Биир киһи уулуссанан баран иһэн аара саҥа маҕаһыын аһыллыбытын көрбүт. Маҕаһыын килэйэн-халайан улахана, үчүгэйэ сүрдээх үһү.
Киһи «хата, манна киирэн бэрчээккитэ атыылаһыахха» дии санаабыт. Маҕаһыыҥҥа ырбайбыт айахтаах атыыһыт эҕэрдэлии көрсүбүт:
— Тугу атыылаһыаххын баҕараҕын?
— Бэрчээкки, — диэбит киһи.

— Ол отделга бар, — диэн ыйан биэрбиттэр. Тиийбитигэр ыйыппыттар:
— Хайдах бэрчээкки нааданый? Кыһыҥҥы дуу, сааскы дуу?
— Кыһыҥҥы...
— Кыһыҥҥы буоллаҕына онно бар, — киһибитин салгыы атын отделга утаарбыттар. Онно тиийбитигэр:
— Тирии бэрчээкки наада дуу, заменитель дуу? — диэн буолбут. Биһиги киһибит: «Тирии» — диэхтээбит.
— Тирии буоллаҕына ол ааҥҥа бар, — дэспиттэр. Ыйбыт ааннарыгар тиийбитигэр:
— Искусственнай түүлээх наада дуу, дьиҥнээх түүлээх дуу, — диэн ыйыппыттар.
Мантан салгыы «тимэхтээх дуу?», «сунуур быалааах дуу?», «хара дуу, кугас дуу?», «бу соҥҥор барсар быһыылаах дуо?» диэн сэттэ уон сэттэтэ ыйытан сорун-сордообуттар.
Биһиги киһибит тулуйа сатаан баран (дьиҥинэн, хаһан да кыыһырбат сымнаҕас майгылаах киһи эбитэ үһү) отделга көтөн түспүт уонна маатыралаан субуруппут: «Миэхэ кыһыҥҥы, тирии, дьиҥнээх түүлээх, тимэхтээх, хара, бу соммор барсар бэрчээкки наада!» Ол турдахтарына аттынааҕы аан арылла биэрбит да ынырыктык кыйахаммыт сирэйдээх, унитаз, кафель көтөхпүт киһи көтөн түспүт уонна атыыһыттарга туһаайан хаһыытаан ньиргиппит:
— Миэхэ баара-суоҕа туалет кумааҕыта эрэ наада!!! Бу баар мин унитаһым, бу баар, маннык өҥнөөх! Оттон бу туалетым муостата! Оттон олорор сирим төһө улаханын бэҕэһээ кээмэйдээбиккит! Ол кумааҕыгытын атыылыыгыт дуу, суох дуу?!
Маны көрөн баран биһиги киһибит таһырдьа ыстаммыт. «Туалет кумааҕытын итинник атыылыыр буоллахтарына, бэрчээккибин хас күн сордоон биэриэхтэрэ биллибэт. Хата, эрдэ-сылла куотууһубун» диэн үөрүү-көтүү бөҕө буолан салгыы дьиэрэҥкэйдии турбут.

Устудьуоннар тустарынан

Медицинскэй институкка эксээмэн буола турар.
Ыйытыы: Туохтан сылтаан устудьуоннар оҕолоро ньиэрбинэй буоларый?
Хоруй: Үс бастакы ыйга эмбрион эрэйдээх «ийэм түһэттэрбэтэр ханнык...» диэн куттанан тахсар. Үс кэлэр салгыы ыйдарга «аҕам буолуохсут ийэбин ойох ылыа дуо?» диэн таайа сатыыр. Оттон үс бүтэһик ыйга «икки эрэ киһи истипиэндьийэтигэр үһүө буолан хайдах олоробут?» диэн санааҕа ылларар.

* * *

Үс абитуриент устуоруйа эксээмэнин туттараллар. Бастакы абитуриент – киэҥ, улахан билсиилээх. Иккис абитуриент — кыра билсиилээх, үһүс абитуриент – туга да суох. Эксээмэн саҕаламмыт.
Бастакы абитуриентан ыйыталлар:
— Ханнык дойдуга аан бастаан атомнай буомбаны бырахпыттарай?
— Японияҕа.
— Маладьыас, «биэс» сыана!
Иккис абитурентан ыйталлар:
— Ханна аан бастаан атомнай буомбаны бырахпыттарай, хас сыллаахха.
— Японияҕа, 1945 сыллаахха...
— Маладьыас, «биэс»!
Үһүс абитуриентан ыйыталлар:
— Ханнык дойдуга, хаһан атомнай буомбаны бырахпыттарай? Хас киһи өлбүтэй? Ол ханнык куоракка этэй?
— Японияҕа, 1945 сыллаахха. 294 тыһыынча киһи... Хиросимаҕа...
Үһүс абитуриены салгыы «эрийэллэр»:
— Ол дьон ааттарын биирдиилээн ааттаталаа...

* * *

Профессор: Маркс диэн киһини билэҕин дуо?
Устудьуон: Билбэппин...
Профессор: Оттон Энгельси?
Устудьуон: Билбэппин...
Профессор: Оттон Ленини?
Устудьуон: Билбэппин...
Профессор: Эн, уопсайынан, хантан кэлэн хаалбыт киһигиний?
Устудьуон: Ыраах, уһук хотуттан. Ураһабыттан хоҥнубутум ый аҥаара буолла...
Профессор: Аата, үчүгэйин! Дьоллоох да киһигин, тугу барытын быраҕан эн дойдугар баран хаалбыт киһи дуу...

* * *

Эксээмэн буола турар. Устудьуон кыра шпаргалкалаах эппиэттии тахсар.
— Эппиэтиҥ ханнаный?
— Төбөбөр баар.
— Оттон бу туоххунуй?
— Ээ, ити төбөбөр баппатаҕын суруммутум..

* * *

Сааскы киэһэ. Уопсай дьиэ аттыгар икки аччык устудьуон ыскамыайкаҕа табахтаан бусхата олороллор:
— Бааскаа, мин аччыктаатым аҕай дии.
— Мин эмиэ...
— Бай, хантан эрэ минньигэс баҕайы шашлык сыта кэлэр дуу?
— Акаары, табаххар сахсырҕа олорор.

* * *

Устудьуон остолобуойга кэлбит. Биир да иллэҥ остуол суох буолан биэрбит. Устудьуон куттана-куттана аһыы олорор профессор утары олорунан кэбиспит. Улахамсык профессор киэбирэн киҥинэйбит:
— Гусь свинье не товарищ.
Устудьуон эрэйдээх мух-мах туттан туран:
— Чэ, оччоҕуна мин көттүм, — диэбит. Уонна мэлис гынан хаалбыт.
Профессор ыбылы кыыһыра, сиэссийэ кэмигэр уолтан хайаан да иэстэһиэх буолан саана хаалбыт.
Эксээмэн күнэ үүммүт. Профессор ымаҥныы-ымаҥныы устудьуоҥҥа саамай ыарахан ыйытыылардаах билиэти талан биэрбитин үрдүнэн, устудьуон барытын сөпкө хоруйдаабыт. Онуоха профессор ыйытар:
— Уулуссаҕа икки мөһөөччүк сыталлар. Бииригэр — толору өй, иккиһигэр — кыһыл көмүс. Ханныгын талаҕын?
Устудьуон:
— Кыһыл көмүһү!
Профессор:
— Оттон мин өйдөөх мөһөөччүгү ылыам этэ.
Онуоха устудьуон:
— Кимиэхэ туох тиийбэтинэн ылар буоллахпыт... — диэбит уонна ып-ырааһынан көрөн олорбут.
Профессор кыыһырбыт, устудьуон зачеткатыгар "КОЗЕЛ" диэн суруйбут, ону биирэ өйдөөн да көрбөтөх. Сотору буолан баран устудьуон төннөн кэлэр уонна этэр:
— Илии баттаабыккын эрээри сыанабын туруорбатаххын...

* * *

Уопсайга кыргыттар хосторо уолаттар хосторуттан туох уратылааҕый?
— Кыргыттар хосторугар иһити аһаан баран тута сууйаллар, оттон уолаттар хосторугар — аһыахтарын эрэ иннинэ.

* * *

Тохсунньу 25 күнэ – устудьуон күнэ.
Олунньу 23 күнэ – табыллыбатах устудьуон күнэ.

* * *

Медик устудьуон балыыһаҕа быраактыкалана кэлбит. Быраас «сотору кэлиэм, ыарыһахтар кэллэхтэринэ тугу билэргинэн көрөөр-истээр, сүбэлээр, эмтээр-томтоор» диэбит.
Быраас үлэтин-хамнаһын ыпсаран баран төннөн кэлбит уонна ыйыппыт:
— Хайа төһө киһи көрдөрүннэ, туохтара ыалдьыбытый, тугу анаатыҥ?
Устудьуон:
— Биир киһи иһэ ыалдьан кэлбитэ, ону «пурген» иһэртим. Тахсан баран туалекка сүүрэн хаалла. Иккис киһи күөмэйэ ыалдьан кэлбитэ, сөтөллөн сатаан утуйбатах үһү. Киниэхэ эмиэ «пурген» иһэрпитим. Ити муннукка олорор. Сөтөллүөн куттанар.

Көрдөөх кыыллар

Үрэх. Уҥа биэрэккэ хахай, хаҥас биэрэккэ куобах сылдьаллар. Куобах хаһыытыыр:
— Ээй, нэк буолбут түүлээх куоска, кэл эрэ бэттэх, сирэйгин-хараххын үлтү түнэлээн, моонньуҥ түүтүн үргээн биэриэхпин.
Хахай ону истэ-истэ кыһыытыттан хайдах да буолуон билбэт. Ууга ыстанан кэбиһиэн куттанар — сатаан харбаабат.
Ол тухары куобах хахайы, сатаан туппат эрэ диэн, үрэх уҥуор сылдьыбычча, ыыстыырын тохтоппот:
— Һа, миигиттэн куттанаҕын «што-оли»? Кэл манна, атахтаргын туурталаан ылыам, ха-ха-хаа...
Көрсүһүү ити курдук хаалбыт.
Кыыллар атамааннара хахай сокуон таһаарбыт: «Мантан инньэ миэхэ хас биирдии тыа-ойуур олохтооҕо күн аайы саамай мааны аһылыгын аҕалыахтаах. Ким аҕалбатаҕы оройго биэрэбин!»
Сокуон олоххо киирбитэ бастакы күнүгэр куобах кэлбит. Суумкалаах эбит.
— Хас киилэний? — хахай ыйытар.
— Биэс киилэ!
Хахай суумканы арыйан көрбүтэ тобус-толору хаппыыста эбит. Кыыһырбыт хахай куобаҕы биэстэ оройго доргутан баран саҕатыттан ылан ыраах кыыратан кэбиспит. Куобаҕа күл да күл буолар үһү. Хахай куобах тоҕо күлэрин ыйыппытыгар куобах хоруйдуур:
— Ёжик иһэр. Уон киилэ дьаабылыканы сүкпүт. Бэйэҥ сокуон таһаарбытыҥ... Охсоргор тиийэҕин. Хата, мин манна олорон ону көрүөм.

* * *

Тыа кыылларыттан куобаҕы талан ылан силиэдэбэтэл дуоһунаһыгар анаабыттар. Силиэдэбэтэл буолбут куобах саһылга тиийэн кэлэр:
— Ким тириитин кэтэ сылдьаҕын?
— Бэйэм тириим.
— Сымыйалаама, уоруллубут тириини кэтэ сылдьаҕын! — диэн баран куобах саһылы хаайыыга уган кэбиһэр.
Саһыл хаамыраҕа санааргыы олордоҕуна хааһы киллэрэллэр.
— Эйигин, хаас, тоҕо хаайдылар? – диэн саһыл ыйытар.
— Куобах силиэдэбэтэл миигин «хантан ылбыт харчыгынан сылын аайы соҕуруу көтөҕүн! Хоруупсуйанан дьарыктанаҕын быһыылаах», — диэн силиэстийэлээри хаайда.

* * *

Жираф Бегемокка этэр:
— Эн айаҕыҥ дьаллайан, тииһиҥ ардьайан, бөгүүрэҥ бөскөйөн куһаҕан да кыылгын. Айаххар биир буокканы таҥнары кутар киһи барыта таһынан саккыраан түһүө этэ. Оттон мин уһуммун, нарыммын, ханньааҕы бакаалтан сыпсырыйан иһэбин. Онтум моонньум устун астык баҕайытык иһирдьэ кылыгырыы сүүрэр.
Бегемот толкуйдуу түһэн баран ыйытар:
— «Өлөттөрөн» олорон хотуолуургар онтуҥ итиччэ үөһэ хайдах айаннаан тахсарый?

* * *

Саас кэлбит. Бөрө, саһыл уонна эһэ харыйа анныгар олороллор, бөрөлөөх саһыл олус ырбыт, дьүүкээрбит, өҥнөрө-түүлэрэ бүппүт көрүҥнээхтэр. Оттон эһэ олус уойбут-топпут дьүһүннээх. Кинилэр кыһыны хайдах атаарбыттарын кэпсэтэллэр:
Саһыл: Мин күрээтинньик аттыгар кыстаатым. Нэдиэлэ аайы биирдии кууруссаны сиибин. Хаһаайын кууруссалара сүтэрин билэн баран хапкаан туруорбута. Нэһиилэ босхолоннум.
Бөрө: Мин сибинньэ ферматын аттыгар кыстаатым. Нэдиэлэ аайы биирдии сибиинньэнэн сойботон испитим. Хаһаайын сибиинньэтин ааҕан баран ыттарынан манатта. Нэһиилэ куоттум.
Эһэ: Оттон мин тутууга кыстаатым. Күн аайы биирдии киһини сойботон истим. Тутууга үлэлиир хаачыктар ахсааннарын ким ааҕыай, кэлэ тураллар...

* * *

Эһэ арҕаҕар сытан кыһын ортото уһукта биэрэр. Олус аччыктаабыт. Дэриэбинэҕэ киирэр. Арай сарайга ат аһыы турар.
— Бырастыы гын, быраат, аччыктааһын буолла, мин эйигин сиир буоллум, — диир эһэ.
— Миигин сиириҥ сатаммат.
— Бай, ол тоҕо?
— Мин холкуос сылгытабын.
— Дакаастаа.
— Кэннибин көр эрэ, бэчээттээхпин, — диир ат.
Эһэ бэчээти көрөөрү ат кэннигэр үҥүөлээн иһэн көрдөҕүнэ: төгүрүк туйах көстөн эрэрэ баара да — хараҕыттан холлоҕос саҕа уот сандаара түһэр.
Эһэ саас буолан күн уһаабытыгар эрэ тоҥуу хаарга сытан уһуктубут.

* * *

Саһыл, Бөрө уонна Хоруолук Кытайга кыстыы барарга санаммыттар. Саһыл этэр:
— Миигин онно Суй-быраат диэн ааттыахтара.
— Оччотугар миигин онно Буй-быраат дииллэрэ буолуо, — диир Бөрө.
— Оттон миигин.. Мин барсыбаппын, хаалар эбиппин, — диэбит Хоруолук.

Остуоруйаттан

Алаа Моҕус дьиэтигэр кэлбит. Аҥаар илиитигэр хоруоп, аҥаар илиитигэр ньиэгир кыбыныылаах эбит. Уонна оҕолоругар туһаайан эппит:
— Бастаан кэнсиэрбэни сиибит, ону сиэтэххитинэ эрэ сакалаат биэртэлиэҕим.

Светлана Тимофеева.