Түөрт уон

кыыстаах

Микиитэ саар ыраахтааҕы

 

Алыс байан, аар-саарга

Аатырбыт Микиитэ саарга

Үчүгэйи үөдүппэккэ,

Куһаҕаны күөдьүппэккэ —

Бар дьоно, сирэ-дойдута

Байылыаттык олорбута.

Олох обургу устар, устар... Ол тухары олоххо саҥардыы үктэммит оҕобут оҕонньор буола кубулуйар. Устан-устан уһукка кэллэҕэ ол. Ити – хас биирдии киһи дьылҕата. Дьылҕа буолуо дуо, олох оҥкула буоллаҕа. Оттон дьылҕа диэн атын. Дьылҕа диэн, ол оҕоттон оҕонньорго кубулуйар айаныҥ ааттанар. Дьэ, ол киһи-киһи аайы атын буолар эбит. Мин оҕо сааспын одоҥ-додоҥ өйдүүбүн. Быһыыта, дьоллоох этим. Онтон эдэр саас диэн ааттанар кэрэ кэм кэлэн ааспыта.

Үрдүкү категориялаах невролог, СӨ доруобуйа харыстабылын туйгуна, СӨ социальнай харалтаҕа туйгуна, «Быраас олоҕо», «Байанай бэлэҕэ», «Записки якутского врача» кинигэлэр ааптардара Николай АЛЕКСАНДРОВ «Эбээм Ылдьаана кэпсээннэрэ» диэн кутталлаах-дьулааннаах суруйуутугар киирбит айымньылары толору «Күрүлгэн» уус-уран альманах бу сыллааҕы 1-кы тахсыытыгар ааҕыаххытын сөп. Манна онтон ылыллыбыт «Эмэгэт» кэпсээн кылгатыллыбыт көрүҥэ бэчээттэнэр.

«Кыым.ру» ИА, өссө сайын, экономика тиэмэтигэр суруйар суруналыыстарга, Савва Егоров аатынан бириэмийэ олохтоммутун туһунан суруйан турар.

Күрэхтэһии Дьүүллүүр сүбэтэ атырдьах ыйын 24 күнүгэр мунньустан  ааспыт икки ыйга киирбит 127 үлэни көрдө. Бу күҥҥэ экономика тиэмэтигэр суруйар 9 кыттааччы бириэмийэ ылар баҕалааҕын биллэрбит.

Оҕо сааһын Дайыыл олус бэркэ өйдүүр. Суох, ити сыыһа эттим. Дайыыл оҕо сааһа олус сырдыгын өйдүүр. Сааһын – сып-сырдык күн, сайынын – сып-сырдык халлаан, күһүнүн – сып-сырдык ойуур, кыһынын – сып-сырдык хаар. Уонна Ийэлээх Аҕатын өрүү сып-сырдык сэбэрэлэрэ. Мөҕүү-этии диэн кини оҕо сааһыгар букатын суоҕа. Тоҕо эбитэ буолла... Баҕар оҕоттон эрэ көрсүөтүн-сэмэйин, оҕоттон эрэ ураты дьоҕурдааҕын иһин буолуо. Уол оҕо уол оҕо курдук, син саастыылаахтарын кытары мэниктиирэ ханна барыай, ол эрээри ким эмэ буруйдаан сэмэлии турарын бу диэн өйдөөбөт. Оскуолаҕа буоллун, ханна буоллун – кинини өрүү холобур оҥостоллоро. Кини хаһан баҕарар бастыҥ этэ. Ол иһин, бэл, үөрэҕэр доҕолоҥноотоҕуна учууталлара «харахтарын симэллэрэ». Ол «доҕолоҥнооһуна» да бэрт дэҥҥэ, санаата сыппат эрэ эйгэтигэр буолара. Айылҕаттан бэриһиннэрбит дьоҕурунан барытын олус чэпчэкитик аһаран иһэрэ.

А.Е. Кулаковскай. «Ойуун түүлэ»

Өксөкүлээх Өлөксөй «Ойуун түүлэ» поэмата суруллубута быйыл 100 сылын туолар. Быйыл бу айымньыны хаһыстаан да төхтөрүйэн аахтым, сырыы аайы ис хоһооно арыллан, далааһына кэҥээн иһэр. Олох курдук муҥура суох, киһи курдук киэлитэ биллибэт буолар эбит улуу айымньы. Алексей Елисеевич биир үйэ анараа өттүгэр, оччотооҕу түҥкэтэх Хачыкаакка олорон суруйбут айымньыта билигин даҕаны суолтатын сүтэрбэт, хата өссө күүһүрэн, ис хоһооно сытыырхайан иһэр.

 

Төлөпүөн тырылаата.
— Алуо?
— Привет!
— Оо, Лили –звезда! Дорообо-дорообо! – хаһан эрэ бииргэ үлэлии сылдьан баран сүтэрсэн кэбиспит дьүөгэм куолаһын тута биллим. Салгыы Лили кэтэх дьиэ ылбытын, ол малааһыныгар урукку дьүөгэлэрин хомуйан эрэрин иһитиннэрдэ. Баран бөҕө буоллаҕа! Чааспытын болдьоһон, ханна тиийиэхтээхпин сурастым.
— Бэйэҥ булан кэлэриҥ уустук соҕус буолуо, онон “Апельсин” таһыгар көрсүөхпүт, онтон бэйэм ылаттыам, — диэтэ.

90-с сыллар ортолорун диэки этэ, уоппуска ыламмын, убайым аах оттуулларыгар көмөлөһүөм, таарыйа бултаах-алтаах сиргэ тиийэн бултаһыам диэн Үлэгир үрэҕэр тахсыстым.
Күһүн оттоон бүтэн баран, дьиэбитигэр эт кэһиилээх тиийээри, тайахха хааман көрүөххэ диэн буолла. Мин уһун-киэҥ сатыы хаамыыларга үөрүйэҕэ суох куорат киһитэ, бастакы күммүтүгэр букатын быстаран хааллым. Киэһэлик чэйдэнэ олорон дьонум миэхэ сүбэлээтилэр: «Эн салгыы хаамар кыаҕыҥ суох буолла. Мантан чугас, үрэх устун быһа баран истэххинэ булчут үүтээнэ кэлиэҕэ, биһиги онно киэһэ тиийиэхпит. Күн-дьыл күндү. Сарсыҥҥы күнү харыстаан, биһиги бүгүн өссө хас да толоону сыыйан көрүөхпүт. Биир эмэ тайах сайылаабыта буолуо. Чэйгин эҥин оргутан бэлэмнээр», — диэн буолла. Ити курдук кэпсэтэн, чэйдээн баран, уолаттарым бэрт түргэнник хомуна охсон, сүүрэр-хаамар икки ардынан тыа быыһынан аҕыйахтык күлүгүлдьүһэн хааллылар.

Биттики алааһын аата туох ис хоһооннооҕуй уонна хантан тиийэн кэлбитэй (бу алаас дириҥ устуоруйатын туһунан «Кыым» хаһыат ааспыт нүөмэрдэригэр тахсыбыта). Бу тыл төрдүн-төбөтүн быһаараары Пекарскай да тылдьытын, «Саха тылын быһаарыылаах тылдьытын» да көрөн туһамматым. Ити иһин биллиилээх топонимист М.С. Ивановы-Багдарыын Сүлбэни кытта көрүстүм. Михаил Спиридонович үйэ аҥаара устата туруулаһан муспут баай картотекатын арыйаат да, Биттикигэ маарыннаах хас да сир аатын тута булла. Ол курдук, Биттики алаас Чурапчы Хатылытыгар, Биттиги сайылык бу улуус Сылаҥыгар, Биттики диэн күөл Нам Модутугар, Биттигэ диэн эбэ Таатта Игидэйигэр баара быһаарылынна. Ону таһынан, Битти диэн сир Таатта Уодайыгар баара киирэ сылдьар. Бэлэм картотекаттан сир аатын булан ылыы судургута бэрдин сөхтүм. Бу баай уталытыллыбакка интэриниэт ситимигэр киирэрэ эбитэ буоллар дии санаатым.

Мин куоракка Сайсарыга олоробун. Саҥа үйэ саҕаланарын саҕана сарсыарда үлэбэр бараары “Полесье” маҕаһыын таһыгар тохтобулга кэлэрим. Наар да буолбатар, син элбэхтэ отучча саастаах саха нарын дьахтарын көрсөрүм. Ортону үрдүнэн уҥуохтаах, мөтөгөр түөстээх, бэйэтигэр сөп эттээҕэ-сииннээҕэ. Эйэҕэстик арылыччы көрбүт киэҥ харахтаах, сыыйыллаҕас хаастаах, отон курдук обуйук уостаах этэ. Таҥаһа-саба өрүү муодунайа, бэйэтигэр наһаа барсар гына таҥнара. Куорат киинигэр тиийэн, үлэтигэр быһыылаах, наар оптуобустан түһэрэ.