыыртан аккаастанар түгэннэригэр, ол туһунан анаан бэлиэтэниэхтээх.

9) бэрэбиэркэни ыыппыт дуоһунастаах сирэй, эбэтэр дуоһунастаах сирэйдэр, илии баттааһыннара.

Бэрэбиэркэ Аактата бэрэбиэркэ түмүктэммитин кэннэ икки экземплярга толоруллар. Биирэ – сирэ бэрэбиэркэлэммит физическэй сирэйгэ, салайааччыга, эбэтэр сирдээх хаһаайын бэрэбиэркэҕэ сылдьыһарга боломуочуйалаабыт дуоһунастаах сирэйигэр, бэрэстэбиитэлигэр, бэрэбиэркэ Аактатын илиитигэр ылбытын эбэтэр онтон аккаастаммытын туһунан араспыыскаҕа илии баттатан туран, туттарыллар. Өскөтүн сирэ бэрэбиэркэлэммит юридическай сирэй салайааччыта, урбаанньыт, эбэтэр кинилэр боломуочуйалаабыт дуоһунастаах сирэйдэрэ, бэрэстэбиитэллэрэ кэлбэтэх, ону сэргэ бэрэбиэркэ Аактатын кытта билсэртэн аккаастанар түбэлтэлэригэр –  туһааннаах Аакта почтанан “заказной” сурук быһыытынан, илии баттаан ылалларын курдук ыытыллар. Ол сурук тиксиэхтээх киһитигэр туттарыллыбытын туһунан почта “уведомлениета” кэллэҕинэ, бэрэбиэркэ Аактатын кытта холбуу сир муниципальнай хонтуруолун ыытар уоргаҥҥа харайыыга ууруллар.    Өскөтүн былааны таһынан бэрэбиэркэни (бу, юридическай сирэйдэргэ уонна урбаанньыттарга сыһыаннаан этиллэр) ыытарга борокуратуура уорганын көҥүлэ ирдэнэр түбэлтэтигэр, (бэрэбиэркэ Аактата толоруллубут кэмиттэн биэс үлэ күнүн иһигэр болдьоххо) бэрэбиэркэни ыытар сөптөөҕүн туһунан сөбүлэҥин биэрбит борокуратуура уорганыгар туһааннаах Аакта куопуйата ыытыллар.

Бэрэбиэркэ түмүгүнэн быһаарыллыбыт чахчылар кырдьыктаахтарын уонна дакаастанар төрүөт бигэ буоларын наадатыгар, сир сокуонун кэһии чахчыта баарын эбэтэр суоҕун кэрэһилиир дааннайдары Аактаҕа сыһыарыллыахтаах: хас биирдии хаартысканы нүөмэрдээн туран, хаартыскалаах табылыысса, сир учаастагын иэнин кээмэйэ уонна сир сокуонун кэһиини дьэҥкэтик көрдөрөр, эбэтэр утарар, атын да иһитиннэриилэр.

2.4. Нэһилиэк олохтоох бэйэни салайыныы боломуочуйалаах уорганнара эбэтэр кинилэр сир бэрэбиэркэтин ыытарга боломуочуйалаабыт сирэйдэрэ, бэрэбиэркэ кэмигэр РФ административнай быраабы кэһии Кодексыгар (салгыы – КоАП) көрүллүбүт эппиэтинэс сүктэриллэрэ ирдэнэр кэһиилэр баалларын быһаардахтарына, бэлэмнээбит матырыйаалларыгар эбии бэрэбиэркэ Аактатын холбуу уган, көрүүгэ ыытыахтаахтар:

1) СӨ Росприроднадзор Управлениетыгар маннык кэһиилэр баар буоллахтарына:

РФ КоАП 8.2 ыст. – оҥорон таһаарыы тобоҕун харайыыга уонна туһаныыга, эбэтэр ураты кутталлаах бэссэстибэлэри туһаныыга, харайыыга, мунньууга, ууран туруорууга, суох оҥорууга, тиэйэн-таһан илдьиигэ уонна да атын дьаһаныыга (иное обращение) экологическай уонна санитарноэпидемиологическай ирдэбиллэри тутуспат буолуу;

РФ КоАП 8.12 ыст. 2 ч. – уу харыстанар сирдэригэр (водоохранная зона) сир учаастагын уонна ойууру туһаныы эрэсиимин кэһии;

РФ КоАп 8.13 ыст. 2 ч.  – уу эбийиэгин, харыстанар суонаны, биэрэги туһанарга сөптөөх гына оҥорор эбэһээтилистибэлэрин толорбот эбэтэр кэмигэр толорбот буолуу;

РФ  КоАП 8.42 ыст.:

– уу эбийиэгин биэрэгин харыстанар балаһатыгар, уу харыстанар эбийиэктэригэр көрүллүбүт хааччахтары кэһэн туран, хаһаайыстыбаҕа уонна онно сыһыаннаах хайысхаҕа туһаныы;

– нэһилиэнньэҕэ санитарнай-эпидемиологическай куттал суох буолуутун хааччыйар сокуоннарга олоҕуран, санитарнай өртүнэн харыстабыллаах сыһыаны ирдиир иһэр уу источниктарын уонна хаһаайыстыбаҕа, олоххо-дьаһахха туттуллар ууну туһаныыга ирдэнэр олоҕурбут санитарнай быраабылалары, нуормалары, хааччахтааһыннары тутуспат буолуу;

2) СӨ Россельхознадзор Управлениетыгар, маннык кэһиилэр баар буоллахтарына:

РФ КоАП 8.6 ыст.:

– сир үүнүүнү биэрэр араҥатын бэйэ баҕарбытынан түөрэн ылыы (самовольное снятие) эбэтэр атын сиргэ көһөрүү;

– сир үүнүүнү биэрэр араҥатын алдьатыы уонна  онуоха тэҥнээх араас пестицидтары уонна агрохимикаттары эбэтэр дьон доруобуйатыгар уонна тулалыыр эйгэҕэ кутталы үөскэтэр бэссэстибэлэри уонна оҥорон таһаарыы, күннээҕи наадыйыы тобоҕун харайыы быраабылаларын тутуспаттан сир үүнэр араҥатын буортулааһын;

РФ КоАП 8.7 ыст.:

– сиртэн хостонор туһалаах баайы, о.и. киэҥник тарҕаммыт сир баайын туһаҕа таһаарыы, тутууну уонна мелиоративнай, сир баайын чинчийэр уонна атын үлэни ыытыы, о.и. хаһаайыстыба иһинээҕи уонна тус бэйэ наадыйыытыгар ыытыллар үлэ эмиэ киирсэр, кэнниттэн, ону тэҥэ ойуур инфраструктуратын оҥорууга, көтүрүүгэ сыһыана суох эбийиэги үлэлэтиигэ уонна оннук эбийиэктэри тутуу, эбэтэр саҥардыы кэмигэр  алдьаммыт сири чөлүгэр түһэриэхтээх (рекультивация земель) эбээһинэһи толорбот буолуу, эбэтэр хойутаан толоруу;

– тулалыыр эйгэҕэ буортулаахтык дьайар, сир хаачыстыбаннай туругун мөлтөтөр уу уонна салгын охсуутуттан (ветровая, водная эрозия) уонна атын итиниэхэ дьүөрэ омсолоох дьайыылартан сири уонна сир кырсын харыстыырга туһуланар булгуччулаах тэрээһиннэри уонна олоҕурбут ирдэбиллэри толорбот буолуу;

2.5. СӨ Росприроднадзор Управлениета, эбэтэр Россельхознадзор Управлениета, бэрэбиэркэ матырыйаалларын билсэр уонна административнай быраабы кэһии түгэнэ баарын көрдөрөр чахчылар баалларын быһаардаҕына, административнай быраабы кэһии туһунан боротокуолу толорор.

Административнай быраабы кэһии састааба суох түгэнигэр, РФ КоАп-ыгар олоҕуран, СӨ Росприроднадзор Управлениета, эбэтэр СӨ Россельхознадзор Управлениета, административнай быраабы кэһии дьыалатын көбүтэргэ аккаастыыр туһунан дакаастабыллардаах быһаарыыны таһаарар.

2.6. СӨ Росприроднадзор Управлениета, эбэтэр СӨ Россельхознадзор Управлениета, сир сокуонун кэспит сирэйгэ административнай сэмэни сүктэрэри сэргэ сири туһаныы быраабын кэспитин туһунан сэрэтиини (мантан салгыы – Сэрэтии) холбуу туттарар.

Маннык Сэрэтии ис хоһооно РФ Сиргэ кодексын 54 ыст. 3 ч. этиллэр ирдэбиллэргэ сөп түбэһэр буолуохтаах.

Сэрэтии да кэнниттэн сир быраабын кэһии чахчыта ыйыллыбыт болдьох иһинэн туоратыллыбат түгэнигэр СӨ Росприроднадзор Управлениета, эбэтэр Россельхознадзор Управлениета сир учаастагын сөбө суохтук туһаныы иһин (в виду его ненадлежащего использования) диэн, ол сиргэ быраабы тохтотор туһунан матырыйааллары түмэн, сири дьаһайар боломуочуйалаах судаарыстыбаннай былаас толоруулаах уорганыгар эбэтэр итинник боломуочуйалаах олохтоох бэйэни салайыныы уорганыгар ыытар.

2.7. Сир учаастактарын дьаһайар боломуочуйалаах судаарыстыбаннай былаас толоруулаах уоргана эбэтэр олохтоох бэйэни салайыныы уоргана буруйдаах сирэй сир учаастагар быраабын тохтотор туһунан суукка сайабылыанньа түһэрэр.

Сири үйэ тухары нэһилиэстибэлээх туһаныы, бастайааннай (болдьоҕо суох) туһаныы, болдьохтоох босхо туһаныы бырааба хаһаайын сири сөбө суохтук туһаныы чахчыларын (сокуону таһынан дьаһаныыны) суох оҥорбот, тохтоппот түгэнигэр буруйдаахха ыстараап төлөтөн туран, күһэлэҥинэн тохтотуллар.

 

Маныаха биири бэлиэтиир тоҕоостоох: РФ Гражданскай процессуальнай кодексын 30 ыстатыйатыгар олоҕуран, физическэй сирэйгэ ананар ирдэбил (исковай) сайабылыанньа былдьанар учаастак киирсэр сирин уопсай юрисдикция федеральнай суутугар түһэриллэр. Оттон сиргэ быраап юридическай сирэйгэ сылдыбыт буоллаҕына, РФ Арбитражнай процессуальнай кодекс 27 уонна 38 ыстатыйатыгар олоҕуран, ирдэбил сайабылыанньа Саха Өрөспүүбүлүкэтин Арбитражнай суутугар түһэриллэр.

Сир учаастагар быраабы күһэлэҥинэн тохтотор туһунан ирдэбил сайабылыанньаҕа баар буолуохтаах:

1) сир сокуонун кэһиигэ буруйдаах сирэй туһунан сибидиэнньэ;

2) сиргэ быраабы күһэлэҥинэн тохтоторго сөптөөх сир сокуонугар тирэҕирбит төрүөттэр. Ирдэбил сайабылыанньа холобура бу этиллэр Сүбэлэргэ 2-с №-дээх Сыһыарыы быһыытынан бэриллэр.

2.8. Сир учаастагын түүлэһии Дуогабара икки өрүт сөбүлэҥинэн тохтотуллуон сөп.

2.9. Сиргэ быраап тохтотулларын туһунан суут быһаарыыта күүһүгэр киирдэ да, сири дьаһайар боломуочуйалаах судаарыстыбаннай былаас толоруулаах уоргана эбэтэр олохтоох бэйэни салайыныы уоргана сиргэ быраап тохтотуллубутун туһунан регистрациялааҥ диэн хамсаабат баай-дуол уонна баай-дуол сыһыаннаһыытын регистрациялыыр судаарыстыбаннай уоргаҥҥа сайабылыанньа ыытар (өскөтүн туһааннаах сиргэ бэриллибит быраап баай-дуол уонна баай-дуол сыһыаннаһыытын Кэлим судаарыстыбаннай реестригэр киирэ сылдьыбыт түгэнигэр).

2.10. Сир сокуонун кэспит буруйдаахтан сиргэ быраабын тохтотуу аҕалбыт хоромньутун иһин төлөһүүттэн кинини босхолообот.

2.11. РФ Бүддьүөккэ кодексын 46-с ыст. 7-с п. олоҕуран, Арассыыйа Федерациятын сокуоннарын кэһии иһин, РФ Бүддьүөккэ кодексын 46-с ыст. 2-с уонна 3-с пууннарыгар уонна сокуон үөһэ этиллэр чааһыгар эрдэттэн көрүллүбэтэх кэһиилэргэ, харчынан сэмэ (ыстараап) суумата, норматив быһыытынан олоччу (100%) ыстараабы төлөтөргө быһаарыы ылыммыт уорган эбэтэр дуоһунастаах сирэй баар муниципальнай оройуонун, куораттааҕы уокуругун бүддьүөтүгэр киирэр.

2.12. Сир муниципальнай хонтуруолун уоргана ыыппыт бэрэбиэркэтин түмүгүнэн быраабы кэһии састааба баарын туһунан сибидиэнньэни биэрэр бэрэбиэркэ Аактата уонна (эбэтэр) матырыйааллара административнай производствоны көбүтэргэ уонна буруйдаахтары административнай эппиэтинэскэ тардарга тирэх буолаллар.

2.13. Сири туһаныы хонтуруола көдьүүстээх буоларын туһугар нэһилиэктэр олохтоох бэйэни салайыныыга уорганнара СӨ Росприроднадзор уонна Россельхознадзор Управлениеларын кытта биир ситимнээхтик үлэлииргэ сөбүлэҥ түһэрсэллэригэр сүбэлэнэр.

3. Сир учаастагын бас билэр быраабы тохтотуу

3.1. Сири туһаныыга тыа хаһаайыстыбатын аналыгар туттуллар сир үүнүүнү биэриитэ уонна экология туруга биллэ мөлтүүрүгэр тиэрдэр ньымалары туһаныы иһин сиргэ быраабы тохтотуу РФ Сиргэ кодексын 44-с ыстатыйатыгар, РФ Гражданскай кодексын 285,286,287 ыстатыйаларыгар сөп түбэһиннэрэ ыытыллар тэрээһин түмүгүнэн оҥоһуллар.

3.2. Тыа хаһаайыстыбатын сирэ үүнүүнү биэриитин уонна тулалыыр экологияны биллэ мөлтөтөр ньыманан сири туһаныы түгэнэ билиннэҕинэ нэһилиэк олохтоох бэйэни салайыныыга уоргана уонна СӨ Росприроднадзор Управлениета эбэтэр Россельхознадзор Управлениета бу Сүбэлэр 2-с баһыгар көрүллэр тэрээһиннэри ыыталлар.

3.3. СӨ Росприроднадзор Управлениета эбэтэр Россельхознадзор Управлениета сир сокуонун кэспит буруйдаахха административнай сэмэни биэрэллэрин сэргэ тэҥинэн сир сокуонун кэһии баарын туһунан Сэрэтии бэриллэр. Сэмэҕэ тардыллыбыт киһиэхэ Сэрэтии оҥоһуллубутун туһунан сир учаастагын анаабыт судаарыстыбаннай былаас уорганыгар эбэтэр олохтоох бэйэни салайыныы уорганыгар иһитиннэрии ыытыллар.

3.4. Сэрэтиигэ ыйыллыбыт сир сокуонун кэһии чахчыларын ыйыллыбыт болдьоххо сирдээх хаһаайын суох оҥорботох, ону тэҥэ сир сокуонун хаста да төхтөрүйэн кэспит түгэнигэр СӨ Росприроднадзор Управлениета эбэтэр Россельхознадзор Управлениета сир учаастагар бэриллибит быраабы туһааннаах сири сөбө суохтук (сокуон кэһиилээх) туһаныы иһин тохтотор туһунан матырыйааллары судаарыстыбаннай былаас толоруулаах уорганыгар эбэтэр сири дьаһайар боломуочуйалаах олохтоох бэйэни салайыныы уорганыгар ыытар.

Тыа хаһаайыстыбатын аналыгар туттуллар сир учаастагар быраабы тохтотуу туһунан матыйырааллар СӨ Баай-дуол уонна сир сыһыаннаһыыларын Министиэристибэтигэр ыытыллаллар.

Тыа хаһаайыстыбатын аналыгар туттуллар сиргэ баар учаастакка быраабы күһэлэҥинэн быһыы булгуччу суут бэрээдэгинэн быһаарыллар.

Тыа хаһаайыстыбатын аналыгар туттуллар сир учаастагын сир тыырыллыбыт хаһаайыныттан былдьыыр туһунан ирдэбил сайабылыанньаны суут көрүүтүгэр киллэрии уонна ол туһааннаах сир сыыһа туһаныллыбытынан сибээстээн сирдээх киһиттэн былдьаан, публичнай атыыга таһаарыы – СӨ Баай-Дуол уонна сир сыһыаннаһыыларыгар Министиэристибэ толорор кэмпитиэнсийэтэ.

3.5. Судаарыстыбаннай былаас толоруулаах уоргана эбэтэр сири дьаһайар боломуочуйалаах олохтоох бэйэни салайыныы уоргана сири туһаныы быраабын кэһии баарын туһунан кэмигэр иһитиннэриини оҥорууну учуоттаан туран, сири сөбө суохтук туһаныы иһин, сир учаастагын былдьыыр туһунан Быһаарыы таһаарар.

3.6. Сир учаастагын былдьыыр туһунан быһаарыы хамсаабат баайга-дуолга, онно сыһыаннаах быраабы судаарыстыбаннай регистрация уорганыгар регистрацияланыахтаах. Сир учаастагын бас билээччи буола сылдьыбыт киһиэхэ сиргэ быраап тохтотуллубутун туһунан регистрация оҥоһуллубут күнэ-дьыла (даатата) иһитиннэриллиэхтээх.

3.7. Өскөтүн туһааннаах сир тыырыллыбыт (собственник) киһитэ сир учаастагын былдьыыр туһунан быһаарыыны ылыммыт уоргаҥҥа кинилэр быһаарыыларын кытта сөбүлэһэрин туһунан суругунан биллэрдэҕинэ, «Об организации и проведении торгов по продаже находящихся в государственной или муниципальной собственности земельных участков или права на заключение договоров аренды таких земельных участков» диэн РФ Бырабыыталыстыбата 11.11.2002 с. бигэргэппит 808 №-дээх Уурааҕар олоҕурбут Бэрээдэгинэн публичнай атыыга туруоруллар.

3.8. Өскөтүн сирдээх киһи киниттэн сир учаастага былдьанарын туһунан быһаарыыга сөбүлэспэт түгэнигэр судаарыстыбаннай былаас толоруулаах уоргана эбэтэр сири дьаһайар боломуочуйалаах олохтоох бэйэни салайыныы уоргана сир учаастагын күһэлэҥинэн былдьаан туран публичнай атыыга таһаарар туһунан суукка ирдэбил сайабылыанньа түһэрэр.

Сиргэ быраабы тохтотор туһунан суут быһаарыыта күүһүгэр киирдэҕинэ, сири былдьыыр туһунан быһаарыыны ылбыт уорган судаарыстыбаннай регистрация уорганыгар туһааннаах сиргэ быраап тохтотуллубутун туһунан регистрациялыырга сайабылыанньа түһэрэр.

3.9. Тыа хаһаайыстыбатын аналыгар туттуллар сиргэ киирэр учаастагы ол сиргэ бырааптаах киһиттэн күүс өттүнэн ылыы «Об обороте земель сельскохозяйственного назначения» 24.07.2002 с. 101 №-дээх ФЗ 6-с ыстатыйатыгар сөп түбэһиннэрэн ылыллар.

 

СӨ Баайга-дуолга уонна сир сыһыаннаһыыларыгар миниистирэ

Е.В. Григорьева,

Айылҕаны туһаныы

эйгэтин хонтуруоллуур Федеральнай сулууспа Саха сиринээҕи

Управлениетын

салайааччытын э.т.

Т.Т. Егоров,

Бэтэринээринэй уонна фитосанитарнай хонтуруол Федеральнай сулууспатын Саха сиринээҕи

Управлениетын салайааччы

Н.А. Архипов.