Мария Алексеева бастакы айымньылара 13 сыл анараа іттүгэр «Эдэр саас» хаґыакка тахсыбыттара. «АраІас Сулус» айар түмсүү кыттыылааҕа. Поэзияны сэргэ прозаҕа, журналистикаҕа, доруобуйа харыстабылын историятыгар үлэлэрдээх. Медицина национальнай киинин методист бырааґа.

Бүөтүр уһуга көстүбэт киэҥ нэлэмэн халлаантан наҕыллык дайар хаар кыырпахтарын үтүлүгүн дуомунан хабыалыы оонньуу-оонньуу Дьокуускай кэтит уулуссаларын устун аа-дьуо хааман, дьиэлээн испитэ. Киниэхэ хаар туһунан биир кэрэ ырыа тыллара өйдөнөн хаалбыттарын уоһун иһигэр киҥинэйэн хос-хос хатылаан, ботугураан ыллыыра. Туораттан көрдөххө-иһиттэххэ, Бүөтүр киһи киэнэ килбиэннээҕэ, маҕаһыын оробуочайа да буолбутун иһин, тос курдук туттар-хаптар. Бүгүн кини олоҕор атын күннэртэн улахан уратыта суох күн. Кинини ким да сылаас дьиэҕэ минньигэс аһы астаан күүппэт буолан ханна ыксаахтыай? Орулуур отута буолла да бэйэтин тус олоҕунан дьарыктаммакка, атын дьиэ түннүктэрин маныырын, туора ыал олоҕун интэриэһиргиирин ордорор.

Биир хайа эрэ улуус муҥур уһугар урааҥхай омук уутуйан олохсуйбут дэриэбинэтэ баара... Ол сир илин сиһигэр силлиэттэн саспыт оччугуй өтөххө сыбаалка сытара. Сыбаалка сыыһа сылы быһа сыта сатаан, сааскы сыыраска сытыйбыта, тура сатаан уот куйааска кунуһурбута. Ол курдук сииктии симэлийэн «баайа-дуола» бараныан, бөҕө-саҕа сахсайыан дьон обургу бу котокуну сылын аайы уолан бараммат гына толорон иһэрэ. Инньэ гынан бу сарыысса саспат саарыстыбата, хоруол хоммот ордуута баһыллар быйаҥа быстыбакка, сыр-мыр бөхтөөх-сахтаах сыбаалка аатыран сыппыта.

Аанчык сүүрэр-хаамар былаастаах дьиэтигэр аҕылаан аҕай кэллэ. Өссө түргэтиэх киһини икки илиитигэр туппут толору астаах бакыаттара дьаакырдаан кыаһыылаатахтара үһү. Аанчык, ол да буоллар бэйэтин холугар сөбө суох ыйааһыннаах тэскэйбит бакыаттарын соспутунан, үһүс этээһи биир тыынынан дабайан таҕыста. Сап-салыбырас тарбахтарынан кырата уонча күлүүс иҥнэ сылдьар брелогун сиэбиттэн хостоото.

Күн аайы оптуобуһунан айаннаан иһэн, дьон сирэйин одуулаһабын. Ханан да үөрүү, сырдык санаа ыалласпатах, күлүгүрбүт сирэйдээх-харахтаах дьон ыар санааҕа баттатан иһэргэ дылылар. Тоҕо манныгый? Ама, бу дьон хаһан да үөрүү диэни билбэтэх, иэйии диэҥҥэ куустарбатах бэйэлэрэ буолуо дуу? Таптал, имэҥ бэлэхтиир үөрүүтэ, дьоло баар диэн кинилэр төһө билэллэрий? Мин бу туһунан ким эрэ ураты санаатын истиэхпин баҕардым.

(«Интимные новости» иһитиннэриититтэн сэдиптээн)

Лос-Анджелес. Бу дьыл ыам ыйын 16 күнүгэр «Преподобная» диэнтэн атыннык ааттаммат Мэри Дуглас Гласспулга Лос-Анджелес куорат епискобын саанын туттардылар. Манна киһи соһуйара, омос көрүүгэ, суох курдук. Ону баара, бу дьахтарбыт — АХШ Англиканскай сиэркэбин салалтатыгар бэйэтин ураты «ориентациятын» (ол аата, таҥара айбытынан эр киһиэхэ буолбакка, дьахтарга тардыһар) туһунан аһаҕастык билиммит бэлиэр иккис киһи. Бу туһунан Euranews суруйар. Маннык хобдох көстүүгэ «суолу тэлэйэ аспыт» Джин Робинсон диэн киһи баар эбит. Кини өссө 2004 сыллааҕыта Нью-Гемпшир штатыгар епископ буолбута.

Сиэкиһи үөрэтэр учуонайдар бэлиэтээбиттэринэн, дьахтар уонна эр киһи көҕүйэр чаастара-кэмнэрэ тус-туһунан эбит. Холобурга диэн эттэххэ, дьахтары имэрийэриҥ-томоруйарыҥ суукка араас кэмигэр атын-атыннык дьайар. Ол иһин, имэҥҥэ-дьалыҥҥа бэриниэх иннинэ чаһыны көрөр тоҕоостоох эбит.

6.00-8.00. Дьахтар: Уһуктубут да буоллаххына, соччо-бачча таптаһыаххын баҕарбаккын. Хааҥҥар мелатонин диэн утуйар гормон таһыма сыыйа намтыыр, этиҥ температурата өссө да үрдүү илик (киһи утуйдаҕына этин температурата түһэр). Хоонньуга сытар холоонноох доҕоруҥ сыыйа-баайа намыыннык имэрийэн уһугуннарыан наада.

Дьахтар бырааһынньыга – кулун тутар 8 күнэ — субу кэллэ. Үөрэх кыһатын биир сүрүн үлэһитэ Балантыын Былтааһап былаана киэҥ. Билигин урукку буолбатах: бырааһынньыгы баҕас сокуоннайдык бэлиэтиир буолан тураллар. Бу да сырыыга, бырабыыталыстыба дьаһала тахсан, үс күн сынньаналлар. Онон уопсай дьиэ кыараҕас хоһугар тугу гына сытыай, ол тухары?! Өрүс уҥуор тахсыахтаах! Бырааһынньыктыы. Билигин кини – сулумах, киһи сааһыран эрэр диэбэт эрдьигэнэ. Хата, кэргэнин кытта арахсыаҕыттан, ыар сүгэһэри илгэн кэбиспит курдук, сырыыта ордук киирбиккэ дылы. Аатырдар «Чароиттарыгар» сөп буола-буола сылдьар. Манна бэйэтин курдук кыһалҕалаах дьону кытта алтыһан, түүҥҥү соҕотохсуйуу, мунчаарыы диэни син умна түһэр. Ол эрээри наар биир көстүү, сыныйан көрдөххө, мэлдьи кэриэтэ сол дьону кытта мэскэйдэнии хал гынан эрэр. Аны ханна барыай?! Биирдэ Арчы дьиэтигэр оһуокайдыы тиийбитэ («аҥаардас дьон онно булсаллар үһү» диэн истибиттээх) – үксэ тыаттан кэлэн олохсуйбут оҕонньор-эмээхсин. Түөс-маас буола быһыытыйбыт дьон, дьэ түгэн тосхойбучча, кимтэн кииннээҕин, хантан хааннааҕын ыйытан ыаспыйалаһан, сөбүн көрдөрбүттэрэ.

Киэһэ үлэбиттэн кэллим. Сылайан. Аччыктаан. Утуктаан. Куорат дьахтарын көннөрү күннээҕитэ... Киирээт да бадарааннаах соппуоскабын уһулан тирээпкэ үрдүгэр иттэннэри бырахтым. Чаһыбын көрбүтүм, аҕыһы быдан ааспыт. Били, «Маргошам» кэлэн ырааттаҕа, тэлэбиисэрбин холбуубун. «Уу, йуолка, Зимовскай наар буҕаалтыр чүөчэлэр төбөлөрүн иирдэр, анарааҥҥыларбыт да итэҕэйэн иһээхтииллэр», — диэн саныы-саныы чаанньык оргута уурабын. Мин тэлэбиисэри ыраахтан сатаан көрбөппүн, ол иһин экраҥҥа бүтүннүү киирэн хаала сыһабын. Оччоҕуна бэйэм олоҕум, үлэм, кыһалҕам — барыта умнуллар. Уопсайынан, сэрийээл диэн — сынньалаҥ биир бастыҥ көрүҥэ. Эмискэ төлөпүөнүм тылыгырыыр. Саарка диэн киһи эрийэр.

-- Туох диигин? Хаһыакка суруй даа... Но! Туох диэн суруйабын ол?.. һэ-һэ, мин кэпсиэм, оттон эн хаһыат үлэһитэ бэйэҥ бөрөөр... Ким билэр доҕор, туохтан саҕаламмытын...

...Бастаан ыал буоларбытыгар, ийэ кынныбын кытары  дьукаахтаһан олорбуппут. Мин кинилэргэ дьукааҕынан киирдэҕим дии, кинилэргэ, күтүөттээн. Кып-кыараҕастык олороллоро. Инньэ гынан, обургу хоһу икки аҥыы аҥаардаан баран хаптаһын быыс туруорбуппут. Биир өттүгэр эдэрдэр – биһиги, анараа өттүгэр ийэбит. Ийэбит дьээбэлээх эмээхсин этэ, барахсан, муннун тыаһа хаһыҥырайаар. Дьэ, утуйда быһыылаах диэн саҥардыы туттан-хаптан эрдэххинэ, ытырдан тоҕо бара-ар!