-- Туох диигин? Хаһыакка суруй даа... Но! Туох диэн суруйабын ол?.. һэ-һэ, мин кэпсиэм, оттон эн хаһыат үлэһитэ бэйэҥ бөрөөр... Ким билэр доҕор, туохтан саҕаламмытын...

...Бастаан ыал буоларбытыгар, ийэ кынныбын кытары  дьукаахтаһан олорбуппут. Мин кинилэргэ дьукааҕынан киирдэҕим дии, кинилэргэ, күтүөттээн. Кып-кыараҕастык олороллоро. Инньэ гынан, обургу хоһу икки аҥыы аҥаардаан баран хаптаһын быыс туруорбуппут. Биир өттүгэр эдэрдэр – биһиги, анараа өттүгэр ийэбит. Ийэбит дьээбэлээх эмээхсин этэ, барахсан, муннун тыаһа хаһыҥырайаар. Дьэ, утуйда быһыылаах диэн саҥардыы туттан-хаптан эрдэххинэ, ытырдан тоҕо бара-ар!

Ньыкыйан баран сытаҕын. Эбэтэр саамай “эппиэтинэстээх түгэҥҥэ” күлэн тоҕо баран соһутан ханнаран кэбиһэр. Мин кыбыстан ойохпун түүн да туппаппын, күнүс да тыыппаппын. Оттон саҥа холбоһо сылдьар эдэр киһи күүһэ-уоҕа дэлэлээх буолуо дуо?! Биир кэм быгыалыы, тыгыалыы сылдьар. Эр киһи онтон олус эрэйдэнэрим. Биирдэ эмэ быыс булан харбаары гыннахпына, ойоҕум наар “истиэхтэрэ бүт” диэн мүччү-хаччы туттаран, илгиэлэнэн кэбиһэрэ. Кэлиҥҥинэн итинник балаһыанньаттан кыыһыран барар буолбутум. Туох аатааҕый доҕор, эрдии-ойохтуу буолан баран сүгүн хоонньоспот диэн! Кыыһым онуоха, хата, бэйэбин “маньяк”, “озабочка” дии-дии кэлэйбиттии сиилиир. Мин буоллаҕына: “Сэбиэт көҥүллээбитэ, биэр” -- диибин. Урут, эр-ойох киниискэтин нэһилиэк Сэбиэтэ туттарар буолара, ол ону этэбин...

Биирдэ, хаарбах соҕус да буоллар, “Москвич-41” массыынабынан, тутуһуу-хабыһыы сатамматаҕыттан кыыһыран, доҕорбор айаннаан истим. Киэһэлик. Арай, биир мааны баҕайы кыыс, баҕар олус мааныта да суоҕа буолуо, ону оччотооҕу “кыһалҕалаах кэмҥэ” туох да аһары тупсан көстүбүтэ, суол кытыытыгар куоластыы турар эбит. Оп-па! Күлэн мичийэн тииһэ кэчигирээн, түөһэ эппэҥнээн, самыыта оонньоон... Тохтоотум. Сайсарыга диэри илдьэн биэрбэккин дуо диир. Уонна мичээрдиир да, мичээрдиир... Мин хайдах эрэ эмиэ кычыгыланан киирэн бардым. Кыыһым эйэҕэс, эйэргиир майгытыттан букатын да эрдийэн эрийсэн бардым. “Хи-хи-хии, ха-ха-хаа” дэһистибит аҕай. Мин кыратык ону-маны кэпсээбитэ буола олорон ньилбэгиттэн таарыйан ыллым. Кыыһым атыҥыраабата. “Ол аата сөбүлэһиэхчэ”, -- силбин быһа ыйыстан баран, илиититтэн туттум. “Букатын даҕаны утарбат быһыылаах!” Түһүөхтээх аадырыһыгар чугаһаатаҕым аайы ыксыыбын – сүрэҕим субу түөспүн көҥү көтөн тахсан барыах айылаах. Уруулбун өрө-таҥнары тутан ылбахтыыбын. Сэрэйбитим курдук буолуо дуо, ама? “Тосхойбут бу дьолбун куоттарыам дуо” диэммин сымыһахпын быһа ытыран баран: “Хатааһылыы барыахха”, -- диэтим. Кыыһым саараабыта буолан үөһээ-аллараа тыыммахтаата, онтон сөбүлэстэ. Уонна оттон ойуур диэки уруулбун салайан кэбистэҕим. Оо, ол онно астыммыппыан! Халлаан суһуктуйуута биирдэ дьиэтин буллардым.

Сарсыарда доҕорбор тиийдим. Уонна быры-бырылаччы утуйан хааллым. Санаабар туонна таһаҕаһы ылан бырахпыт курдук сананным. Суунан-тараанан олоруубар ойоҕум сылгылыы кэлбитэ.

...Ээ, суох, арахсар эҥин туһунан санаабатаҕым. Хата, бүөмнээн бу курдук киһи сылдьыан сөп эбит диэн үчүгэй кистэлэҥи арыйбытым.

Син балайда кэм ааспытын кэннэ, эмиэ били кыыспын санаталаан кэлэр буоллум. Кыыспын буолуо дуо, ол соһуччу түбэспит дьол түгэнин. Кимтэн да кыбыстыбакка, туохха да эппиэттээбэккэ уҥа-таала таптаһыыны.

Бу сырыыга харчы өлөрө таксилыы ааттаан таҕыстым. Аара киоскаттан “уоруйах тапталы кистиир, сотор” маллары ыллым. Ох курдук оҥоһуннум.

Бастаан, халлаан сырдык эрдэҕинэ, үс-түөрт киһини чиэһинэйдик тастым – харчыланным. Онтон фаара уота холбонуута, дьэ, аны биирдии турар дьахталлары сонордоһон бардым. Оп-паньки! Турар эбит, чыычааҕым сыыһа... диэбитим баара... кэнниттэн оҕо тахсан кэллэ. Чэ, буоллун. Илдьэн биэрдим. Күн эрдэ.

Төннөн истэхпинэ үс кыыс далбаатыы турар. Ылаттаатым. Кыргыттар биллэ холуочуктар. Хата, бэйэбин ууга-уокка түһэрдилэр. Аадырыстарыгар тиийэн нэһиилэ түһэртээтим. Кэбис. Мин элбэххэ бакаа баҕарбаппын.

Түүнү быһа халтай сүүрдүбүтүм кэннэ, ГРЭС диэки байааттаҥныы турар дьахтар көһүннэ. Эдэрчи соҕус. Бааһынай. Сымыйанан нууччалаабыта буолар-хайыыр. Ханна эрэ үөдэн түгэҕин ааттаата. Чэ, олор. Тоҕо музыкаҥ суоҕуй? Бэйэм да ыллыахпын сөп. Ыллаан ыыра бардыбыт. Төрдүстээн “Ньургуһуннары” тардыбыппытын кэннэ, дьахтарым чуо-бааччы “хочуу” диэн турда... Мин сатаатар эрэ. Тыа диэки салайдым. Уоннаа... Бааһынай, эбиитин итирик дьахтар уохтаах даҕаны буолар эбит!

Арыгы сыта даа? Ээ, ол уот татакайдана сылдьан ону эрэ сытырҕалаабаккын уонна уураспаппын ээ, мин.

Эс, тугуҥ тылай! Хайдах кэргэҥҥин кытары “кирдээхтик” хоонньоһуоххунуй? Быстах көссүүлэһии диэн быстах буоллаҕа. Онно туох баҕарар көҥүллэнэр. Кэргэниҥ диэн оҕолоруҥ ийэлэрэ. Бастатан туран. Онтон ойох. Ол уоһунан мин оҕолорбун сыллыа-ууруо дуо?! Кэбис.

Араас дьахталлар бааллар. Саха кыргыттара дуо? Саха кыргыттарын туох да диэн түһэрэр-үөҕэр кыаҕым суох. Бары күүлэйимсэхтэр диэн этэр уолаттар, бэйэлэрэ тиксибэтэхтэриттэн кыһыйан тыл ыытан эрдэхтэрэ. Эр киһи киһиргэс ээ. Аккаастаабыт кыыһын кыһыытыттан ол-бу араас диэн сурах тарҕатыан сөп. Ону бэйэтин курдуктар итэҕэйиэхтэрэ. Олох дьоһуннаах, дуоспуруннаах саха мотуруоналара бааллар, күлэн-салан элэккэйдэр да көстөллөр. Кыргыттар да араастаахтар. Ол гынан баран холуочук, испит дьахтар, үгэс курдук олус кэбэҕэстик бэринэр. Дьахтар “правильнай” буолуон баҕарар буоллаҕына – иһиэ суохтаах.

...Урут, бастаан эн эппитиҥ курдук “бултуурум” саҕана – бор этим. Сөбүлэспит дьахтары барытын тыаҕа таһаарарым. Билигин, улахан үөрүйэхтээх киһи быһыытынан, сирэбин-талабын, сыымайдыыбын.

...Хараҥаҕа туох көстүө баарай даа? Хараҥаҕа барыта абылаҥнаах, таайтарыылаах. Тупсан, туолан көстөр. Мин санаабар, түүн киһи, дьэ дьиҥнээхтик дьиҥэ, кимэ-туга арыллар. Мин, билинэбин, күнүс, халлаан сырдыгар син ыал аҕата, ыал аҕатын курдукпун. Үлэлиибин. Хамнаспын ойохпор туттарабын. Оҕолорум туһугар сүүрэбин-көтөбүн, кыһаллабын, булабын-талабын, кэпсэтэбин-ипсэтэбин. Онтон түүн мин уларыйабын. Булчут ыт курдук сонордьут буолан хаалабын. Холобур, баҕара сылдьар дьахтары ыраахтан “сытырҕаан” билэбин. Кырдьык, кырдьык, күлүмэ. һэ-һэ, баҕарбыт дьахтар сыты таһаарарын баччааҥҥа диэри билбэт ханна сылдьыбыт киһигиний! Тоҕо күлэҕин? Кырдьык этэбин ээ. Ол оннук сыты ылабын. Биллэр-биллибэт минньигэс сыт кэлэр. Холобур, учуонайдар да этэллэр дии: дьахтар эр дьон болҕомтотун тардыан баҕарар буоллаҕына, кыратык “онтон” ылан кулгааҕын кэннигэр соттуохтаах диэн. Онно киһи соһуйара туох да суох. Французскай парфюмерия кытары ол сокуону тутуһар. Эр киһи бэйэтэ да билбэтинэн, ол сыты мэйиитинэн таайар дьоҕурдаах. Сүөһүлэри көрөөччүҥ суох дуо?

...Чэ-чэ, хааллын. Өһүргэнэр буоллаххына... Олус үчүгэй таҥастаах-саптаах эрээри чанчарык ис таҥастаах дьахталлар бааллар. Биирдэ мааны баҕайы икки дьахтар олоруста. Кып-кыратык “под шофе”. Иккиэн саастаахтар. Чэ, 40-нарын лаппа ааспыттар. Биирдэрэ суон, хара, кэтит сирэйдээх. Атына маҥан, сырдык. Арааһа ... улууһуттан быһыылааҕа. Кинилэр сап-саха буолан баран сырдыктар дии. Королевскай нуорка саҥыйахтаах – маҥан уонна хара эбирдээх. Саҥа атыыласпыт быһыылааҕа, олох туох эрэ чүмэчи курдук чоноччу туттан олорор. Мин испэр ити дьахтары боруобалаабыт киһи дии санаатым. Мин элбэх дьахтар олорустаҕына, саамай кыраһыабайын, ис киирбэҕин бүтэһик хаалларааччыбын. Бу сырыыга эмиэ кэтэх санаалаах маҥаммын тиһэх илдьэн истим. Кэпсэттибит. Кэргэннээх, түөрт оҕолоох. Өссө соторутааҕыта додо курдук дуоһунастаммыт. Ону-маны кэпсэтэ олорон, кэргэнэ бултуу барбытын эттэ. Дьахтар атын эр киһиэхэ, кэргэнэ суоҕун мээнэҕэ эппэт ээ. Сигнал. Быһатын, эмиэ массыына иһигэр мучумаан буолла. Дьахтарбын сыгынньахтаан иһэн өҥө-түүтэ баран хаалбыт ис таҥаһын көрөн уостан хааллым. Суох, кирдээх диэн эппэппин... Боруоста – эргэ. Эр киһи хараҕынан таптыыр. Буот. Оннук тастара мааны эрээри, истэрэ соччото суох мадаамалар бааллар.

...Омугунан? Улаханнык умайан туран омуктары сонордоспоппун эрээри, түбэстэхтэринэ аккаастаммаппын. Нууччаларыҥ барахсаттар, ити чааһыгар олус судургулар. Били, илии суунар курдук улгумнук уонна айгыстыбакка сөбүлэһэллэр. Кэлин эрдэригэр тиийэн суобастара оонньуура буолуо да дии санаабаппын.

...Биир нуучча кыыһын өйдөөн хаалбыппын. Күһүн. Тыбыс-тымныы. Аппа уҥуоругар биир киһини илдьэн баран төннөн иһэбин. Кыыс турар. Сыгынньах бууттаах, кылгас кууркалаах. Олортум. Ньилбэгэ кып-кыһыл буолбут. Иһэлийбит. Маачаха аҕатыттан куотан дьүөгэтигэр баран иһэр үһү. Харчыта суох. “Натуранан ылаҕын дуо?” – диир. Ону дуо? Киһи эрэ буоллар бэркиһээбитим ээ. Си дьүгээр илдьэн биэрбитим.

...Кэргэним дуо? Ити түүҥҥү сырыым кэнниттэн кэргэним өссө ырааһыран көстөр. Минньийэр. Хайдах эрэ сонун, саҥа имэҥ уһуктар. Сороҕор табыллыбатахпына киниэхэ эмиэ кыыһыран кэлээччибин. Таптаабат буолан туора сылдьарбар аахайбат диэн. Сороҕор буруйдаах курдук сананан, төрүөтэ суох кэһии, бэлэх бөҕөтө ылааччыбын. Арааһынай буолар. Сороҕор кырдьык маньякпын дуу, тугуй, диэн саарбахтыыр санаа аалааччы. Ол олох дэҥҥэ.

...Чэ. көрсүөххэ диэри. Ханнык хаһыакка суруйабын диигиний? Ээ, сөп. Ол эрээри массыынам мааркатын, ааппын суруйаайаҕын... Киһини онно-манна тиэрдиэххит.