Күн аайы оптуобуһунан айаннаан иһэн, дьон сирэйин одуулаһабын. Ханан да үөрүү, сырдык санаа ыалласпатах, күлүгүрбүт сирэйдээх-харахтаах дьон ыар санааҕа баттатан иһэргэ дылылар. Тоҕо манныгый? Ама, бу дьон хаһан да үөрүү диэни билбэтэх, иэйии диэҥҥэ куустарбатах бэйэлэрэ буолуо дуу? Таптал, имэҥ бэлэхтиир үөрүүтэ, дьоло баар диэн кинилэр төһө билэллэрий? Мин бу туһунан ким эрэ ураты санаатын истиэхпин баҕардым.

«Профессор»

Ол эрээри санааларын үллэстиэхтэрэ дии санаабыт дьонум онон-манан куотунан, аккаастаан кэбистилэр, сорохторо өйдөөбөтөҕө буолан кубулуннулар. Төһө да аныгы дьон кыбыстары-саатары умунна диэтэрбит, бу туһунан санаатын быктарыан куттанар, сэрэнэр, кыбыстар буолан биэрдэ.
... Бу киһи туһунан кэпсииригэр билэр киһим «кини – дьиҥнээх «профессор» диэн эппитэ. Мин ону «учуонай буоллаҕа дуу» дии санаабытым. «Кыайыыларын» уопсай ахсаанын ааттаабыттарыгар, «ээ, эмиэ кэллиэксийэлиир сордоох буоллаҕа» диэн улаханнык аахайбатаҕым. Омос көрдөххө, «профессорбыт» дьахтары олус тардар да дьүһүнэ суох. Ыал аайы баар саас ортолоох киһи. Ол эрээри, олус чөллөркөй, кырасыабай бас-баритон куоластаах. Онтун интонацията намтыыр-үрдүүр – саҥаран-иҥэрэн бардаҕына куолаһын сэҥээрэн истэҕин. Оттон хараҕар туох эрэ дьиибэлээх уот кыламныырга дылы. Кэпсэтии кэмигэр араас бөлүһүөк, учуонай, суруйааччы этиилэрин сытааталыыр, хоһоон ааҕан да ылар, билии-көрүү, кырдьык, таһыччы буолан биэрдэ. Дьэ, дьиҥнээх профессор! Билсиһиибитин киһим кэмпилимиэн этэн (миэхэ туһаайбыт да буоллар, миэхэ төһө сөп түбэһэрэ буолла?), саҕалаата. Мин кинини кытта чопчу сыаллаах-соруктаах көрүстэҕим. Чэ, ол туһунан саас-сааһынан.

Оҕону хаппыыстаттан булбаттар

— «Оҕону хаппыыстаттан булаллар» диэн саастыылаахтарым итэҕэйэр эбит буоллахтарына, мин дьахтар, эр киһи ууһатар уорганнара баарын уонна оҕо хантан кэлэрин туһунан номнуо 6 саастаахпыттан билэрим. Төрөппүттэрим дьахтар уонна эр киһи бэйэ-бэйэлэриттэн туохха наадыйалларын, кинилэр сыһыаннара киһи олоҕун быстыспат сорҕото буоларын быдан эрдэттэн быһаарбыттара. Биирдэ аҕабын кытта 12-13 саастаахпар баанньыкка сылдьыбытым. Сууна сырыттахпына, били «быраатым» арай хоройон туран кэллэ. Тула сылдьар дьон күлүстүлэр, оттон мин кыбыстан ытыы сыстым. Онуоха аҕам миигин кууһан ылан, туора илтэ: «Эн кинилэргэ кыһаллыма. Сотору кинилэр баҕардахтарына да, кыаммат саастара кэлиэ – оччоҕо эйигин ордугургуохтара», —диэн уоскуппутун өйдүүбүн. Онтон атын, баҕар, туох эрэ итэҕэс сананыы үөскүө этэ буоллаҕа...

Сиэкис – уоскутар күүс

— Сиэкис уонна таптал — бу атын-атын өйдөбүллэр. Сиэкис — киһи кырыгын (агрессия), күүрүүтүн (напряжение) сымнатарга, уоскутарга бэриллибит күүс, ньыма диэххэ сөп. Киһи мунньуллубут күүрүүтүн кыайан устуммат буоллаҕына, онтун араас сидьиҥ дьаллыгынан таһаарарга күһэллиэн сөп. Чикатилоны да санааҥ. Кини уопсастыба майгыта-сигилитэ сиэкиһи боборун иһин («сиэкис диэн биһиэхэ суох!») итинниккэ тиийдэ диэн анал үөрэхтээхтэр быһаараллар. Онон бу инистиини хам баттыыр, тууйа сатыыр наадата суох, буортулаах даҕаны. Арай сөпкө туһаайыахха, үөрэтиэххэ, быһаарыахха наада.

Кыра, улахан кээмэй туох да оруола суох

— Дьиҥинэн, мин «быраатым» кээмэйинэн олус улахан буолбатах. Баҕар, кыра да буолуо. Ол эрээри мин этиэм этэ: кээмэйэ, уһуна туох да суолтата суох. Киһи дьахтарга дуоһуйууну сатаан бэлэхтиир, дьахтары дьиҥнээхтик таптыыр буоллаҕына – ол буолар, сүрүнэ. Эн бу аан дойдуга кэлбит сиргин — дьахтар «били миэстэтин» таптаа, онуоха сүгүрүй – оччоҕуна хайа да дьахтар эйигиттэн сүрэҕэ ууллуо диэн мин бэйэм уопуппуттан этэбин.

Умнуллубут кэмпилимиэннэр

— Мин дьахтары баһылыыр, хам баттыыр, кини иннин ылар түгэни буолбакка, кинилиин бастаан билсэр, ухаасыбайдыыр, кинини бэлэмниир кэмҥэ болҕомто уурабын. Хайа да дьахтар кэмпилимиэн истэрин олус сөбүлүүр, мин дьахтары оруоса сибэккигэ, аравийскай персиккэ, кипариска холоотохпуна, ама ону ким сөбүлүө суоҕай?
«Р.Ш.»: Саарбахтыыбын. Күннээҕи түбүккэ хам ыллара сылдьар, эр киһини кытта тэҥҥэ күрэстэһэр таһымҥа тахсыбыт, «кэрэ аҥаар» буоларын умна быһыытыйбыт эрчимнээх, сытыы-хотуу, кэлбит-барбыт, элэстэммит быһымах майгыламмыт аныгы дьахтары ньургуһуҥҥа, хатыҥчааҥҥа, сардаанаҕа (саамай боростуойдара) эбэтэр бу «профессор» курдук, «аравийскай персиккэ», роза сибэккигэ, кипарис маска, үрүҥ кубаҕа о.д.а холоотоххо, дьиҥ ахсааннааҕа сөбүлүү истэрэ буолуо ээ. Үгүстэр «ол эмиэ туохпутуй» диэн, өссө кыыһыран туруохтара. Эбэтэр «сыбыс-сымыйанан» диэн итэҕэйиэ суохтара. Дьахтар аймах кэмпилимиэн истэри умнубута ырааппыт...

Имэҥнээх хоһооннор

Ол да буоллар, поэт Марина Цветаева «О, поэты, истинные ценители женщин!» диэбиттээх. Кырдьык, улуу поэттар бары даҕаны тапталы, дьахтар кэрэтин хоһуйбут, үрдүк чыпчаалга таһаарбыт, онон хас эмэ көлүөнэ өйүгэр-санаатыгар чиҥник хатаммыт дьон. «Поэт дьахтар сүрэҕин ордук сүүйэр» дииллэрэ даҕаны кырдьык буолуохтаах. Дьахтар барахсан санаатыгар поэт кини таабырыннаах дууһатын ордук өйдүүр, кинини ордук сыаналыыр курдук...
Профессорым эмиэ поэт буолан биэрдэ. Бэйэтэ айбыт хоһооннорун хас да тэтэрээтин укта сылдьарын таһааран, хоһооннорун ааҕыталаата. Хас биирдии дьахтарыгар хоһоон айан, кинини кытта билсибит, таптаспыт түгэнин үйэтитэр үгэстээх эбит. Хоһоонноро дьахтар аймахха, тапталга анаммыттар, имэҥи аһаҕастык туойаллар. Чахчыта, бу мээнэ «эротика» хоһоон буолбатах, манна олоххо бөлүһүөктүү сыһыан, дьикти анаарыы эмиэ баар.

Арахсыы алдьархай буолбатах

— Дьон үксэ тапталлаахтарын кытта арахсалларын улахан иэдээн курдук ылынар, онтон санааҕа ылларар, мунчаарар, муунтуйар. Дьиҥэр, олоххо туох барыта саҕаланар уонна бүтэр аналлаах буоллаҕа эбээт. Мин дьахтары эрдэттэн арахсыы түгэнэ син биир хаһан эрэ үүнүө диэн сэрэтэбин. Ону ылынымына, сырса сылдьар идэлээхтэр эмиэ көстөөччүлэр. Атыҥҥа аралдьыйбыккын диэн күнүүлээһин, суоһурҕаныы да баар буолааччы. Мин итини сыыһа дии саныыбын. Мин кэргэммин кытта хаһан да бииргэ сынньаммат этим. Кини — туспа, мин туспа сылдьарбыт. Ол кэннэ сырыыларбыт туһунан бэйэ-бэйэбитигэр аһаҕастык кэпсиирбит. Күнүүлэһии диэн биһиэхэ суоҕа. Хата, ол кэннэ мин киниэхэ тапталым ордук имэҥирэрэ, ордук күүһүрэргэ дылыта.
Киһи – көҥүл, кимтэн да тутулуга суох. Тапталлааҕыҥ эйигинниин арахсарыгар, «сэгэриэм, атынныын дьоллоох буол» диэн алҕаа, киниэхэ өһүрүмэ, кыраан-таныйан хомотума. Таптал иэйиитин, дьоллоох түгэннэри бэлэхтээбитин иһин махталгын эт. Ойоҕуҥ атын киһиэхэ баран эрэр буоллаҕына, эн кинини сэлээрчэх диэн үөхпэккэ, «мин киниэхэ тугу ситэри биэрбэтим» диэн толкуйдаа.

Аптаах киһибин

— Дьахталлары күүһүлүүр, атаҕастыыр киһийдэхтэри өйдөөбөппүн. Дьахтар аккаастанара – кини толору бырааба. Дьахтары кэргэн, ойох эрэ быһыытынан буолбакка, таптыыр ийэҥ курдук ылын – кини эйиэхэ сыһыанын сорох өрүтэ таптыыр оҕотугар курдук буолбат дуо? Дьахтарга, дьэ хайдах наадаҕын эрэ сүөкүүр «иһит» курдук сыһыаннаһыахха сөбүй? Мин психиатр ийэм этэрэ: «Дьахтарга болҕомтолоох буол, оччотугар хайа да дьахтар эйиэхэ аккаастыа суоҕа», — диэн. Сөпкө да этэр эбит.
Эр киһи дьахтары кыбыстар дии саныыр эрээри, дьиҥинэн, дьахтар билиэн-көрүөн, боруобалыан баҕарара көһүппэтэх курдук күүстээх имэҥнээх буолааччы.
Таптал муҥутуур чыпчаалыгар ыттарга бэлэмниир «оонньууну» хайа баҕарар уһатыахха сөп: чаас, икки. Дьахталлар ону олус сөбүлүүллэр. Ол да буоллар, сиэкис ньыматын баһылааһын – бу сиэкис сүрүнэ дии саныыр сыыһа. Мин бэйэбин аптаах киһиэхэ холуубун: дьахталларга бу дьикти дойдуга аан арыйан биэрэбин.

500 кэриҥэ дьахтары кытта

— Ахсаанын чуолкай аахпатаҕым гынан баран, 500 кэриҥэ дьахтары кытта таптаспытым буолуо. Кинилэр ортолоругар нууччалар, сахалар, негритянкалар, тайкалар, армян, дагестан, кэриэй, кытай о.д.а. омук дьахталлара бааллара. Хайалара ордук имэҥнээҕий? Арааһа, таптал араас ньымаларын баһылаабыттарынан, итэҕэллэринэн, илиҥҥи дьахталлар бу өттүгэр ордуктар диэххэ сөп.

Итэҕэл уонна имэҥ

— Тапталы, имэҥи ылынар, дьахтарга көҥүлү биэрэр итэҕэллээх дойдуларга араас дьаллык: маньяк, педофил суоҕун кэриэтэ. Тибеккэ, холобур, күүһүлээһин эҥин диэн суох. Онно дьахтар баҕардаҕына, эр киһиэхэ бэлиэ биэрэр.

Урут уонна билигин

— Урут, майгы-сигили идеология кытаанах хонтуруолугар сылдьар, хаарчах, бобуу, сүөргүлээһин баар кэмигэр, туох барыта кистэлэҥҥэ тутуллар эрдэҕинэ, дьахталлар ордук таайтарыылаах курдуктара. Кинилэри арыйар ордук интэриэһинэй, долгутуулаах буолара. Киһи фантазията ордук күүскэ оонньуура. Билигин барыта аһаҕас: тэлэбиисэргэ, ол-бу порно-литэрэтиирэҕэ ырылыччы туох баарынан аһаҕастык көстөр, суруллар, кэпсэнэр буолла. Онон, бу сыһыан кистэлэҥэ, таайтарыыта сүтэ, сымсахтыйа быһыытыйда.

Бүрэни тал – сыыһыаҥ суоҕа

— Дьахтар дьүһүнүттэн, омугуттан тутулуга суох – дьахтар. Ол эрээри, эр киһи кырасыабай дьахтары ситиһэрин ордорор. Оттон мин эр дьоҥҥо «кырасыабай дьахталлартан сэрэниҥ» диэм этэ. Эн кырасыабай дьахтарга бэстилиэнэйгин биэриэҥ, оттон кини эйигиттэн туох баар күүскүн-уоххун супту оборон, кураанахтыа. Ол эрээри эн киниттэн бүрэ дьахтар биэрэрин курдук тугу-у да ылыаҥ суоҕа. Тоҕо диэтэххэ, бүрэ дьахтар эйигин бүтэһигин таптыыр курдук имэҥнээхтик күүскэ таптыаҕа. Бүрэни тал – сыыһыаҥ суоҕа.

80 саас: «Уураа миигин, уураа!»

— Дьахтар имэҥин кини сааһа билбэт эбит. Биирдэ 80-чалаах дьахтары кытта таптаһан турардаахпын. Биллэн турар, кини сааһырбыт буолан баран, олус буорайа илигэ, толуу-мааны эттээх-сииннээх этэ. Арай, уоһа көҕөрүмтүйэргэ дылыта... Мин «бырагырааманы толору» үлэлээбитим, дьахтар (эмээхсин буолбатах!) сарсыныгар «кырдьан, буорайан бүттүм дии санаабытым, өлүөм иннинэ син дьолу билэн хааллым ээ» диэн махтаныыта сүр этэ.

«Виагра» уонна дьон сүөргүлээһинэ

— Биир билэр киһим миигиттэн көрдөһөр: «Миэхэ эмтиэкэттэн «Виаграта» ылан кулу», — диэн. «Тоҕо бэйэҥ ылыммаккын?» — ыйытабын. Онуоха киһим: «Хайыа, хайдах буоллуҥ?! Миигин туох эрэ дии саныахтара, сүөргүлүөхтэрэ дии, онтон саатабын», — диир. Кырдьык, кини син биллэр-көстөр киһи. Хайыамый, ыллаҕым дии.
Оттон, мин санаабар, киһи биир алҕаһа – кини туһунан «кимнээх эрэ туох эрэ диэхтэрэ» диэн санаа. Оттон дьон ким эрэ туһунан саныан, ону ырытыан бэйэтин дьыалатыттан, түбүгүттэн ордон, солото да, бириэмэтэ да суох. Мин бэйэм дьон санаатыгар дьөрү кыһаммаппын.
Сааһыран олорон, мин бэйэбиттэн ыйытабын: мин көрүнньүк олоҕу олордум дуу, эбэтэр интэриэһинэй дуу диэн. Уонна бэйэбэр хоруйдуубун: интэриэһинэй олоҕу. Дьол кэмчи этэ, ол оннугар үөрүү, өрөгөй түгэнэ элбэҕэ. Мин кыраттан даҕаны үөрэбин: аччыктаан баран, килиэп хоручуоскатын сиэтэхпинэ – үөрүү. Ардах түстэҕинэ эбэтэр дьахтар эн диэки эргиллэ биэрдэҕинэ — үөрүү. Оттон таптал, имэҥ бэлэхтиир үөрүүтэ, өрөгөйө — дьиҥ таҥара бэлэҕэ буолбаат?!

Р.Ш.