“Гоп-стоп уопсастыба”, үөр сүөһү уонна бостуук

02.02.2015 16:35 | Автор: Сур | Көрдүлэр: 2884   
Печать

_copy_copy_copyОҕону кыылтан тэйитии туһунан санааны салгыы сайыннардахха, күн бүгүн уопсастыбаҕа олоҕурбут биир түгэҥҥэ болҕомтону хатыахха наада. Холобур, 18-с оскуолаҕа айдааны тардыбыт Диана кыыс социальнай ситимҥэ суруйбут суруйуутуттан көрдөххө, кини билиҥҥи уопсастыба саамай эрэллээх бэрэстэбиитэлэ эбит.

Ол курдук, кини туох-ханнык иннинэ быраабы араҥаччылааччылары абааһы көрөрүн туһунан суруйбут. Салгыы интернет кэпсэлиттэн биллэххэ, кыыс убайдара “олоро сылдьыбыттар”, бэйэтэ тугу эрэ уоран дуу, хайаан дуу, ол диэки эйгэҕэ “боруобалана” сылдьар курдук.

Чэ, ол туһа туспа, оттон Диана кыыс “бөхтөрү” абааһы көрөрүн туһунан аан дойдуга билиниитэ тугу көрдөрөрүй?

Саамай кэрэхсэбиллээҕэ, биһиги уопсастыбабыт үгүс өттө, этэргэ дылы, киниттэн соччо-бачча өнүйбэтэх дьон. Олоххо араас буолар баҕайыта эрээри, быраабы араҥаччылааччылары абааһы көрүү, туох-ханнык иннинэ, бэйэни билиниигэ, бэйэни тулалыыр эйгэҕэ билиһиннэриигэ, аатырыныыга, ол аата, нууччалыы эттэххэ, “самоидентификация” диэн өйдөбүлгэ майгынныыр. Майгынныыр эрэ дуо?

Отучча сыллааҕыта киһи барыта “понятиелаах” буоллаҕа буолбат этэ. Оттон билигин хас хардыы аайы оннугу көрөҕүн — боростуой үлэһиттэн саҕалаан, тос курдук тойоҥҥо тиийэ. Ким эрэ “бөхтөр” диэн кыбдьыгырыыр буоллаҕына, ханнык эрэ тос курдук киһи “кинилэр баҕас” диэбиттии туттуо-хаптыа.

Кыылларбытыгар төннөн кэлэбит. Сүөһүгэ бостуук диэн баар. Үүрэр-хаайар, чыпчаххайдыыр, наада буоллаҕына буойунаҕа бурҕаталаан аҕалтыыр.

Дьээбэтэ диэн баар, дьон үксэ күн бүгүн бэлииссийэлэри (бэрт соторутааҕыта диэри, милииссийэлэри) “бостуук” курдук көрөр диэххэ сөп дуо? Кырдьык, инньэ диэххэ сөп эрээри, манна сүрүнэ эмиэ “самоидентификацияҕа” сытар. “Мин эмиэ кыылбын (сүөһүбүн), билиҥ-көрүҥ, ытыктааҥ (атаҕастаамаҥ), суох буоллун бостуук, баар буоллун үөр (стадо)!” — диэбит кэриэтэ. Аан дойдуга бэйэни билиһиннэрии.

Оонньуута суох, сэбиэскэй кэмҥэ “криминал” туспа соҕус эйгэ буолара. Бэйэтэ сокуоннаах, бигэ “аптарытыаттардаах”, эрэллээх “саллааттардаах”. Мээнэ киһини онно киллэрбэттэр да этэ.

Оттон билигин тугуй? Киһи барыта “понятие” диэн тыллаах, оттон оскуола оҕолоро “общакка” харчы хомуйаллар. Ол аата тугуй? Биллиилээх публицист Сергей Кара-Мурза маннык көстүүнү “гопниктар уопсастыбалара” диэн ааттыыр уонна маны улахан уоруйахтар, былаас мафията собус соруйан тэрийбитин туһунан этэр — “буфер” быһыытынан.

Кырдьык, “буфер” диэххэ сөп. Мөлүйүөнүнэн уордаххына “меценат” аатыраҕын, тыһыынчаны ыллаххына “кыра куоракка тохтообокко бараҕын”. Ааспыт үйэ 90-с сылларыгар миллиардынан уорааһын-талааһын биһиги харахпытыгар көстүбэккэ ааспыт буоллаҕына “бэйэ дьоно” — араас таһымнаах бандьыыттар, рэкетирдар уонна бэтэрээнэн уоруйахтар субу сылдьаллара эбээт. Илэ-бодо!

Бу уопсастыбаны “тоһуппут” бадахтаах.

Онон айдааны таһаарбыт Диана кыыс биһиги уопсастыбабытыгар баар сырхан баастарбытын, этэргэ дылы, “туус биһэн” сэтэрэтэн көрдөрдө. Ол иһигэр интернет ситимигэр тахсыбыт араас дьүүллэһиилэр өй-санаа түһүүтэ төһө дириҥин өссө чуолкайдаан биэрдилэр.

Бары буруйдаахпыт, ол аата кими да булан ылан буруйдуур кыахпыт суох дуо? Төһөтүн да иһин, чопчулаан биэрдэххэ, төрөппүттэр буруйдаахтара көстө сылдьар. Ол эрэ кэнниттэн учууталлар буруйдаахтар. Суут хараҕын батыстахха, оскуола тиэргэнин тас өттүгэр буолбут дьыала эбээт.

Ону баара, буруйдааҕы да булан туһаммаккын. Административнай кэһии кодекса куһаҕан төрөппүттэри уонна да атын эппиэттээх сирэйдэри дуона суох буруйдуур — 1 мөһөөхтөн 5 мөһөөххө диэри. Холуобунай буруй оҕону куһаҕаннык иитиигэ суох, арай аһары кыһаллаккын таһыйдаххына “тоскун” ылыаххын сөп. Онон буруйдааҕы да булан тугу туһанабыт?

Манна саамай түөрэккэй балаһыанньалаах дьонунан эппиэттээх уонна дуоһунастаах сирэйдэр буолаллар — учууталлар, дириэктэр, бэл, куорат салалтата. Кинилэри үлэлэриттэн үүрүөххэ сөп буоллаҕа.

Туруктаах уопсастыбаҕа маннык омсолоох көстүү кэнниттэн  хотунан-соҕуруунан ньаҕыйыы тахсыа суох этэ. Уопсастыбаннай тэрилтэлэр — төрөппүттэр түмсүүлэрэ, ыччаттар хамсааһыннара, бэтэрээннэр, интэлигиэннэр уо.д.а. үтүмэн үгүс өйдөөҕүмсүйээччилэр, Уопсастыбаннай Палата, Норуодунай фронт курдук тэрээһиннэр оҕону иитиигэ баар итэҕэстэри, биирдиилээн төрөппүккэ, учууталга, оскуолаҕа сыбаабакка, кэлимник ырытан, анаалыстаан көрүөхтээхтэр. Дьиҥинэн, тугу барытын сокуонунан хаарчахтыыр кыаллыбата чуолкай буоллаҕа, кыһалҕаны үксүн уопсастыба, дьон-сэргэ өйүнэн-санаатынан, тылынан-өһүнэн, үлэтинэн-хамнаһынан, көҕүнэн-холобурунан, араас тэрээһиннэринэн уларытар кыахтаах. Гражданскай уопсастыба диэн ол буолуо этэ.

СУР.