Итирик суоппар

06.11.2013 17:38 | Автор: Туйаара Сиккиэр | Көрдүлэр: 2472   
Печать

65_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copyГАИ үлэһиттэрэ уруулга итирик олорбут, быраабыланы кэспит дьону “сааттаах дуоскаҕа” аһаҕастык таһаарар буолбуттара. Ону борокуратуура бопсо сатыы сылдьар.  Итирик суоппартан сылтаан суолга төһөлөөх киһи суорума суолланарын бары да бэркэ билэ сылдьабыт. Эрэдээксийэбитигэр итирик суоппар туһуттан оҕотун сүтэрбит ийэ кэлэ сырытта. Бу ийэ оҕотун балаҕан ыйын 7 күнүгэр Дьокуускай куорат Жорницкай аатынан уулуссатыгар итирик суоппар түҥнэри көтөн өлөрбүт.

 

Ийэ туруорсар!

 

“2013 сыл балаҕан ыйын 7 күнүгэр сарсыарда 5 чааска “Зодиак” сынньалаҥ киинин иннигэр, уруулга итирик туруктаах олорбут С.В. күҥҥэ көрбүт күндү оҕобун Степанов Артуру, үлтү көтөн өлөрбүтэ. Оҕом баара-суоҕа 25 саастааҕа, Амматааҕы РЭС электромонтерунан үлэлиирэ. Ол күнтэн ыла биһиги дьиэ кэргэҥҥэ харах уулаах ыарахан күннэр саҕаламмыттара. Төрөппүт ийэ, аҕа оҕобутуттан маттыбыт. Саҥардыы олоҕун оҥостон, ыал буолан, оҕолонон олорбута. Сиэммит быыкаатыттан аҕата суох, ийэтиниин тулаайахсыйан хааллылар. Бу быһылаан барыта биир киһи тулалыыр эйгэҕэ эппиэтинэһэ суох сыһыанын түмүгэр таҕыста.

Силиэстийэ түмүктэнэн, алтынньы 26 күнүгэр дьыаланы билистим. Ийэ буоларым быһыытынан тус санаабын “Кыым” хаһыакка этэргэ сананным. Буруйдаах, бастатан туран -- улахан итирик! Иккиһинэн -- буруй оҥорбут сириттэн куоппут! Үсүһүнэн – бу иннинэ түргэнник ыытан, иккитэ админстративнай миэрэҕэ тардылла сылдьыбыт.

Оҕом суол кытыытыгар кэннинэн турдаҕына, олус түргэнник кэлэн массыына саайбытын түмүгэр тута өлөөхтөөбүт. Үс улахан охсууну ылбыт: массыына охсор, капокка, лобовой өстүөкүлэҕэ түһэр, аспаалга охтор. Кроссовкалара уһуллан, биирэ 8 м курдук ыраахтан үрдүк тимир олбуор уҥуор сытара көстүбүт, биирэ суох. Медицинскэй эспэртиисэ түмүгүнэн, туох эчэйиини ылбыта 14 сирэйгэ толору суруллубут. Биир да бүттэлээх ис уорган, уҥуох хаалбатах. Оҕом бу айылаах буолуор диэри итирик суоппар төһө түргэнник быччатан испитэ буолуой?!

Дьыалаҕа тиһиллибит ынырык хаартыскалары, схемалары, эспэртиисэ түмүктэрин, видео-сурутууну ийэ киһи көрөрүгэр, ааҕарыгар олус ыарахан. Киһи өйө-санаата, уйулҕата тулуйбат, ылыммат.

Оттон буруйдаахпыт баара-суоҕа 15 сууккаҕа олорон тахсыбыта. Балаҕан ыйын 22 күнүгэр көҥүлүн быһар суукка, үлэлиир тэрилтэтиттэн 170 киһи илии баттааһыннаах “бэрээдэгэ үчүгэй киһини түрмэҕэ буолбакка, дьиэтигэр хаайыҥ” диэн  көрдөһүү сурук түһэрбиттэрэ. Бу илии баттаабыт 170 киһи иһигэр эмиэ ким эрэ ийэтэ, аҕата бааллара буолуо дии. Киһини өлөрбүт, кэргэни, оҕону тулаайах хаалларбыт буруйдааҕы сөпкө гыммыт диэн илии баттыыллар дуу, үрдүк сололоохторго бэрт буолан ньылаҥныыллар дуу?!

Бу барыта сүтүктээх ийэ сүрэҕэр ыараханнык киирэр! Буруйдаах оҥорбут дьыалатыгар толору эппиэттиэхтээх дии саныыбын. Кини буруйун итирик сылдьан оҥорбута – киниэхэ ыаратыы буолуохтаах”.

Амма улууһун Бөтүҥ нэһилиэгин 4 оҕо ийэтэ, СӨ Дьахталларын XII сийиэһин дэлэгээтэ Елена Степанова.

 

Амма Бөтүҥүн олохтоохторо – Елена уонна Сэмэн Степановтар түөрт уоллаахтар этэ. Бу ыал улууска биир бастыҥ ыалынан биллэр. Түөрт уолу төрөтөн, улууска, өрөспүүбүлүкэҕэ туһулаах дьону иитэн таһаарбыттара. Төрдүөн спордунан, айар үлэнэн, уопсастыбаннай үлэнэн сөбүлээн дьарыктаналлара. Үлэ киһини киһи оҥорор диэн санаанан салайтаран, Степановтар оҕолорун барыларын кыраларыттан үлэҕэ сыһыаран ииппиттэрэ. Оҕуруот аһын үүннэрэллэрэ. Оҕолорун кытары кыаммат ыаллар оҕолорун эмиэ үлэҕэ уһуйаллар, өрүү көмөлөһөллөр. Мантан ылар дохуоттарынан кыаммат ыалларга кытары күүс-көмө буолаллар. Дьиэ кэргэн нэһилиэк, улуус ыытар тэрээһиннэригэр көхтөөхтүк кыттар, көмө буолар. Бэйэлэрин баҕа өттүлэринэн инбэлиит оҕолорго, ыарыһах дьоҥҥо, ыарахан балаһыанньаҕа түбэспит биир дойдулаахтарыгар куруук күүс-көмө буолаллар.

Артур – иккис уоллара. Уоллара үлэһит буолан, дьонугар күүс-көмө буолуо диэн бүк эрэнэллэрэ. Артур сырдык тыына быстыбытыттан төрөппүттэрэ, нэһилиэк, улуус ыччата, дьоно улахан охсууну ыллылар.

Дьэ, туох да диэбит иһин, сүтүктээх ийэҕэ кыһыылаах-абалаах ыар быһылаан. Арыгы иһэн баран уруулга олоруу туһунан хаһыакка хаста-хаста суруйбуппутуй?! Ол үрдүнэн дьон-сэргэ син биир өйдөммөт. Итирэ-итирэ массыына үрдүгэр түһэллэр. Санаан да көрдөххө, хайа эрэ киһи арыгы иһэн баран массыына уруулугар олорбутуттан атын киһи олоҕо быстар, оҕото тулаайах хаалар, дьоно-сэргэтэ харах уутунан суунар.

Зодиак аттыгар

Балаҕан ыйын 7 күнүгэр сарсыарда 5 чаас саҕана Жорницкай уулуссатыгар “Зодиак” аралдьытар киин иннигэр турбут уолу итирик суоппар (!) Тойота-Премио” диэн мааркалаах массыынатынан түҥнэри көппүт уонна быһылаан буолбут сириттэн куотан хаалбыт.

Суоппар балаҕан ыйын 7 күнүгэр (быһылаан күн) силиэдэбэтэлгэ биэрбит көрдөрүүтүнэн, икки табаарыһын кытары 12 чаастан сарсыарда 04 чааска диэри куорат устун хатааһылаабыттар. Табаарыстара пиибэ испиттэр. Кини испэтэх (!). Курашов уулуссаҕа турар “Домино” диэн түүҥҥү кулуупка киирэн олоро түспүттэр. Кини онно эмиэ испэтэх(!). Ол кэннэ “Зодиакка” кэлбиттэр. Чаас буолан баран табаарыстара барбыттар. Кини соҕотоҕун хаалбыт. Биир кыыһы кытары билсэн дьиэтигэр ыҥырбыт да анараата аккаастаабыт. Ол кэннэ 05 ч. 30 м. “Зодиак” кулууптан тахсан барбыт. “Кыратык итирик этим, арыгы иһэн баран уруулга олоруллубатын билэ-билэ олорбутум, 16 кыбартаалга диэри хайдах эмэ тиийэр инибин дии санаабытым. Уруулбун эрийэ тутан баран гаастаабытым. Бэйэм суолбар тахсан баран 10 миэтэрэ тэйиччи  киһи турарын өйдөөн көрбүтүм. Туормастаан көрбүтүм да кыаллыбатаҕа. Эр киһи бастаан массыынам капотугар түспүтэ, өстүөкүлэҕэ сааллыбыта, охсууттан аспаалга баран түспүтэ”, -- диэбит.

Оттон балаҕан ыйын 22 күнүгэр силиэдэбэтэл ыйытыытыгар хоруйдаабытынан, ол күн икки табаарыһын кытары “Зодиак” аралдьытар кииҥҥэ сынньаммыттар. Массыынатын “Японец” маҕаһыын аттыгар туруорбут. Кииҥҥэ киирэн пиибэ испиттэр. Табаарыстара 3-4 чааска дьиэлээбиттэр. Кини соҕотоҕун хаалбыт. Бэйэтэ этэринэн, түөрт бытыылка 0,5 л пиибэни испит. “Итирбэтэҕим, туругум үчүгэй этэ, ол гынан баран сылайбытым”, -- диэбит. Сарсыарда 05 чаас саҕана дьиэтигэр бараары кулууптан соҕотоҕун тахсыбыт. “Зодиак” аттыгар 10-15 киһи турбут. Массыынатыгар олорон баран эргийээт, Жорницкай уулуссаҕа тахсан Рыдзинскай уулусса диэки айаннаабыт. “30 км/ч айаннаабытым” диэбит. Суол сырдыгын-хараҥатын өйдөөбөт. 50 миэтирэни бараатын кытары эмискэ хантан да кэлбитэ биллибэккэ иннигэр киһи баар буолбут. Киһини – биир миэтэрэ хаалбытын эрэ кэннэ өйдөөн көрбүт! Туормастыы сатаабыт да кыаллыбатах. Киһи өлө сытарын көрөн баран, куттанан түргэн үлүгэрдик тыас биллэрбит. Дьиэтин аттыгар баран олордоҕуна ГАИ үлэһиттэрэ тиийэн кэлбиттэр.

Итэҕэйбэккин

Санаан көрүҥ, сиэртибэ массыына охсуутун түмүгэр – 17,6 миэтэрэ эһиллибит! Оччотугар массыына салайа тутаат (Строители уулусса диэкиттэн Рыдзинскай уулусса диэки хайысханан) күүскэ гаастаабыт уонна соннук айаннаабыт буолан тахсар.

Оттон суоппар бэйэтэ: “30 км/ч баран испитим”, -- диэбит. Өскө кини бачча бытааннык испитэ буоллар, киһи (пешеход) оччо ыраах эһиллиэ суох этэ. Бүтүн киһи бу үлүгэр тэйиччи эһиллиэр, иһэ-үөһэ бүттэтэ суох барыар диэри массыына төһө түргэнник айаннаабытын сэрэйиэххэ эрэ сөп. Эспэртиисэ түмүгүнэн өлүккэ биир да бүтүн миэстэ хаалбатах. Уол атаҕын таҥаһа, бэл, үрдүк олбуор нөҥүө 8 миэтэрэ ыраах баран түспүт.

Аны туран, суоппар икки көрдөрүүтүгэр атын-атыннык этэр. Бастакытыгар киһини 10 м чугастан, иккиһигэр олох даҕаны 1 миэтэрэ хаалбытын кэннэ өйдөөн көрбүт. Маны хайдах өйдүөххэ сөбүй?! Өссө массыынанан хатааһылыы сылдьан арыгы испэтэҕим диэбит, “Доминоҕа” олорон эмиэ испэтэх үһү. Оччотугар хайдах 4 кыра бытыылкаттан, табаарыстара ханна да барбыттарын билбэккэ хаалыар диэри, итирэн хаалар?! Табаарыстарын кытары испэккэ сылдьан баран, соҕотоҕун иһэр дуо? Итэҕэйбэккин.

 

Үсүһэ!

Бу киһи (суоппар) бу иннинэ иккитэ суол быраабылатын кэһэн ыстарааптана сылдьыбыт. Бастакытын – былырыын алтынньы 24  күнүгэр  РФ КоАП 12.09 ыст., 1 ч. (олус түргэнник баран) Баара-суоҕа биир мөһөөххө ыстарааптаммыт. (Күлүү гыммыт курдук ыстараап буолбатах дуо?!) Иккиһин – быйыл олунньу 24 күнүгэр эмиэ маннык ыстатыйанан буруйданан ыстарааптаммыт. Бу киһи өйдөөх сылдьан бачча түргэнник айанныыр эбит буоллаҕына, халлааны хабарҕатынан туруктаммыт киһи өссө түргэнник айаннаабыта биллэр.

ГАИ үлэһиттэрэ иккитэ түбэспит киһиэхэ син сэрэтии  биэрбит буолуохтарын сөп. “Чэ, кытаат, аныгыскыга өссө арыгы иһэн баран сүүрдээр” диэбэтэхтэрэ чахчы. Бу киһибит иккитэ суол быраабылатын кэспитин, инсипиэктэрдэр сэрэтиилэрин да улахаҥҥа уурбат эбит. Төһө эмэ икки сэрэтии баарын үрдүнэн тохтооботох! Өссө түбэспитэ бачча. Манан буоллаҕына, төһөтө уора-көстө итирик сылдьыбыта, суолга кутталы үөскэппитэ биллибэт.  Өскө икки сэрэтии ылан баран, өйдөөн-төйдөөн сылдьыбыта, иһэн баран уруулга олорботоҕо буоллар, маннык ыар быһылаан тахсыа суох этэ.  Онто тугунан эргийэн таҕыста?!

 

Эспэртиисэ көрдөрөрүнэн

 

Ханнык баҕарар массыына нэһилиэнньэлээх пууҥҥа – 60 км/ч сылдьыахтаах. Экспертнэй-криминалистическай киин түмүгүнэн, “Тойота-Премио” суоппара  60 км/ч баран испит буоллаҕына, 154 м тэйиччиттэн туормастаан киһини түҥнэри көтүө суохтаах диэн быһаарбыт. Бу киһи 30 км/ ч баран испитим диэбит этэ. Суоппар этиитинэн 30 км/ч эмиэ суоттаан көрбүттэр.  Маныаха массыына бачча бытааннык баран испит да буоллаҕына, 154 м тэйиччиттэн уулусса кытыытыгар киһи турарын көрөн, төһө баҕарар туормастаан саахалы таһаарыа суоҕун сөп этэ диэн быһаарбыт. Бүтэһигэр эспэртиисэ: “Суоппар РФ ПДД (суол быраабылатын) 10.1 пуунун тутуһуохтаах этэ” диэн түмүктээбит. Ол аата, бу киһибит  тохтуур кыаҕа суох буолуор диэри олус түргэнник айаннаан испит эбэтэр итирик буолан, олох даҕаны көрбөтөх! Быһата, суол быраабылатын толоостук кэспит.

Онон...

Көрөргүт курдук, балаҕан ыйын 7 күнүгэр “Тойота-Премио” массыына суоппара түөрт буруйу оҥорбут. Бастакытынан, итирик сылдьан уруулга олорбут. Иккиһинэн, түргэнник айаннаабыт. Үсүһүнэн, киһини түҥнэри көппүт. Төрдүһүнэн, саахал буолбут сириттэн куотан хаалбыт. “Маннык балаһыанньаҕа суукка буруйдаах накаастабылын ыараталлара эбитэ дуу, хайдаҕа дуу?” диэн киһи толкуйга түһэр. Биһиги сууппут, мэлдьи буоларын курдук, хаһааҥҥытааҕар да сыалыһар быарыныы сымнаан, буруйдааҕы “төбөтүттэн имэрийэн” ыытан кэбиһиэн сөп.  Оннук түгэнигэр иккитэ суол быраабылатын кэһэн баран өйдөммөтөх киһибит, өссө синигэр түһүө, тугу даҕаны улахаҥҥа ууруо суоҕа диэн дьиксинэ саныыгын. Накаастабыл хайдах иэҕиллэрин силиэстийэ быһаарар. Онон суут туох диэн түмүк оҥорорун күүтэбит. Итирэ-итирэ уруулга олордуннар, дьону түҥнэри көтөн өлөрдүннэр диир буоллахтарына, буруйдааҕы быыһыахтара. Оттон маннык алдьархай аны тахсыбатын туһугар кыһаллар буоллахтарына, буруйдаахха сөптөөх накаастабылы биэриэхтэрэ.

 

 

Бу сылга киирэн баран (сэттэ ыйга) – 5159 киһи арыгы иһэн баран массыына ыыта сылдьан тутуллубут. 552 саахал тахсыбытыттан 78 киһи өлбүт, 715 киһи араас эчэйиини ылбыт. Итирик суоппар 94 саахалы таһаарбыт. Онтон 12 киһи өлбүт, 133 киһи эчэйбит. Бу сыыппара – от ыйыгар диэри. Ол аата, балаҕан ыйын 7 күнүгэр тахсыбыт быһылаан, өлөрүү бу сыыппара иһигэр киирбэт. Оччотугар, итирик суоппар туһуттан төһө киһи өлбүтэ биллибэт.