Өртөөһүҥҥэ сүбэлэр

14.05.2013 16:57 | Автор: Кыым | Көрдүлэр: 2371   
Печать

65482Былыр аҕам саас аайы өртүүр идэлээҕэ. Ону батыһа сылдьан мин кылгас ураҕас төбөтүгэр туос эрийэн биэрэбин, аҕам ону хататынан саҕан уматар. Ол туоспут бүтүөр диэри сөптөөх сиргэ уот анньа-анньа сүүрээччибин. Ити үлэ дабархай оргуйа илигинэ, ол аата мутукча быга илигинэ, ыытыллыахтаах. Тыалыччыманан, Сүөрэр күөлүн үрэҕинэн, Сүөдэр күөлэ, Тыымпы, Чамырыйа, Нэлээн сиринэн, сороҕор Сунтаар күөлүнэн сыл аайы холкуоска оттоһор сирбит уонна олорор дьиэбит таһын өртөөччүбүт. Саас аайы кырдьаҕас холкуостаахтар ити курдук олорор сирдэринэн өртүүр үгэстээхтэрэ. Оттоммот сирдэри сылгыһыттар өртөөччүлэр.

Онон былыр кырдьаҕастар саас, күһүн даҕаны уот барбат бириэмэтин көрө сылдьан өртүүллэрэ. Онон “Кыһыл олох” холкуос да, Оноҕосчут да сиригэр биһиги баар кэммитигэр биирдэ да ойуур баһаара буолбатаҕа. Онтон кэлин мин Үөһээ Бүлүү 2-с Үөдүгэйигэр киирэн баран, саас эрдэ тахсан (сопхуос лесхоһунан эргитэн көҥүл биэрэрэ) өртүүрүм. Барыта этэҥҥэ ааспыта. Өртөөн бүтэн баран, өртөөбүт сириҥ тас өттүнэн ойуур диэки эҥээрин булгуччу түүн аайы биэрэбиэркэлиэхтээххин. Күнүс кэтиириҥ улахан көдьүүһэ суох. Тоҕо диэтэххэ, уот сиргэ иҥэ сытар түгэнигэр күнүскү салгын саба охсон, олох көрдөрбөт. Салгын чуумпу эрдэҕинэ көрөр куолу. Ол сылдьан көрдөххө, сүөһү киитин сии сытар буолар, кымырдаҕас уйатын, сири, эмэҕи, хаппыт муоҕу уот кумалаан өрө батан тахсан көҥдөйүн сии сытар буолааччы. Уот хатаныах сирэ элбэх. Ону барытын суох оҥоруохтааххын. Оннук сылдьарга ыһык, тимир күдьэх, обургу соҕус солууччах, сүгэ хайаан да наада. Бүгүн умуруорбут сиргин сарсыҥҥы түүнүгэр хаттаан көрөҕүн. Уопсайынан, уота умуллубут буолуор диэри сылдьаҕын. Хата, миэхэ таҥарам көмөлөһөн абырааччы. Оччоҕо дууһаҥ манньыйар.

Өртөөһүн – эппиэтинэстээх үлэ. Судургу уоту быраҕа-быраҕа барыы буолбатах. Мин уонтан тахса көстөөх сиргэ баран, саас аайы өртөөччүбүн. Сыыһа тутуннуҥ да, иэдээн кэлэрэ ыраахтан буолбат. Уот турдаҕына, арбаҕастах да абыраабат. Мин айылҕаны кытта ыкса алтыһар буолан, кини этэринэн сылдьааччыбын.

Аны, сиргэ-хонууга сылдьан чэй да өрүннэххинэ, онтугун дьэ үчүгэйдик кыһаллан туран умуруоруохтааххын. Уу кута-кута, уот оттубут сириҥ тымныы буоругар тиийиэр диэри үтүлүгэ суох илиигинэн булкуйан көрө-көрө. Сиргэ чэй өрүнэргэр, өркүн маҥнай да ыытаргар уотуҥ “саҥарар” буоллаҕына, тута атаххынан саба үктүү охсуохтааххын. Атын сиргэ чэй өрүнүөхтээххин, атын сиринэн өркүн ыытыахтааххын. Айылҕа бэйэтэ оннук сэрэтэр үгэстээх.

                                                                            Хаҥалас Хоточчутуттан Афанасий Федотов