Сааскы киһи салбаммытынан

30.04.2013 16:44 | Автор: Кыым | Көрдүлэр: 2508   
Печать

69898Булт бастыҥа сааскы кус барахсан буоллаҕа. Айбыт айылҕабыт былыр-былыргыттан саха эр киһитигэр “мичик” гынан биэрбит биир үтүө бэлэҕэ эбит. Хайа да бэйэлээх эр бэрдэ, ааһа көтөн эрэр үөр куһу хантас гынан көрө биэрээт, сүрэҕэ битигирии түһэр, тугу барытын умнан ылар, дууһалыын манньыйар буоллаҕа!

Олох кыра эрдэхпинэ ийэлээх аҕам дьээбэлэнэн, сааскы бастакы кустары утуйа сыттахпына хоонньубар угаттаан баран уһугуннараллара. Хаһан да көрбөтөх, дьэрэкээн кырааскалаах, өҥнөөх-түүлээх, сибиэһэй баҕайы ураты сыттаах көтөрдөртөн, баҕар, куттаныа эҥин диэн, күлсээри кэтэһэн турбуттар. Онуоха мин, хата олоро биэрээт, тутан-хабан, оонньоон киирэн барбыт үһүбүн.

Дьэ, онтон саҕаланнаҕа – Хампаадай эбэ хотуҥҥа саас салаллан кэлиитэ, үөрүү-көтүү, саа тыаһа, сэһэн-сэппэн, минньигэс кус этэ!

Аҕабын Лэгиэнтэйи кусчут киһи этэ дииллэрэ. Ордук сааскы куһу өрө көтөҕүллэн, кэтэһэн-манаһан бултуура. Тэрээһинэ, сэбэ-сэбиргэлэ, бэл, тутта-хапта сылдьара онно сөп түбэһэр курдуга. Биир сиргэ тэһийэн-тулуйан олорбот, курдаттыы тартарар буолара. “Симсон” дуу, “Зауэр” дуу диэн саалааҕа. Ботуруонун бэйэтэ мээрэйдээн ииттэрэ, тыаһаан-ууһаан, тиҥинэйии-таҥынайыы сүрдээх буолара.

Аҕам курдук сэргэх, сэмэй киһини кытта дурдаҕа өссө олоро иликпин. Туох кус, төһө буолан, ханан ааһан дуу, эргийэн дуу эрэрин чопчу этэрэ. Бэл, хайа сиргэ кимнээх саалара тыаһаабытын кэннэ, ол таптарбатах кустар ханан, хаһан көтөн кэлиэхтээхтэрин олоччу билэрэ. Күн-дьыл туругун, уһуктан эрэр айылҕаны, көтөрү-сүүрэри -- барытын истэ-билэ, быһаара олороро.

Кус маныыр дурдатын да дьикти үчүгэйдик – бүтэй гына муохтаан, ытар чуолҕаннаан, кэҥэс соҕус гына оҥосторо. Иннинэн атыллаан киирэн, ыарҕа талаҕынан тиһиллибит үрүт хаппаҕын саба тардынара. Күөрэтээри гыннаҕына, онтун тиэрэ анньаат, быган туран ытара. Кус айанныыр кэмигэр сэргэхтик олороро. Бэл, тыынарын, саатын сомуогун туруорар тыаһын кытта хомунара.

Мончуугун да мындырдаан, үчүгэйдэрин талан, күн аайы уларыта сылдьан олордоро. Өлөрбүт куһуттан төбөтүн сүлэн, тумсун кытта быһан чуучала курдук оҥороро. Онтулара бу дьэрэлиһэн олороллоро, ордук атыыр мороду дьиҥнээх кус курдуга. Биир моһуога диэн – ону тыҥырахтаах көтөрдөр туура харбаан бараллара. Бэрт сыыдам кыра тыылааҕа. Онтун булт бүттэҕинэ, дурдатын кэннигэр мончууктарын сабан хаалларбытын ким да тыыппата.

Кэлин, балайда улааппытым кэннэ, аҕам кус маныырыгар илдьэ киирэрэ. Киэһэ олорсо түһэн баран, ыраас салгыҥҥа, саа да тыаһын истибэккэ, куобах суорҕан сылааһыгар утуйан хааларым. Сарсыныгар аҕам өлөрбүт кустарын сыымайдыырым, көрбөтөхпүттэн олус хомойорум.

“Кус айаннаата, Эбэбит бэристэ, улааттаххына, бэйэҥ маннык бултуйуоҕуҥ”, – диэн уоскутан, үөрэн сэгэйэрэ. Мантан саҕаланнаҕа эбээт – кустааһын абылаҥар ылларыым.

 

                                                                                       Дмитрий Алексеев биэнсийэлээх