Хамнас үрдээтэ
02_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copyБэрт соторутааҥҥа диэри Саха сиринээҕи бүддьүөт эйгэтигэр үлэлиир 13 800-чэ киһи тииһинэн олоруу алын кээмэйиттэн (прожиточный минимум) кыра хамнаһы аахсаллара. 2014 сыл т...
Биэнсийэ туһунан
74_copy_copy_copy_copy_copy_copyКэнники сүүрбэ сыл устата дойдубут экэниэмикэтэ сатаан сааһыламматаҕын түмүгэр, киһи күннээҕи аһыгар-таҥаһыгар тиийэр биэнсийэ тиһигэ эмиэ кыайан оҥоһуллубата. Ол иһин, би...
Сүрүн сирэй Сонуннар Тиһэх сонуннар Үллэр үйэҕэ Илдьити чугаһынан чуҥнаатахха

Сонуннар

Олунньу 13 күнэ – Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнэ!
28-12-2015 17-08 | Көрдүлэр: 8136
Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүн көрсө, олунньу 13 күнүттэн 21 күнүгэр диэри Саха сирин тө...
Саҥа сокуон инбэлииттэри көмүскүө
28-12-2015 16-54 | Көрдүлэр: 4605
Ил Түмэн ХХ уочараттаах пленарнай мунньаҕар дьокутааттар А.Корякин уонна А.Атласова инбэлиит д...
Максим Аммосов сырдык кэриэһигэр
28-12-2015 16-37 | Көрдүлэр: 4837
“Ахсынньы 22 күнэ – саха норуотун устуоруйатыгар бэлиэ күн. Бу күн, 1897 сыллаахха саха судаар...
Тупсарыы сыл
28-12-2015 16-31 | Көрдүлэр: 19922
2016 сылы Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр «Нэһилиэнньэлээх пууннары тупсарыы сылынан биллэрэр туһунан”...
"Мандар ааҕыыларын" түмүктэриттэн
21-12-2015 17-38 | Көрдүлэр: 4337
Кэмпириэнсийэ пленарнай мунньаҕар тыл эппит салалта, учуонай эйгэ ытык дьоно, ыалдьыттар бука ...
Кыайыыны уhансыбыттар
12-11-2015 17-53 | Көрдүлэр: 5190
"КЫЫМ" норуот хаhыата уонна "Будь в курсе" информационнай мобильнай сыһыарыы көҕүлээһиннэр...
ИЯКН дириэктэрэ Г.Г.Торотоев
12-11-2015 17-48 | Көрдүлэр: 4383
М.К.Аммосов аатынан ХИФУ РФ хотугу норуоттарын тылларын уонна култууратын µ³рэтэр Институуту...
Сир сокуонун тула
12-11-2015 17-47 | Көрдүлэр: 5575
Сэтинньи 3 кµнµгэр Сунтаар Устьетыгар улуус Нэ´илиэктэрин ба´ылыктарын сэбиэтэ мустан, 2016 сы...
Тэрилтэлэр, урбаанньыттар бол±ойу²
12-11-2015 17-36 | Көрдүлэр: 4173
Нолуогу судургутуллубут систиэмэнэн (упрощенная система налогооблажения) т³лµ³н ба±арар, ол гы...
Ас-үөл сыанатынан үһүс миэстэлээхпит
08-10-2015 15-36 | Көрдүлэр: 3978
Тыыннаах сылдьарга сиэнэрэ булгуччулаах ыйдааҕы ас дьоҕус нобуора диэн өйдөбүл баар. Нууччалыы...
Петр Наумовы – “Я – гражданин” аакка!
08-10-2015 15-33 | Көрдүлэр: 2886
Хараҕынан бастакы курууппалаах инбэлиит, 65-с хаарын санныгар түһэрбит, Кыайыы 70 сылыгар анаа...
Муостабыт дьылҕата – Кытай инвестордарын илиитигэр?
08-10-2015 15-32 | Көрдүлэр: 3007
Өлүөнэни туоруур муоста дьэндэйэрин кэтэһээччи элбэх. Соторутааҕыта Санкт-Петербурга Росавтодо...
Сочига Арктиканы кэпсэтэллэр
08-10-2015 15-20 | Көрдүлэр: 2896
Сочига, бу дьыл алтынньы 5 к., Арктиканы сайыннарыы боппуруоһунан дьарыктанар судаарыстыба хам...
Өссө 10 оскуола
03-09-2015 20-11 | Көрдүлэр: 2968
СӨ Үөрэххэ министиэристибэтин тиһэх чахчыларыттан көрдөххө, күн бүгүн өрөспүбүлүкэ үрдүнэн уоп...
“Сибиир күүһэ” бигэргэннэ
03-09-2015 20-03 | Көрдүлэр: 2910
Бу күннэргэ премьер Д.Медведев “илин диэки” тардыллар гаас ситимин (ол иһигэр “Сибиир күүһүн”)...
* Бесплатно для абонентов СТК по всей РС(Я), (кроме ТП "Фристайл")

Үллэр үйэҕэ Илдьити чугаһынан чуҥнаатахха

19.12.2013 11:01 | Автор: Виталий Сур | Көрдүлэр: 2145   
Печать

04_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copyАрассыыйа Төрүт сокуона 20 сыллаах үбүлүөйүн күнүгэр бэрэсидьиэн Владимир Путин Федеральнай Мунньахха Илдьит тылын эттэ. Манна Саха сирин Аҕа баһылыга Егор Борисов кытынна уонна Илдьит тыл туһунан тус санаатын үллэстибитин иһитиннэрэр-биллэрэр идэлээхтэр куйаар муҥунан тарҕаттылар. Бэйэҕит да билэн-көрөн олордоххут. Владимир Путин Илдьит тыла олохтоох салайыныы кыһалҕаларыттан саҕаламмытын бэлиэтиир тоҕоостоох. Холобур, дьэ, кини туох диэтэ?

„Оройуон таһымыгар олохтоох салайыныы суураллыбытын тэҥэ. Ол курдук, үөрэхтээһин, доруобуйа харыстабылын, социальнай көмүскэл боломуочуйалара эрэгийиэҥҥэ бэриллибиттэр“.

Тоҕо инньэ диэбитэ буолуой?

Бу ааттаммыт боломуочуйалар хара маҥнайгыттан муниципальнай оройуон таһымыгар бэриллибит курдуктар эрээри, былаас ситимэ урукку судаарыстыбаннай былаас туруору тутулуттан туох атыннааҕый? Биллэн турар, аллараа таһымҥа судаарыстыбаннай былаастан олохтоох салайыныыга көһөр быыһык кэмҥэ, ол сахха үп-харчы да кырыымчыгынан, билигин үлэлии турар тутул олохтонуута кэм-кэрдии ирдэбилэ этэ. Ол эрэн уһаан-тэнийэн хаалла. Быһата, олохтоох салайыныы баара-суоҕа улаханнык биллибэт балаһыанньата. Уратыта диэн, улуус, нэһилиэктэр баһылыктара быыбарданаллар, оттон үп-харчы син биир үөһэттэн кэлэр, нэһилиэк улууска, улуус бырабыыталыстыбаҕа бас бэринэр. Дьиҥинэн, олохтоох салайыныы уонна судаарыстыбаннай былаас букатын тус-туһунан былаас салаалара этилэр эбээт!

„Улугуруу биричиинэтэ тугуй?“ диэтэ быһыылаах Владимир Путин. Олохтоох салайыныы боломуочуйаларын өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай былааһа тоҕо апчарыйан олороруй, үбүн-харчытын тоҕо Дьокуускайга олорон дьаһайарый? Эрэгийиэннэр бырабыыталыстыбалара тоҕо  кырдьык-хордьук федеральнай бырабыыталыстыба киэбин кэтэн дархаһыйдылар?

Биһиги бэрэсидьиэммит Егор Борисов хоруйа маны кэтэһэн сылдьыбыт курдук буолла:

„Мин дойду бэрэсидьиэнэ туруорбут соруктара Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр хайыы-сах олоххо киллэриллэ сылдьалларыттан үөрэбин. Бу туох-ханнык иннинэ гражданскай уопсастыбаҕа уонна олохтоох салайыныыга сыһыаннаах. Былаас нэһилиэнньэҕэ чугаһа былаас уорганнарын чопчу уонна туһуламмыт дьайыыларынан бигэргэтиллиэхтээх – чуолаан муниципальнай тэриллиилэргэ. Субу маны биһиги соторутааҕыта буолан ааспыт СӨ Муниципальнай тэриллиилэрин сэбиэтин IV сийиэһигэр чопчулаан турабыт“, – диэтэ кини.

Федот Тумусов өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүн, бэл, ыалларынан үллэрэн кэбиһэр „түөрүйэлээҕин“ билэр буолуохтааххыт. Ол саҕа баар ини – олохтоох салайыныы уорганнара бэйэлэрин боломуочуйаларын,  ол аата тыырыллыбыт үбү-харчыны бэйэлэрэ дьаһайаллара.

Боппуруос икки түгэҥҥэ харсыһар: бастатан туран, бырабыыталыстыба, министиэристибэлэр уонна биэдэмистибэлэр халыҥ кэккэлэрэ чарааһыахтаах, иккиһинэн, олохтоох салайыныы таһымыгар каадыр чычырбаһа күөрэйиэхтээх.

Кырдьыга да, билигин нэһилиэктэргэ былыргы сопхуос „кииннэммит буҕалтыарыйата“ таһымнаах киһини күнүс тымтыктанан булбаккын. Ол оннугар Дьокуускайга „остуол баһын“ аайы кинилэр элбэхтэр.

Ону таһынан ханнык эрэ „каадырдар эрэсиэрбэлэрэ“ баар. Манна „Миниистир“ диэн оонньууттан киирэллэр уонна быһа дьиҥнээх миниистир эбэтэр кини солбуйааччыта буолаллар.

Дьэ, бу „каадыр эрэсиэрбэтэ“ олохтоох салайыныы эйгэтигэр, нэһилиэктэр уонна улуустар таһымнарыгар үлэлээн бурҕаллара, дуоһунас үрдэлин дьиҥнээх үлэни көрсөн дабайара тоҕо сатамматый? Былыр „хотойдор хоту көтөллөр“ диэн баар этэ – тойон буолар баҕалаах эдэр, эрчимнээх дьон хоту улуустарга баран бэйэлэрин көрдөрөр, тыйыс усулуобуйаҕа уопутурар, дьону кытта үлэҕэ үөрэнэр үгэһэ. Ханнык да бэйэлээх „миниистир“ буола оонньооһун маннык уопуту солбуйуон сатаммат.

Ол эрэн Владимир Путин уопсайынан эппитэ өйдөнөр. Саха сирэ, чахчы да, ураты усулуобуйалаах дойду буоллаҕа.

 

Төрүт сокуон туһунан

Төрүт сокуон мантан инньэ онон-манан уларыйара буолуо диэн баар. Владимир Путин арай киһи быраабын араҥаччылыыр иккис ыстатыйа тыытыллыа суохтааҕын курдук эттэ. Кырдьыга да, кэм-кэрдии кимиититтэн көрөн Төрүт сокуон уларыйара тоҕо сатаммат буолуой. Үйэтин тухары уларыйбатах ааттаах АХШ Конституцията араас „көннөрүүнэн“ (поправканан) быыһа суох „сыбаммыт“ баҕайы. Дьэ, ол иһин бу дойдуга юристар күннүүллэр: Конституция тула „абааһы атаҕын тоһутар“ дьаабыта – анал сокуонньут көмөтө суох сатаммаккын.

Бэйэҕит истэ-билэ сырыттаххыт, Арассыыйа Төрүт сокуонугар „национальнай өрөспүүбүлүкэлэр судаарыстыба буолаллар“ диэн нуорма баар. Дьэ, бу нуорматтан иҥнээччи элбэх, чуолаан, бу „кэмин кэтэһэ сытар миинэ“ – Арассыыйа мантан ыһыллыаҕа диэн куттууллар. Ол эрээри ССРС өрөспүүбүлүкэлэр сойуустан арахсар бырааптарыттан ыһыллыбыта диир сүөргү буолуо. Бастатан туран, дойду „баһыттан сытыйбытын“, „элиитэ“ таҥнарбытын түмүгэр эстибитэ. Онон суут-сокуон манна сыһыана кыра соҕус — сууту-сокуону тутуспуттара буоллар, баай-дуол үллэстиитэ, тыырсыыта билигин да бүтэ илик буолуо этэ. Дойду эстиитэ хаһан даҕаны сууттан-сокуонтан иҥнибэт.

Иммануил Кант бөлүһүөк, бадаҕа, бастакынан этэн турар, эйэлээх олох судаарыстыбалар сойуустарыттан эрэ тахсар кыахтаах диэн. Ол иһин бары сойуустаһа, бөдөҥүү сатыыллар. Европа тоҕо Украинаны бэйэтигэр киллэрэ сатыырый? Бу дойдуну сайыннара сатыыр ухханыттан дуо? Суох, ырыынагын кэҥэтээри, ресурсаларын туһанаары, Арассыыйа чугаһыгар айдааны тардаары, түөрэҥнэс балаһыанньаны олохтоору – онтон „ас таһаарынаары“. Былыр-былыргыттан олохсуйбут үгэс: төһөнөн атын судаарыстыбалар дьадайаллар, олохторо сатарыйар да, соччонон Арҕааҥҥы дойдулар кыаҕыраллар. Төһөнөн кыаҕыраллар да, соччонон нуһараҥнык, баайдык-тоттук олороллор. Дьэбириэйдэр өс хоһооннорун уларыта тутар буоллахха, биир дойду байдаҕына, тоҕус дойду дьадайыахтаах. „Закон сохранения энергии“ ханна баҕарар баар.

Аан дойдутааҕы сокуоннар Арассыыйа сокуоннарынааҕар үрдүк турар балаһыанньаларын хайаан да суох оҥоруохха наада. Холобур, Европа дойдуларыгар күн бүгүн эр дьон уонна дьахталлар бэйэ-бэйэлэрин кытта ыал буолар сокуоннара ылыллар. Бу ыаллар оҕо ииттэллэрэ, ол эбэтэр бэйэлэрин курдук дьону иитэн таһаараллара көҥүллэнэр. Атыннык эттэххэ, элбээн, тэнийэн иһэллэрэ көҕүлэниэхтээх. Ону ааһан киһи төрөппүт оҕотун, бииргэ төрөөбүтүн кытта хоонньоһор быраабын (инцест) киллэрэ сатыыллар.

Бу киһи аймахха олоҕурбут өйдөбүллэринэн уобарастыыр буоллахха, Арҕаа дойдуларга „хараҥа күүстэр“ „Айыы күүстэрин“ кыайан эрэллэрин көрдөрөр. Ол курдук, Авеста, ол эбэтэр былыргы арийдар (Аар айыылар) үөрэхтэринэн, бу Орто дойдуга 16 сир уйбат ыар аньыыта баар эбит буоллаҕына, саамай ыар аньыынан гомосексуализм (лесбиянство уонна да атын айылҕаны „күүһүлээһин“) ааҕыллар эбит. Иккис миэстэҕэ балары күөртээһин, өйөөһүн, аныгылыы эттэххэ, бырапагаандалааһын. Оттон өлөрүү, дьиктиргиэххит быатыгар, үһүс эрэ ыар аньыынан ааҕыллар.

Дьэ, бу маннык сокуоннар сотору аан дойдутааҕы сокуоннарга кубулуйан эрэллэр. Хайыы-үйэ киһи быраабын көмүскээтэҕэ буолан, аан дойдуга барытыгар соҥнооһун бара турарын көрөбүт. Оттон сорох интэлигиэн глобализм туох да куһаҕана суох, „естественнэй процесс“, хайыыр да кыах суох диэн ньаҥсыйарын сэкириэтэ манна сытар: Адьарай үөрэҕин тарҕатыы. Киссинджер бэйэтэ этэн турар: „Глобализм иккис аата – американскай империализм“.

Уһук Илин туһунан

Владимир Путин XXI үйэҕэ Уһук Илин уонна Сибиир сайдыылара инники күөҥҥэ тахсыбыттарын өссө төгүл бигэргэттэ: «Арассыыйа Чуумпу акыйаан диэки хайыһыыта, илиҥҥи эрэгийиэннэрбит тэтимнээх сайдыылара экэниэмикэҕэ саҥа саҕахтары арыйыа, тас бэлиитикэбитин өссө көдьүүстээхтик ыытарбытыгар саҥа саҥа суолу-ииһи үктүө”.

Илдьиккэ бу туһунан демография боппуруостарын кэнниттэн этиллибитинэн сылыктаатахха, мантан инньэ Уһук Илин нэһилиэнньэтин элбэтиигэ болҕомто ууруллар бадахтаах. Маныаха биһиги бэрэсидьиэммит Егор Борисов чопчу санаалааҕа кэрэхсэбиллээх. Холобур, субу соторутааҕыта Саха сиригэр дьиҥнээх идэтийбит, олохтоох нэһилиэнньэ ортотугар суох, чахчы наадалаах дьон кэлиэхтээхтэр, оттон “шлакоблогу иккис этээскэ таһаарары бэйэбит да сатыахпыт” диэн турар.

Бирюлево айдаанын кэнниттэн норуоттар икки ардыларыгар иирсээн иһин олохтоох былаастар эппиэттиир майгылара олохтонон турар. Бу тас бэлиитикэни кытта ыкса сибээстээх түгэн — кэлии дьон үксэ СНГ гражданнара буоллахтара. Владимир Путин ыкса ыалларбытын кытта сыһыаны харыстыах тустаахпыт диэн этэр. Онон дойду салалтата бу боппуруоска, чахчы да, хачаҥхаҕа ыллара сылдьара чуолкай. Биир өттүнэн, Таможеннай сойуус курдук улахан тэрээһини тэнитиэххэ наада, иккиһинэн, дойду иһигэр хаамаайы киһи элбээһиниттэн үөскээбит “буорахтаах буочука” уоҕун намыратыахха наада. Онон манна былааһы барытын, дойду бырабыыталыстыбатыттан олохтоох салайыныы саамай аллараа таһымыгар диэри эппиэтинэстээх оҥордулар. Мантан инньэ куорат, бөһүөлэк, нэһилиэк иһигэр омук дьоно тоҕуоруспут түөлбэлэрэ (анклавтара) үөскүүр, онтон сылтаан омугунан дьирээлэһии тыҥыыр буоллаҕына, олохтоох былаас “терроризмы өйөөһүн” диэн ыстатыйанан буруйдланнаҕына да көҥүлэ. Оннук буолуохтаах даҕаны — эппиэтинэстээх сиригэр чунуобунньук “буорахтаах буочуканы” тоҕо үөскэтиэн сөбүй? Бэрик эрэ ылар буоллаҕына — онон эппиэттиэхтээх!

“Ийэ хапытаалын” туһунан

Владимир Путин Илдьитигэр демография туһунан элбэхтэ ахтылынна. Таарыйа эттэххэ, кини оҕо төрөөһүнэ уонна олорор дьиэ тутуута ааспыт үйэ 80-с сылларыгар муҥутаан элбии сылдьыбытын бэлиэтээн аһарда.

Бырабыыталыстыба уонна Экэниэмикэ үрдүкү оскуолатын либэрээллээтэр либэрээллэрэ “ийэ хапытаалын” тохтотору туруорсаллар. Туһата суох дьарык диэбиттэрэ ыраатта. Оттон Владимир Путин туох диир эбитий?

-                   Ыстатыыстыка тохсунньу-алтынньы кэрдиис кэмнээҕи бүтэһик дааннайдарынан, быйыл Арассыыйаҕа нэһилиэнньэ төрүт айылгытынан элбээһинэ бэлиэтэннэ. Маннык көрдөрүү 1991 сылтан аан бастаан буолла. Бу олус үчүгэй. Оҕо төрөөһүнэ Арассыыйа субъектарын аҥаарыгар кэриэтэ өлүү ахсаанын сабырыйда. Буолаары буолан, оҕо төрөөһүнэ Ураал уонна Сибиир бары эрэгийиэннэригэр, Повольжье уонна Уһук Илин үгүс эрэгийиэнигэр Арассыыйа орто көрдөрүүтүн сабырыйар. Өссө манныгы өйдүөххэ наада. Күн бүгүн оҕо төрөөһүнэ алдьархай ааҥныырыныы намтаабыт кэмин оҕолоро — 90-с сыллардааҕы көлүөнэ — ыал буолан, оҕо төрөтөн эрэр. Онон Арассыыйаҕа бу үчүгэй көрдөрүү төттөрү түспэтин туһугар ураты кыһамньыбытын ууруохпутун наада.

Маны хайдах өйдүөххэ сөбүй? Биллэн турар, “ийэ хапытаалын” ууратан туран “ураты кыһамньыбытын уурдубут” диэһин сатамньыта суох буолуо.

Санаан да көрдөххө, хайдах туһата суох буолуой, “ийэ хапытаала”? Саҥа төрөөбүт киһи хара маҥнайгыттан өйүктээҕэ туох куһаҕаннааҕый? Бу харчыны төрөппүттэрэ дьиэлэнэллэригэр, оҕолорун үөрэттэрэллэригэр тутталлар, ол эбэтэр кэскилгэ туһаналлар эбээт!

Владимир Путин Федеральнай Мунньахха Илдьитин биһиэхэ чугас түгэннэриттэн кэпсээтэххэ итинник. Бу Илдьиккэ сигэнии кэлэр сылы быһа барыа, онон манна ахтыллыбатах түгэннэргэ да төннүөхпүт турдаҕа.

                                                                                                Илдьиттэн илдьириттэ — СУР.

 

 



Доҕоттор кэпсээ

Гороскоп

01_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy_copy

2014 сыл гороскоба

Доруобуйа, күүс-кыах да тупсар сыла иһэр. Үтүө дьайыылаах уларыйыы тахсар сибикитэ улахан. Урукку сылларга холоотоххо, ыарахан таһаҕаһы бырахпыт курдук…

RSS-Лента