Бу күннэргэ «Ситим» медиа-бөлөх генеральнай дириэктэрэ Мария Николаевна ХРИСТОФОРОВА СӨ Анал үөрэхтээһиҥҥэ, каадыры бэлэмнээһиҥҥэ уонна аттаран туруорууга министиэристибэтин салайааччыларын кытары Владивосток куоракка бара сырытта. Миниистир бастакы солбуйааччыта Степан Иванович МОСКВИТИН, Уһук Илиннээҕи үөрэх кыһаларын кытары үлэни сүрүннүүр Георгий Иванович Борисов уонна М.Н. Христофорова бу куоракка баар хас да үөрэх кыһатыгар сылдьан, биһиги оҕолорбут хайдах үөрэнэ, үлэлии-хамсыы сылдьалларын билистилэр, үөрэх кыһаларын салайааччыларын кытары көрүстүлэр. Уонна, биллэн турар, өрөспүүбүлүкэбитигэр араас таһымнаах испэсэлиистэри бэлэмнээһин туругун сырдаттылар, анарааҥҥылар уопуттарын билистилэр. Мантан антах бу көрсүһүүлэр тустарынан сиһилии сырдатыахпыт. Бастатан туран, Уһук Илиннээҕи федеральнай университет (ДВФУ) ректора Владимир Владимирович МИКЛУШЕВСКАЙЫ кытары кэпсэтиини таһаарабыт.

2010 сыл ти´эх нµ³мэриттэн са±алаан 2011 сыл алтынньы ыйыгар диэри ти´игин быспакка тахсыбыт “£рк³н ³й оскуола” тµмµктэннэ. Бастаан утаа со´утан элбэх о±о хоруйдарын ыытан барбыта. Кэлин улам-улам а±ыйаан (ордук сайы²²ы ыйдарга) бµтэ´ик тµ´µмэххэ диэри ахсааннаах о±о тиийэн кэллэ.

Билигин үлэни булуу хас биирдии киһиэхэ – тыын боппуруос. Олоҕуҥ усталаах-туоратыгар талан ылбыт идэҕэр бэриниилээхтик, ис сүрэххин ууран туран үлэлиириҥ – дьол. Дьиҥэр, ол барыта эн идэҕин хара ааныттан сөпкө таларгыттан тутулуктаах. Ыччат бастакы анал үөрэҕин ылан баран, кэлин идэтинэн үлэ буларын дуу, суоҕун дуу СӨ Анал үөрэхтээһиҥҥэ, каадыры бэлэмнээһиҥҥэ уонна аттаран туруорууга министиэристибэтэ хонтуруоллуур. Оттон ол үлэ хайдах быһыылаахтык ыытылларын миниистир солбуйааччыта Анна Шишигина кэпсиир:

Google корпорация уонна Apertium тэрилтэ 2012 сыл тохсунньу 16 күнүгэр диэри Google Code-In диэн ааттаах куонкурус ыыталлар. Куонкурус усулуобуйатынан хас биирдии кыттыбыт оҕо (13-17 саастаах) үс сорудаҕы толордоҕуна, 100 евро (4 тыһ. солк. кэриҥэ) харчыны хамнас курдук ылар (кыттыбытын туоһулуур сэртипикээт, футболка, харчынан бириэмийэ көрүллэр,  гран-при – Google штаб-квартиратыгар Маунтин-Вью куоракка (Калифорния, АХШ) төрөппүтүн кытта айан).

Уус Алдан улууһугар сэтинньи ый «Быраап уонна бэрээдэк» ыйынан биллэриллибитэ. Бу тэрээһин чэрчитинэн, I Хоро нэһилиэгэр (Чараҥ бөһүөлэгэр) олус туһалаах тэрээһин буолан ааста. Сокуоннай сааһын туола илик оҕону чөлүгэр түһэрэр Киин (реабилитациялыыр) оскуола оҕолоро буруйу оҥорууларын, бэрээдэги кэһиилэрин өйдөтөр-сэрэтэр аахсыйаны тэрийэн ыытта.

Сэтинньи 25 күнүгэр Ньурба улууһун Антоновка сэлиэнньэтигэр Тыа хаһаайыстыбатын күнүгэр түбэһиннэрэн «Оҕону үлэҕэ үөрэтии, тыа хаһаайыстыбатыгар сыһыарыы» диэн ааттаах улуус кэмпириэнсийэтэ тэрилиннэ. Кэмпириэнсийэҕэ үлэ үтүөҕэ эрэ тиэрдэр итэҕэтиллээх холобурунан үйэтин сааһын тухары тыа сирин ыарахан үлэтигэр көлөһүнүн тохпут, хоннохтоох отчут  В.С.Дмитриев 60 сааһынан чиэстэннэ.  Кини XX-с үйэ чулуу отчутунан биллэриллэн турар.

 (Үлэҕэ саҥа киирбит киһиэхэ психологтар сүбэлэрэ)

 «Үлэ үөрүү, үлэ дьол, үлэ үүнэр сайдар суол» диэн этиини сэбиэскэй кэмнээҕи күүрээннээх үлэҕэ ыҥырар луоһун эрэ курдук саныыр эбит буоллахпытына, билигин атын харахпытынан көрөр кэммит кэлбит. Ол курдук, сайдыы таһыма үрдүү, үүнэ турар тэтимнээх кэмигэр үлэтэ суох буолуу, чуолаан эдэр ыччат иһигэр сүрун проблемаҕа кубулуйда. Оттон улэлээх-хамнастаах өттө салгыы сайдар туһугар, карьера кирилиэһин өрө сүүрэн тахсыахтарын баҕараллар. Маныаха киһи да араастаах. Сорох туппута торуоска, сорох саҥаттан саҥаны боруобалаан бэйэтин тургутар түгэннэрэ үгүс буолар. 

                               (Үлэҕэ саҥа киирбит киһиэхэ психологтар сүбэлэрэ) 

«Үлэ үөрүү, үлэ дьол, үлэ үүнэр сайдар суол» диэн этиини сэбиэскэй кэмнээҕи күүрээннээх үлэҕэ ыҥырар луозунг эрэ курдук саныыр эбит буоллахпытына, билигин атын харахпытынан көрөр кэммит кэлбит. Ол курдук, сайдыы таһыма үрдүү, үүнэ турар тэтимнээх кэмигэр үлэтэ суох буолуу, чуолаан эдэр ыччат иһигэр сүрун проблемаҕа кубулуйда. Оттон улэлээх-хамнастаах өттө салгыы сайдар туһугар, карьера кирилиэһин өрө сүүрэн тахсыахтарын баҕараллар. Маныаха киһи да араастаах. Сорох туппута торуоска, сорох саҥаттан саҥаны боруобалаан бэйэтин тургутар түгэннэрэ үгүс буолар.

«Дьулуур» – спорду өрө тутар, сүүрүүлээх-көтүүлээх, көрдөөх-көхтөөх оонньуулары сэргиир, сүрэх баҕатынан кыаммакка-кырдьаҕаска көмөлөһөр, алмаастаах кыраай киин куоратын эрчимнээх, инникигэ эрэллээх, үлэһит ыччатын түмсүүтэ.

Биһиги түмсүүбүт 2011 сыл сайыныттан үлэтин саҕалаата. Сүрүн хайысхата – спорт. Ол курдук, сайын ыытыллыбыт Мииринэй куорат спартакиадатыгар эрэллээхтик кыайбыппыт. Ол кэннэ Ленскэй улууһун Орто Наахаратыгар ыытыллыбыт күрэхтэһиигэ 14 саха ыччата үс массыынанан баран, көхтөөхтүк кыттан, дуоһуйа сынньанан кэлбиппит.