Буруй – моттойоҕо?!

12.11.2012 17:24 | Автор: Туйаара Сиккиэр | Көрдүлэр: 2693   
Печать

65656Дьокуускай куорат мээрин талар быһааскы быыбар күн баччатыгар  диэри сиэллэнэн-кутуруктанан бара турар. Санатар буоллахха, “быыбар аҕытаассыйатын кэмигэр Анатолий Кырдьаҕааһап былакаатын ХИФУ таһынааҕы дьиэлэр ааннарыгар килиэйдии сылдьыбыт уолаттар “ДНД”-лары кытары охсуспуттар” диэн Интэриниэт ситимигэр тахсыбыта. Охсуһуохтара дуо?! Кырбаммыттар! Ол гынан баран, “буруй эрэ моттойоҕо” диэбит курдук, онно барытыгар  ончу буруйа суох уол РФ ХК 112 ыст. 1 ч. сууттанан буруйдаах аатырда. Эбиитин үөрэҕиттэн үүрүллүбүт.

Туох буолбутай?!

 

Дьокуускай куорат мээригэр хандьыдаат буола сылдьыбыт Анатолий Кырдьаҕааһап уруккута куорат уокуругун салайар этэ. Олунньу 29 күнүгэр Кырдьаҕааһап быыбар иннинээҕи ыстаабын көрдөһүүтүн быһа гыммакка, Ваня Прокопьев доҕотторунуун ХИФУ таһыгар былакаат ыйыырга сөбүлэспиттэр. Уолаттар икки массыынанан ХИФУ түөлбэтигэр икки аҥыы хайдыһан барбыттар. Прокопьевтаах “Тойота Чайзер” мааркалаах массыынанан. Массыына хаһаайына Эверстов диэн.

Ваня доҕорун Макаровы кытта иккиэн КФЕН кэннигэр турар уопсай дьиэ ааныгар былакаат ыйыы тахсыбыттар. Килиэйдии туран кимнээх эрэ ыҥыралларын истибиттэр. “Хараҥаҕа итирик-кутурук, күлүгээн ханна барыай” диэн дьулайан, массыыналарыгар төннүбүттэр. Кэннилэрин хайыһан көрбүттэрэ, били ыҥырбыт уолаттар кэннилэриттэн субу сырсан иһэллэр эбит. Уолаттар түргэн үлүгэрдик массыыналарыгар киирэн айаннаары гыммыттар. Анараа уолаттар саба сырсан кэлэн туох да сылтаҕа суох массыына аанын тардыалаан, охсуталаан бараллар. Массыына хаһаайына турбут сириттэн биэс миэтэрэ курдук тэйэн баран, ити дьон кини сыаналаах тиэхиньикэтин тоҕо алдьата сатаабыттарын өйдөөбөккө, ыйыталаһа тахсар. Кини кэнниттэн Гуляев уонна Макаров тахсаллар. Анараа уолаттар быдан элбэхтэрин көрөн, Прокопьев сидиэнньэ анныгар сыппыт бейсбол битатын ылан кэннилэриттэн сырсан тахсыбыт. Били уолаттар бары 7/2 уопсайга киирэр кирилиэскэ сүүрэн тахсыбыттар. Макаровтаах Эверстов ол подъезд кирилиэһигэр ыттыбыттар. “Чэ, үчүгэйинэн быһаарсаллар ини” дии санаан, Прокопьев аллара тэйиччи туран хаалбыт. Эмискэ ол кирилиэс диэкиттэн охсуһар тыас-уус, айдаан-куйдаан иһиллибит. Анараа уолаттар алтыа буолан Макаровы уонна Эверстовы кырбыы сылдьалларын көрөн, Ваня Прокопьев чугаһаан: “Доҕотторбун ыытыҥ?!” – диэн хаһыытыы сатаабыт да, ким да истибэтэх. Онуоха кини хаһыыра-хаһыыра, хаҥас илиитинэн кирилиэс өйөнөрүттэн тутуһан баран, уҥа илиитигэр тута сылдьар сүлүгэһинэн салгыны биирдэ дайбаабыт. Кини салгыны дайбыыр кэмигэр биир даҕаны киһи айакалаан дуу, эчэйэн дуу хаһыытаабатах. Ол кэмҥэ Макаровтаах кыл мүччү туттаран куотан биэрбиттэр. Прокопьев кэннин хайыһан көрбүтэ, кинилэр диэки мас тутуурдаах өссө үс уол иһэр эбит. Онуоха кинилэр үһүөн массыыналарын диэки куоппуттар. Ол кэмҥэ сырсан кэлбит уолаттар били мастарынан быраҕан Эверстов уҥа атаҕын тобугун таппыттар...

Били, иккис массыынанан эмиэ былакаат килиэйдии барбыт уолларыгар алта уол саба түһэн кырбаабыттарын туһунан төлөпүөнүнэн эппиттэр уонна “Юность” стадион аттыгар көрсүөх буолан болдьоспуттар. Макаров бүтүннүү кыа-хаан буолбут, оттон Эверстов сутуругун диэкинэн бааһыран эмиэ хаана сүүрэ сылдьыбыт. Полицияҕа тыллаары уопсай дьиэлэр диэки барбыттарыгар, хата, бэйэлэрин тутаттаабыттар. Эмсэҕэлээччи буолбатахтарын, төттөрүтүн, анарааҥҥы уолаттар “эмсэҕэлээбиттэрин” полиция отделыгар олорон биирдэ билбиттэр. Манна кинилэри тоҕус чааһы быһа туппуттар.

 

Көрдөрүүтэ

уларыйа сылдьар

 

Бу охсуһуу түмүгэр анараа бөлөхтөн Пухов диэн уол муннун өлөрбүт. “Прокопьев Пуховы битанан сирэйгэ оҕуста” диэн полицияҕа сайабылыанньа түһэрбиттэр. Ол иһин уолаттары полиция үлэһиттэрэ аара туппуттар. Анараа уолаттар силиэстийэҕэ эппит көрдөрүүлэригэр суруллубутунан, кинилэр ол күн ХИФУ оройуонугар мунньахтаан баран, дьиэлэригэр тарҕаһаары массыынанан айаннаан испиттэр. Ким эрэ уопсайдар аттыларыгар “биталаах уолаттар сылдьаллар, эһиги диэки бардылар” диэн төлөпүөннээбит. Ити кэмҥэ икки уол кинилэр диэки көрбөккө хараҥа өҥнөөх массыынаҕа киирбиттэр. Биирдэрэ – сирэйэ хара мааскалаах уонна былаастык бытыылкаҕа уулаах, иккиһэ – биталаах. Хараҥаҕа туох дьон мастаах сылдьалларын көрөөрү, сырсан тиийэн массыыналарын нүөмэрин суруммуттар. Бу иннинэ кинилэргэ “ХИФУ уопсайдарыгар ону-маны килиэйдии сылдьалларын көрдүгүт да биллэрээриҥ” диэн дьаһал бэриллибит эбит.

Икки уол массыынаттан тахсыбыттарыгар Пуховтаах түөрт буолан уопсайга куоппуттар. Ааны тоҥсуйа сатаабыттар да, ким даҕаны аспатах. Ол кэмҥэ кинилэргэ өссө икки уол холбоспут. Алта буолан уопсай дьиэ кирилиэһигэр турбуттар. Икки уол тиийэн кэлбиттэригэр, кинилэртэн Яковлев  биир уолу сирэйгэ охсубутун кэннэ охсуһуу саҕаламмыт. Ол кэмҥэ Пуховы ким эрэ сирэйгэ тугунан эрэ охсубут курдук. Охсууттан мунна тостубут, хаана саккыраабыт. Вахтер уопсай аанын аһан иһирдьэ киллэрбит. Онтон полициялары ыҥырбыттар. Бу – Пухов бастакы көрдөрүүтүттэн.

Оттон бу эмсэҕэлээччибит муус устар 16 күнүгэр биэрбит көрдөрүүтүгэр хартыынабыт атыннык кырааскаланан, өссө тупсарыллан бэриллибит. “Биһиги уонча буолан ХИФУ оройуонугар бэрээдэги көрөр этэрээккэ сылдьыбыппыт. Ити күн киэһэ 22 чаастан мунньахтаан баран тарҕаһаары таһырдьа тахсыбыппыт. Түөрт буолан массыына иһиттэн икки уол тахсан баран эрэллэрин көрбүппүт. Биирдэрэ биталаах, иккиһэ хара мааскалаах. “Бырабыыталыстыбаны хараардар хаһыаттарын сыһыара сылдьаллар быһыылаах” диэн бэрэбиэркэлээри гыммыппыт. Массыына аһаҕас аанынан: “Первая, вторая машины, подходите» диир саҥа иһиллибитэ. Массыына иһиттэн түөрт киһи тахсыбыта. Ол кэмҥэ кинилэргэ өссө биир массыына тиийэн кэлбитэ. Онтон эмиэ түөрт уол тахсыбыта. Аҕыс буолан биһиэхэ саба түспүттэрэ. Биһиги куттанан,  уопсайга куотан тиийэн ааны тоҥсуйа сатаабыппыт.  Икки уол кирилиэскэ ыттыбыттара. Яковлев охсубутун кэннэ охсуһуу саҕаламмыта. Биир уолу капюшонуттан тарпыппар тугунан эрэ сирэйгэ охсубута”, – диэн көрдөрүү биэрбит.

Бэрээдэги көрөр этэрээт салайааччыта Яковлев көрдөрүүтүгэр эмиэ “хас даҕаны буолан биһигини сырсыбыттара” диэбит. Кини бастакынан киһини сырбатан охсуһууну саҕалаабытын “түҥнэри аспытым” диэбит. Аны туран, охсуһа сылдьар кэмнэригэр Прокопьев хаста даҕаны битанан охсуталаабытын курдук көрдөрбүт.

 

“Көмүскэнээри илиибинэн охсубутум...”

 

Макаров биэрбит көрдөрүүтүттэн сылыктаатахха, анараа уолаттар кирилиэскэ туран кинилэри алтыа буолан кырбаабыттар. Кини умса тутта сылдьыбыт буолан, тугу да өйдөөн көрбөтөх. Анараа уолаттар тохтоло суох охсуталыы сылдьыбыттар. Прокопьев охсуһа сылдьар дьон диэки битанан дайбаан эрэрин көрөн аһарбыт. Ол кэмҥэ ким даҕаны битаҕа таптаран айакалаабатах. Өскөтүн Прокопьев кэлэн куттаан битанан салгыны дайбаабатаҕа буоллар, өссө төһө өр кырбыахтара, тыыннаах хаалларыахтара-хаалларымыахтара биллибэт эбит. “Хара мааскалаах” диэн саарпык оннугар кэтиллэр моойдоох баайыы бэргэһэтин этэллэр. Тымныы күҥҥэ наар бу бэргэһэтин кэтэр.

Оттон массыына хаһаайына Эверстов эмиэ Макаровтыын иккиэн кырбаммыттарын туһунан кэпсээбит. “Миигин хаста даҕаны охсубуттара, сирэйбин нэһиилэ хаххалана сатаабытым. Ол кырбана сылдьан көмүскэнээри, Пуховы илиибинэн сирэйгэ охсубутум. Эмискэ уу чуумпу буолбута. Прокопьев анараалары куттаан, битанан салгыҥҥа охсон эрэрин көрбүтүм. Үөһэттэн аллара туһаайан”, – диэн көрдөрүүтүгэр эппит.

Ол туһунан эмсэҕэлээччи Пухов СМЭ дьиэтин көрүдүөрүгэр олорон Яковлевтаахха эппит. Ону Ил Түмэн дьокутаата Эрнст Березкин илэ кулгааҕынан истибит. Яковлев бырас хоһуттан тахсан баран: “Арааһа ким эрэ кастеттаах сылдьыбыт быһыылаах”, – диэбит. Онуоха Пухов: “Суох... суох... миигин илиилэринэн охсубуттара”, – диэбит. Бу туоһулар көрдөрүүлэрин силиэстийэҕэ да, суукка да олох ылымматахтар. Бэл, дьокутаат “сымыйа” көрдөрүүнү биэрбит аатырбыт. Быһата, суут хаамыыта эрдэ былааннаммыт хайысханан барбыт.

 

Ырылыччы көстө сылдьар...

 

Көрөргүт курдук, икки бөлөх охсуспатах. Ким талбыта дуу, анаабыта дуу биллибэт ДНД “байыастара” Макаровтаах Эверстовы аҥаардастыы кырбаабыттар. Алтыа буолан. Аны туран, иирсээни кинилэр бэйэлэрэ саҕалаабыттар. Ону бэйэлэрэ кытта билиммиттэр. Бу оройуон кэтээн көрүүгэ (видеоҕа) турар эбит.

Эрэдээксийэҕэ видеоны көрдүбүт. Ким кими охсубута ырылыччы көстө сылдьар. “Прокопьев битанан Пуховы охсубута дуу, суох дуу?” диэн боппуруос турар. Видеоҕа көстөрүнэн, анарааҥҥылар икки уолу кырбыылларыгар Прокопьев аллара хаһыытыы турбут. Онтон аҥаар илиитинэн перилаттан тутуһан баран, уҥа илиитинэн биирдэ салгыҥҥа дайбыыр. Ол дайбыыр кэмигэр уолаттар бары сыҕарыйан биэрбиттэр. Онон Пухов да, атын даҕаны киһи битаҕа таптарбатахтара чуолкайдык көстөр! Алта киһи дуу, икки киһи дуу? Төһө да Эверстовын иһин, үлтү кырбыы сылдьар кыыллыйбыт дьону утары сутуругунан дугдуруйбута, ама, буруй аатырдаҕай! Пухов бэйэтэ да билиммитинэн, кини мунна ол охсууттан тостубут буолуон сөп. Туох билиэй, өрүскэлэһэ-өрүскэлэһэ кырбыы сылдьар бэйэтин доҕотторо да дайбаабатахтара буолуо диэн ким да эрэннэрбэт. Ону силиэдэбэтэл да, суут да быһаарса сатаабатахтар.

 

“Репрессия”

 

Прокопьев ХИФУ устудьуона этэ. Хомойуох иһин, “этэ” диирбитигэр тиийэбит. ХИФУ-га бу быһылаан кэнниттэн дьиҥнээх “репрессия” саҕаламматах дуо?! ХИФУ ректора Е.И. Михайлова илэ бэйэтинэн мунньах бөҕөтүн тэрийэн, кырбаабыт уолаттары буруйа суох, эбиитин кырбаммыт дьону буруйдаах оҥорторбут. Инньэ гынан бу быһылааҥҥа соҕотох Прокопьев буруйдаах буолан тахсыбыт! Факультетын декана хаста даҕаны “күүт, сибилигин кэлиэм” дии-дии, хастыы эмэ чааһы быһа күүттэрэ-күүттэрэ бэйэтэ кэлбэт эбит. Тоҕо оннук быһыыламмытын бэйэтэ билэн эрдэҕэ. Ол аайы устудьуон үөрэҕин көтүтэн испит. Тиһэҕэр тиийэн, эксээмэҥҥэ киирэрин көҥүллээбэтэхтэр. Инньэ гынан, үөрэҕиттэн үүрүллэн хаалбыт. Бу соруйан сойуолаһыы буолбатах дуо?!

Оттон, били, алта буолан икки уолу кырбаан баран, биир туура охсуллубут муннуларын үҥсэн милииссийэҕэ хобулаабыт уолаттары “үчүгэй үлэлэрин иһин” бириэмийэлээбиттэр. Кыһыы буолбатах дуо?! Сирэй көрбөх, хобуоччу, туох да сиэри билиммэт карьерист ыччат хантан үөскүүрүн ырылхай холобура бу сылдьыбатах дуо! Бу дьонтон кэлин кимнээх үүнэн тахсыахтарай...

 

Кэм буолан истэхпит...

 

Прокопьев табаарыстарын кырбыы сылдьалларын көрөн баран сүлүгэһинэн салгыны (!) далайбытын аан дойду биир да судаарыстыбатын суута буруйдааҕынан аахпата буолуо. Ити видеоны суукка көрдөрө сатаабыттарын судьуйа Тарасова көрө да сорумматах. Суут тоҕо эрэ хара бастакыттан кэлтэйдии Прокопьевы эрэ буруйдуур сыаллаах-соруктаах ыытыллыбыт. Ким буруйдааҕын быһаара сатыыр соругу да туруорумматах. Сууттанааччылар этэллэринэн, судьуйа борокуруор оруолун толорбут. Кимнээх эрэ “үөһэттэн” көмөлөспүт буолуохтарын сөп. Бүгүн-бэҕэһээ төрөөбүт дьон буолбатахпыт, “оппозиция хандьыдаатыгар” үлэлээһин туох содуллааҕын син истэбит-билэбит. Ол эрээри, бу дьыала ньүдьү-балайа, кэрээнэ суоҕа бэрт. Буруйа суох “усулуобунайдаммыт”, үөрэҕиттэн үүрүллүбүт Прокопьев бэрэстэбиитэлэ Үрдүкү суукка үҥсүһэ сылдьар. Дьэ, ону биһиги кэтээн көрүөхпүт, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр сиэрдээх суут баар дуу, суох дуу...