Бу күннэргэ «Ситим» медиа-бөлөх генеральнай дириэктэрэ Мария Николаевна ХРИСТОФОРОВА СӨ Анал үөрэхтээһиҥҥэ, каадыры бэлэмнээһиҥҥэ уонна аттаран туруорууга министиэристибэтин салайааччыларын кытары Владивосток куоракка бара сырытта. Миниистир бастакы солбуйааччыта Степан Иванович МОСКВИТИН, Уһук Илиннээҕи үөрэх кыһаларын кытары үлэни сүрүннүүр Георгий Иванович Борисов уонна М.Н. Христофорова бу куоракка баар хас да үөрэх кыһатыгар сылдьан, биһиги оҕолорбут хайдах үөрэнэ, үлэлии-хамсыы сылдьалларын билистилэр, үөрэх кыһаларын салайааччыларын кытары көрүстүлэр. Уонна, биллэн турар, өрөспүүбүлүкэбитигэр араас таһымнаах испэсэлиистэри бэлэмнээһин туругун сырдаттылар, анарааҥҥылар уопуттарын билистилэр. Мантан антах бу көрсүһүүлэр тустарынан сиһилии сырдатыахпыт. Бастатан туран, Уһук Илиннээҕи федеральнай университет (ДВФУ) ректора Владимир Владимирович МИКЛУШЕВСКАЙЫ кытары кэпсэтиини таһаарабыт.

ДВФУ ректора В.Миклушевскай: саха оҕолоро үөрэнэллэрин биһириибит

— Билигин биһиги университеппыт 62 тыһ. устудьуоннаах. Мантан 22 аҥаар тыһыынчата Владивосток куоракка «иһиттэн» үөрэнэр. 10 тыһ. үлэһиттээхпит, ол иһигэр 3 тыһ. – преподаватель. 15 филиаллаахпыт, онтон үһэ – Приморскай кыраай тас өттүгэр баар: Соҕуруу Сахалиҥҥа, Камчаткатааҕы Петропавловскайга. Оттон Япония Хакодате куоратыгар баар филиалбыт үлэлээбитэ 15 сыл буолла.

***

— Эһиги университеккытыгар курдук, биһиэхэ эмиэ сайдыы тосхоло баар. Ол быһыытынан, 5 млрд солк. бэриллэр (сыллата – 1-дии млрд). Бу харчыны туһаҕа таһаарарга аҥаардас тэрили ылыыттан-атыылаһыыттан туораан (хааччыллыыбыт куһаҕана суох), дьоҥҥо туһулаан үлэлэтэ сатыыбыт. Ол курдук, үлэһиттэрбитин дойду тас өттүгэр үөрэттэрэбит, үөрэх аныгы бырагыраамаларын атыылаһабыт.

Үөрэх «интернационализациятыгар» болҕомто уурабыт: 2019 сылга бу тосхол үлэлээн бүтэрин саҕана, устудьуоммут 25 %-на, о.э. 7,5 тыһ. киһи, атын дойдуттан кэлэн үөрэниэхтээх. Билиҥҥитэ тыһыынча кэриҥэ омук устудьуона баар.

Өссө элбиэхтэрин, билигин уопсай дьиэ тиийбэт. 2012 сыл күһүнүгэр, АТС (Азиатско-Тихоокеанский саммит) кэнниттэн, биһиги Нуучча арыытыгар баар кампуска көһүөхтээхпит. Оччоҕо биллэ кэҥиэхпит. Быһа холоон, 1 мөл. кв. м иэннээх буолуо. Кампус тутуута былаан быһыытынан бара турар.

***

— Үөрэх аныгы технологияларын киллэрэбит. Балаҕан ыйыгар бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлэ кэлэ сырыттаҕына, «Электроннай университет» систиэмэни көрдөрбүппүт. Бу систиэмэ 21 салаалаах. Ол иһигэр – үөрэх, билим, үп, каадыр салаалара, о.д.а. Кэнэҕэһин кампус хас биирдии аудиторията виртуальнай ситимҥэ холбонуохтаах. Оччоҕо үөрэххэ Интэриниэти туһаныы улаатыахтаах, биир лиэксийэ хас да сиринэн тэҥҥэ ыытыллар кыахтаныахтаах. Дьиҥэр, ити барыта аан дойду үрдүнэн тарҕаммыт көстүү. Онон туох да саҥаны айа сатаабакка, билигин баар саамай бастыҥ арыйыылары туһанан, кэлин саҥардыы-уларытыы үлэтин ыыппат курдук дьаһаныахтаахпыт.

Манна үлэлиэхпиттэн, аан дойду бөдөҥ кыһаларын кэрийдим. Эмиэрикэҕэ, Австралияҕа, Кэриэйэҕэ сырыттым, аны Кытайга, Японияҕа барар былааннаахпын. Аан дойду сүрүн ВУЗ-тарын кытары алтыһан үлэлиибит, дуогабардаахпыт. Сорукпут тугуй? Холобур, Кытай хоту өттүгэр олорор эдэр киһи Калифорния Беркли университетыгар барар оннугар, чугастыы биһиэхэ кэлэрэ ордугун, үөрэтии таһыма биһиэхэ итэҕэһэ суоҕун итэҕэйиэхтээх.

Эппитим курдук, ДВФУ түөрт үрдүк үөрэх кыһатын түмтэ. Урут бу кыһалар бары арҕам-тарҕам, ыһыллаҕас соҕустук олорбуттара. Аҕыйах сыыппараны көрдөххө: 78 факультет, 42 институт, 300 хаапыдыра баара. Билигин факультеттар, институттар оннуларыгар 9 билим-үөрэх оскуолатын арыйдыбыт, 300 оннугар 105 хаапыдыра оҥордубут. Холбоһуу олус түргэнник, сыл эрэ аҥаарын иһигэр, барда. Биллэн турар, бастаан утаа уустук боппуруос син баара. Ол эрээри дьон бу уларыйыылары ылынна диэн эрэллээхтик этэр кыахтаахпыт.

***

— Саха сирин оҕолоро манна кэлэн үөрэнэллэрин биһириибит. Туох баар усулуобуйаны тэрийэргэ бэлэммит, сөбүлүөхтэрэ диэн эрэнэбит. Килиимэтин да атыҥырыахтара суоҕа дии саныыбын. Биллэн турар, кыһынын тыаллаах, салгына сииктээх эрээри, Саха сиринээҕэр сымнаһыар – алтынньыга диэри соно суох сылдьабыт. Билигин тохсунньу ортото да, көрөргүт курдук, хаардыы илик.

МЧС дуогабарыгар олоҕуран, Саха сириттэн 10 оҕо үөрэнэр. Оттон СӨ Анал үөрэхтээһиҥҥэ министиэристибэ тус сыаллаах миэстэлэргэ өссө 10 оҕону киллэрбитэ. Үс оҕо – көлө салаатыгар, 4 оҕо – тутууга, 3 – энэргиэтикэҕэ уонна электро-тиэхиньикэҕэ. Бары үрдүк бааллаах абитуриеннар кэлбиттэрэ.

Былырыын Саха сирин оскуолаларын бүтэрбит 74 оҕо сайабылыанньа биэрбитэ. Мантан, тус сыаллаахтары ааҕан туран, куонкуруһу ааһан, 30-та бүддьүөккэ, өссө икки оҕо дуогабарынан киирбитэ. Идэни талыыны көрдөххө, «востоковедение» уонна инженернэй идэлэр ордук улахан болҕомтону тардаллар эбит. Үөрэххэ туттарсыы электроннай көрүҥүнэн (КГЭ түмүгүнэн) эмиэ барар.

Саха оҕолорун бэрээдэгин туһунан туох да үҥсүү киирбэт. Ол аата этэҥҥэ сылдьаллар, үчүгэйдик үөрэнэллэр.

Уопсай дьиэнэн хааччыйыыга быраабыланы тутуһабыт, барыта аһаҕас буоларын хааччыйабыт. Бастатан туран, үөрэх хайысхатыттан, төһө тоҕоостооҕуттан көрөн, устудьуоннар үс бөлөххө арахсаллар. Хас биирдии бөлөххө КГЭ түмүгүнэн саамай үрдүк бааллаахтар ханнык уопсайга олороллорун талар кыахтаахтар. Ол аата кыра бааллаах оҕо талар кыаҕа да кыра. 12 тыһ. кэриҥэ устудьуон уопсай дьиэҕэ наадыйар буоллаҕына, билиҥҥитэ 5,5 тыһ. миэстэлээхпит. Миэстэҕэ тиксибэтэх устудьуон куоракка дьиэ куортамнаан олорор, хос көрдүүр. Риэлтор ааҕыныстыбалары кытары сөбүлэҥ түһэрсэн, кинилэр олохторун булалларыгар көмөлөһөбүт.

Кампус тутулуннаҕына, уопсайга өссө 11 тыһ. миэстэ эбиллиэхтээх. Онон кэнэҕэһин бу өттүгэр кыһалҕа суох буолуо дии саныыбыт.

***

— Тус бэйэм Саха сиригэр сылдьа иликпин. Онон, кыах көһүннэр эрэ, хайаан да бара сылдьар санаалаахпын. Холобур, М.К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет үлэтин-хамнаһын билсэ, эһиэхэ ыытыллар олимпиадаларга устудьуоннарбытын кытыннара, аны сайын ыытыллыахтаах «Арассыыйа – спорт державата» форумҥа, «Азия оҕолоро» V оонньууга.

***

Көрсүһүү түмүгэр СӨ Анал үөрэхтээһиҥҥэ, каадыры бэлэмнээһиҥҥэ уонна аттаран туруорууга миниистирин бастакы солбуйааччы С.И. Москвитин уонна Уһук Илиннээҕи федеральнай университет ректора В.В. Миклушевскай бииргэ үлэлиир туһунан сөбүлэһиигэ илии баттастылар.

Бэй.кэр.

Дьокуускай-Владивосток.